خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- تربیت فرزند، یکی از مهمترین دغدغههای خانوادههای امروز است؛ دغدغهای که با گسترش فضای مجازی، تغییر سبک زندگی و نفوذ فرهنگهای بیگانه، بیش از گذشته اهمیت یافته است.
در مکتب اهلبیت(ع)، بهویژه در کلام نورانی امیرالمؤمنین حضرت علی(ع)، اصول و راهکارهای ارزشمندی برای تربیت نسل آینده بیان شده که میتواند چراغ راه والدین در مسیر پرورش فرزندانی مؤمن، مسئولیتپذیر، خردمند و اثرگذار باشد.
نهجالبلاغه، برخلاف تصور برخی، تنها کتابی سیاسی یا حکومتی نیست؛ بلکه گنجینهای بزرگ از آموزههای اخلاقی، تربیتی، اجتماعی و خانوادگی است که به ابعاد مختلف زندگی انسان میپردازد.
در روزگاری که بسیاری از آسیبهای اجتماعی، ریشه در ضعف تربیت و فاصله گرفتن از آموزههای اصیل دینی دارد، بازخوانی دیدگاههای امام علی(ع) درباره شیوه صحیح تربیت فرزند، ضرورتی انکارناپذیر است.
بر همین اساس، خبرنگار شبستان با حجتالاسلام سیدابوالقاسم حسینی، استاد دانشگاه و کارشناس حوزه خانواده، به گفتوگو نشست تا مهمترین اصول تربیت فرزند از منظر نهجالبلاغه را بررسی کند.
مهمترین رسالت والدین؛ تربیت پیش از آموزش
حجتالاسلام حسینی با بیان اینکه نهجالبلاغه کتابی جامع در حوزه تربیت انسان است، اظهار کرد: مهمترین وظیفه والدین از دیدگاه امیرالمؤمنین(ع)، «تأدیب» و تربیت صحیح فرزند است. آنچه از نهجالبلاغه بهدست میآید، این است که والدین باید پیش از هر چیز به ساختن شخصیت، اخلاق و ایمان فرزند توجه کنند.آنچه از نهجالبلاغه بهدست میآید، این است که والدین باید پیش از هر چیز به ساختن شخصیت، اخلاق و ایمان فرزند توجه کنند.
وی افزود: اگر پدر و مادر بتوانند فرزند خود را از نظر اعتقادی، اخلاقی و دینی بهدرستی تربیت کنند، نتیجه آن پرورش فرزندی خواهد بود که به تعبیر روایات، «ریحانةالجنة»؛ گلی از گلهای بهشت است.
این استاد دانشگاه ادامه داد: امیرالمؤمنین(ع) تأکید میکنند که پدر باید پیش از آنکه قلب فرزندش با اندیشهها و آموزههای نادرست جامعه پر شود، آن را با حقیقت، ادب و ارزشهای الهی آشنا کند. در حقیقت، مهمترین رسالت والدین، صیانت از فطرت پاک فرزند است.
حیا، ادب و استقلال؛ ارکان شخصیت فرزند در نگاه امام علی(ع)
وی با اشاره به توصیههای اخلاقی و شخصیتی نهجالبلاغه گفت: امام علی(ع) سفارش میکنند که فرزندان باید به گونهای تربیت شوند که در هفت سال سوم زندگی، یعنی از ۱۴ تا ۲۱ سالگی، صاحبنظر، اهل مشورت، دارای قدرت تحلیل و مستقل باشند.امام علی(ع) سفارش میکنند که فرزندان باید به گونهای تربیت شوند که در هفت سال سوم زندگی، یعنی از ۱۴ تا ۲۱ سالگی، صاحبنظر، اهل مشورت، دارای قدرت تحلیل و مستقل باشند.
وی تصریح کرد: والدین باید زمینه رشد علمی، دینی و فکری فرزند را فراهم کنند تا او انسانی خردمند و مسئولیتپذیر شود. همچنین امام علی(ع) بر تقویت حیا، ادب، وقار، اراده قوی و قدرت تصمیمگیری در فرزندان تأکید ویژه دارند.
حجتالاسلام حسینی خاطرنشان کرد: فرزندی که از حیا برخوردار باشد، کمتر در معرض آسیبهای اخلاقی و اجتماعی قرار میگیرد و اگر ادب در وجود او نهادینه شود، در جامعه نیز رفتار صحیح و اثرگذاری خواهد داشت.
وی افزود: از نگاه نهجالبلاغه، تربیت صحیح باید به گونهای باشد که فرزند هم به ارزشهای دینی و انقلابی پایبند باشد و هم قدرت تحلیل و تفکر مستقل داشته باشد.
محبت؛ کلید نفوذ در قلب فرزندان
این استاد دانشگاه، محبت را یکی از مهمترین عناصر تربیت اسلامی دانست و گفت: همه اهلبیت(ع) بر محبت به فرزندان تأکید کردهاند. پیامبر اکرم(ص) همواره با محبت با امام حسن(ع) و امام حسین(ع) رفتار میکردند و این سیره بهترین الگوی تربیتی برای خانوادههاست.
وی افزود: محبت، قلب انسان را نرم میکند و زمانی که دل فرزند با محبت والدین آرام شود، پذیرای سخن حق، ایمان و تربیت صحیح خواهد شد.
حجتالاسلام حسینی با اشاره به فرمایش امیرالمؤمنین(ع) مبنی بر اینکه «قلب نوجوان همانند زمین آمادهای است که هر بذری در آن افشانده شود، میپذیرد»، اظهار کرد: اگر این زمین با محبت آماده شود، بذر ایمان و اخلاق در آن به ثمر خواهد نشست، اما قلبی که از محبت محروم باشد، کمتر پذیرای تربیت صحیح خواهد بود.
دین را تحمیل نکنیم؛ فرزندان را عاشق دین کنیم
این مشاور حوزه خانواده با تأکید بر ضرورت آموزش تدریجی مفاهیم دینی گفت: آشنایی فرزندان با آموزههای دینی باید پیش از مواجهه آنان با شبهات و فرهنگهای نادرست آغاز شود.آشنایی فرزندان با آموزههای دینی باید پیش از مواجهه آنان با شبهات و فرهنگهای نادرست آغاز شود.
وی ادامه داد: آموزش مفاهیم دینی باید با زبان کودکانه، بازی، قصه، هنر، داستان پیامبران و شیوههای نوین آموزشی انجام شود تا کودک با علاقه به سمت دین حرکت کند.
حجتالاسلام حسینی اظهار کرد: از هفت سالگی باید آموزش نماز، احکام و سایر مسائل دینی آغاز شود، اما این آموزش نباید همراه با اجبار باشد.
وی تصریح کرد: ما نباید صرفاً فرزندان را دیندار بار بیاوریم، بلکه باید آنان را عاشق دین کنیم. اگر زیباییهای دین برای کودک تبیین شود و آموزش با جاذبه و استدلال همراه باشد، خود فرزند با علاقه مسیر دین را انتخاب خواهد کرد.
انتخاب دوست و الگو؛ مهمترین عامل شکلگیری شخصیت
این کارشناس حوزه دین با اشاره به نقش الگوها در تربیت فرزند گفت: امیرالمؤمنین(ع) تأکید فراوانی بر انتخاب دوست دارند، زیرا انسان از همنشین خود اثر میپذیرد.امیرالمؤمنین(ع) تأکید فراوانی بر انتخاب دوست دارند، زیرا انسان از همنشین خود اثر میپذیرد.
وی افزود: والدین باید نسبت به دوستان، محیطهای رفتوآمد، مسجد، هیئت، بازیها، فیلمها و کارتونهایی که فرزندشان با آنها ارتباط دارد، حساس باشند؛ زیرا همه این موارد در شکلگیری شخصیت کودک نقش دارند.
حجتالاسلام حسینی بیان کرد: حضور کودکان در مسجد، هیئت و محیطهای سالم موجب آشنایی آنان با دوستان صالح و الگوهای مناسب میشود و در مقابل، فیلمها، بازیها و محتوای ناسالم میتواند الگوهای نادرستی را در ذهن کودک تثبیت کند.
وی تأکید کرد: والدین باید تلاش کنند فرزندانشان بیشتر از تولیدات فرهنگی متناسب با ارزشهای اسلامی استفاده کنند تا الگوهای صحیح در ذهن آنان شکل بگیرد.
مسئولیتپذیری؛ از احترام به شخصیت کودک آغاز میشود
این کارشناس حوزه خانواده با اشاره به شیوه اهلبیت(ع) در شخصیت دادن به فرزندان گفت: در سیره امیرالمؤمنین(ع) و امام حسن(ع)، احترام به شخصیت فرزند جایگاه ویژهای دارد و همین احترام، روحیه مسئولیتپذیری را در کودک تقویت میکند.در سیره امیرالمؤمنین(ع) و امام حسن(ع)، احترام به شخصیت فرزند جایگاه ویژهای دارد و همین احترام، روحیه مسئولیتپذیری را در کودک تقویت میکند.
وی افزود: مسئولیتها باید متناسب با سن فرزند به او واگذار شود؛ از انجام کارهای شخصی مانند پوشیدن لباس گرفته تا کمک در امور خانه، خرید، رسیدگی به خواهر و برادر کوچکتر و حتی کسب تجربههای اقتصادی در سنین بالاتر.
حجتالاسلام حسینی خاطرنشان کرد: مسئولیتپذیری باید بهصورت پلکانی و متناسب با رشد کودک افزایش یابد تا او برای حضور مؤثر در جامعه آماده شود.
وی همچنین با اشاره به تقسیمبندی مشهور تربیتی در اسلام گفت: فرزند در هفت سال نخست زندگی باید آزادانه بازی کند، در هفت سال دوم ادب و آموزههای دینی را فرا بگیرد و در هفت سال سوم بهعنوان مشاور خانواده، استقلال و مسئولیتپذیری را تجربه کند.
غربزدگی و غفلت والدین؛ مهمترین آسیبهای تربیت امروز
این استاد دانشگاه، یکی از مهمترین آسیبهای تربیتی عصر حاضر را تأثیرپذیری از فرهنگ غرب دانست و گفت: فرزندان بیش از آنکه سخنان والدین را الگو قرار دهند، رفتار آنان را تقلید میکنند.
وی افزود: زمانی که پدر و مادر در سبک زندگی خود به ارزشهای اسلامی پایبند نباشند، طبیعی است که فرزند نیز به سمت الگوهای غربی، تجملگرایی و فرهنگ نادرست سوق پیدا کند.
حجتالاسلام حسینی ادامه داد: فضای مجازی، نبود نظارت صحیح، رها کردن فرزندان، کمبود محبت و بیتوجهی به نیازهای عاطفی، از دیگر آسیبهای مهم تربیتی امروز است.
وی تأکید کرد: والدین باید با گفتوگو، مشورت، محبت، نظارت آگاهانه و ایفای نقش الگویی، زمینه رشد سالم فرزندان را فراهم کنند.
خودسازی والدین؛ نخستین گام تربیت فرزند تراز
این کارشناس حوزه دین، مهمترین پیشنیاز تربیت صحیح را خودسازی والدین دانست و گفت: اگر پدر و مادر خود اهل نماز، حجاب، اخلاق، ایمان و عمل به ارزشهای دینی باشند، تربیت فرزند نیز آسانتر خواهد شد.
اگر پدر و مادر خود اهل نماز، حجاب، اخلاق، ایمان و عمل به ارزشهای دینی باشند، تربیت فرزند نیز آسانتر خواهد شد.
وی افزود: استفاده از روشهای جذاب آموزشی، بازی، هنر، قصه، گفتوگو، الگوسازی صحیح و مشارکت دادن فرزندان در تصمیمهای خانواده، از مهمترین راهکارهای تربیت نسل مؤمن و مسئولیتپذیر است.
حجتالاسلام حسینی با توصیه به والدین اظهار کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری، فرزندان نیاز دارند شنیده شوند. والدین باید زمان بیشتری را در کنار فرزندان خود بگذرانند، به حرفهای آنان گوش دهند، آنان را در تصمیمهای خانواده شریک کنند و بذر ایمان، اعتمادبهنفس، صداقت و مسئولیتپذیری را در وجودشان پرورش دهند؛ چرا که هرچه ارتباط عاطفی والدین با فرزندان عمیقتر باشد، آنان کمتر در معرض آسیبهای اجتماعی قرار خواهند گرفت.
نظر شما