به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی، حجتالاسلام رضا حصاری، استادیار فلسفه دانشگاه بیرجند، در نشست «میز دانشگاهیان و مردم» با موضوع «بازخوانی چرایی اعتقاد به مسئله حجاب» اظهار کرد: مسئله حجاب تنها یک حکم شرعی نیست، بلکه ریشه در قانون، فرهنگ، سنت و تاریخ ایران دارد و حتی پیش از اسلام نیز پوشش در فرهنگ ایرانیان از جایگاه ویژهای برخوردار بوده است.
وی با بیان اینکه با وجود این پشتوانههای محکم، همچنان در جامعه شاهد گسترش بیحجابی هستیم، افزود: این مسئله نشان میدهد که لازم است مبانی اعتقاد به حجاب دوباره برای جامعه، بهویژه نسل جوان، تبیین و بازخوانی شود و اگر شبههای در ذهن افراد وجود دارد، با گفتوگو و استدلال منطقی به آن پاسخ داده شود.
استادیار فلسفه دانشگاه بیرجند با اشاره به اینکه مخاطب اصلی این بحث، افرادی هستند که حجاب را کنار گذاشتهاند، گفت: بسیاری از این افراد، دختران همین خانوادهها و جامعه هستند و نمیتوان آنان را از جامعه جدا دانست. مشاهده میشود برخی دانشآموزان در محیط مدرسه به حجاب پایبند هستند، اما پس از خروج از مدرسه این التزام را کنار میگذارند که این موضوع از وجود پرسشها و ابهامهای پاسخدادهنشده در ذهن آنان حکایت دارد.
حصاری یکی از عوامل مهم گسترش بیحجابی را تأثیرپذیری از فضای اجتماعی و رسانهای دانست و تصریح کرد: به نظر میرسد در بسیاری از موارد، رفتار برخی جوانان بیش از آنکه مبتنی بر تحقیق و استدلال باشد، ناشی از فضای عمومی و موجهای اجتماعی است؛ در حالی که نسل امروز برای کوچکترین انتخابهای زندگی تحقیق میکند و شایسته است درباره موضوع مهمی مانند حجاب نیز با مطالعه و بررسی تصمیم بگیرد.
وی ادامه داد: جوان باید این پرسش را برای خود مطرح کند که چرا در جمهوری اسلامی ایران حجاب به عنوان یک قانون مطرح است و مبانی شرعی و حقوقی آن چیست؛ سپس با تحقیق و شناخت، درباره آن قضاوت کند.
استادیار فلسفه دانشگاه بیرجند با اشاره به تأثیر فضای رسانهای بر شکلگیری برخی باورهای نادرست، به نمونهای از یک گزارش تلویزیونی اشاره کرد و گفت: در این گزارش، تعدادی از نوجوانان علت رعایت نکردن حجاب را انتشار اخبار نادرست درباره سقوط نظام جمهوری اسلامی عنوان کرده بودند؛ موضوعی که نشان میدهد بخشی از اطلاعات دریافتی برخی نوجوانان سطحی و فاقد پشتوانه تحقیقی است.
وی، نبود تبیین کافی درباره فلسفه حجاب و همچنین بیتفاوتی برخی خانوادهها را از دیگر عوامل مؤثر در این زمینه برشمرد و افزود: گاهی برخی خانوادهها با این استدلال که جامعه به این سمت حرکت کرده است، نسبت به این موضوع حساسیت کمتری نشان میدهند؛ در حالی که جامعه مجموعهای از تکتک افراد است و رفتار هر فرد در شکلگیری فرهنگ عمومی نقش دارد.
حصاری با بیان اینکه از نگاه وی، موضوع حجاب را میتوان از دو منظر بررسی کرد، اظهار داشت: اگر فردی مسلمان باشد و قرآن، پیامبر(ص) و آموزههای دینی را بپذیرد، طبیعی است که احکام شرعی از جمله حجاب را نیز باید بپذیرد. اما اگر فرد خود را مسلمان نداند، از منظر حقوقی و اجتماعی، تا زمانی که در کشوری با قوانین مشخص زندگی میکند، موظف به رعایت قوانین آن جامعه است.
وی با اشاره به اینکه در این نشست تلاش شده است مهمترین شبهات مطرح درباره حجاب بررسی شود، گفت: در مجموع ۱۱ شبهه رایج در این حوزه گردآوری شده که تلاش میشود با استدلال و گفتوگو به آنها پاسخ داده شود و در صورت قانعکننده نبودن پاسخها، زمینه گفتوگوی بیشتر نیز فراهم باشد.
استادیار فلسفه دانشگاه بیرجند نخستین شبهه را ادعای ظلم به زنان در حکم حجاب عنوان کرد و افزود: برخی معتقدند رعایت حجاب، بهویژه در هوای گرم، نوعی سختگیری و اجحاف در حق زنان است؛ در حالی که از نگاه دینی، احکام الهی بر پایه مصلحت انسان و با نگاه به سعادت و آینده او تشریع شده است.
وی برای تبیین این موضوع، به مثال برنامهریزی والدین برای فرزندان اشاره کرد و گفت: همانگونه که والدین برای حفظ سلامت جسم و روح فرزند خود محدودیتهایی را در استفاده از امکانات مختلف در نظر میگیرند و این محدودیت را نمیتوان ظلم دانست، احکام الهی نیز بر اساس مصالح واقعی انسان و با توجه به سعادت اخروی او وضع شدهاند.
حصاری تأکید کرد: پیامبران الهی و آموزههای دینی با نگاه به سرنوشت و سعادت انسان، رعایت احکام الهی را توصیه کردهاند و از این منظر، سختیهای احتمالی اجرای برخی احکام در دنیا، با پاداش و آثار معنوی آن قابل مقایسه نیست.
وی در ادامه، دومین شبهه را مخالفت با قانون حجاب عنوان کرد و گفت: اگر فردی اصل قانون را نپذیرد، باید نسبت به سایر قوانین نیز همین رویکرد را داشته باشد؛ در حالی که زندگی اجتماعی بر پایه پذیرش قانون و احترام به قواعد مشترک استوار است.
حصاری خاطرنشان کرد: هدف از طرح این مباحث، ایجاد فضای گفتوگو، پاسخگویی منطقی به پرسشها و تبیین مبانی اعتقادی، شرعی و قانونی مسئله حجاب برای مخاطبان، بهویژه نسل جوان است. در مواجهه با قوانین نمیتوان سلیقهای عمل کرد و تنها بخشهایی از قانون را که مورد پسند است پذیرفت.
وی با بیان اینکه برخی افراد رعایت نکردن حجاب را به شخصی بودن نوع پوشش نسبت میدهند، افزود: هرچند هر فرد نسبت به بدن خود اختیار دارد، اما زندگی اجتماعی اقتضائات و قواعد خاص خود را دارد و رفتار افراد میتواند بر سلامت اخلاقی جامعه اثرگذار باشد، از این رو نمیتوان موضوع حجاب را صرفاً یک مسئله شخصی دانست.
استادیار فلسفه دانشگاه بیرجند در ادامه به یکی دیگر از شبهات رایج اشاره کرد و اظهار داشت: برخی معتقدند احکام اسلامی متعلق به ۱۴۰۰ سال پیش است و با شرایط امروز سازگاری ندارد، در حالی که قدمت یک قانون یا اندیشه، دلیل بر نادرستی آن نیست. همانگونه که بسیاری از واقعیتهای ثابت زندگی، با گذشت زمان تغییر نکردهاند، در پذیرش یک حکم نیز ملاک، استدلال و برهان است، نه قدیمی یا جدید بودن آن.
حجت الاسلام حصاری با اشاره به این پرسش که چرا در جامعه بیش از سایر احکام دینی بر مسئله حجاب تأکید میشود، تصریح کرد: هیچ تردیدی وجود ندارد که نماز، روزه و دیگر واجبات دینی جایگاه والایی دارند، اما تفاوت حجاب با بسیاری از عبادات در این است که حجاب یک رفتار اجتماعی و آشکار است و آثار آن در عرصه عمومی قابل مشاهده است؛ از همین رو حساسیت اجتماعی نسبت به آن نیز بیشتر است.
وی افزود: نماز و بسیاری از عبادات، اموری فردی هستند و امکان قضاوت درباره انجام یا ترک آنها برای دیگران وجود ندارد، اما حجاب در فضای عمومی نمود دارد و به همین دلیل بیش از سایر احکام در معرض توجه جامعه قرار میگیرد.
استادیار فلسفه دانشگاه بیرجند در پاسخ به افرادی که مطالبه برخورد با مفاسد اقتصادی را در کنار موضوع حجاب مطرح میکنند، گفت: پرداختن به مسئله حجاب به معنای بیتوجهی به مبارزه با فساد، اختلاس یا سرقت نیست. هر بخش از جامعه وظیفه مشخصی دارد؛ مبلغان دینی وظیفه تبیین احکام الهی را بر عهده دارند و دستگاههای مسئول نیز موظف به مقابله با جرائم و تخلفات اقتصادی هستند.
وی خاطرنشان کرد: طرح موضوع حجاب، نافی ضرورت مبارزه با سایر آسیبهای اجتماعی نیست و همه این موضوعات باید همزمان و در چارچوب مسئولیتهای قانونی و فرهنگی مورد توجه قرار گیرند.
حصاری در ادامه، یکی دیگر از شبهات مطرحشده را ارتباط میان زیبایی و حجاب دانست و گفت: برخی تصور میکنند کنار گذاشتن حجاب موجب افزایش زیبایی ظاهری میشود، در حالی که مفهوم زیبایی، امری نسبی و وابسته به نگاه افراد است و نمیتوان تعریف واحدی از آن ارائه کرد.
وی افزود: از نگاه آموزههای دینی، ملاک زیبایی تنها ظاهر نیست و در روایات نیز بر این نکته تأکید شده است که رعایت حجاب موجب حفظ و پایداری زیبایی زن میشود؛ بنابراین برای قضاوت درباره این موضوع باید به معیارهای دینی و ارزشهای اسلامی رجوع کرد، نه صرفاً برداشتهای سلیقهای افراد.
استادیار فلسفه دانشگاه بیرجند تأکید کرد: هدف از طرح این مباحث، ایجاد زمینه گفتوگو و پاسخ مستدل به پرسشهای نسل جوان درباره حجاب است تا افراد بتوانند با شناخت، تحقیق و استدلال درباره این موضوع تصمیمگیری کنند.
حجتالاسلام حصاری با تأکید بر اینکه بسیاری از شبهات پیرامون حجاب ناشی از ضعف در تبیین مبانی آن است، گفت: باورهای دینی زمانی در جامعه تقویت میشود که با استدلال، منطق و گفتوگو به پرسشهای نسل جوان پاسخ داده شود.
وی اظهار کرد: گاهی برخی افراد، دیدگاه کارشناسان و پژوهشگران غربی را بیش از سخنان اندیشمندان و عالمان داخلی میپذیرند، در حالی که اگر یک حقیقت بر پایه استدلال و برهان اثبات شود، تفاوتی نمیکند گوینده آن یک روحانی، استاد دانشگاه یا پژوهشگر خارجی باشد.
حصاری افزود: در برخی آثار و پژوهشهای روانشناسان و جامعهشناسان خارجی نیز به آثار و پیامدهای مثبت رعایت حجاب و پوشش در کاهش آسیبهای اجتماعی اشاره شده است، اما نباید اعتبار یک سخن تنها به دلیل خارجی بودن گوینده آن سنجیده شود.
وی در ادامه به این پرسش پرداخت که چرا قوانین مرتبط با حجاب در برخی کشورهای اسلامی با ایران متفاوت است و گفت: مسلمان بودن یک کشور با اسلامی بودن قوانین آن تفاوت دارد. ممکن است اکثریت مردم کشوری مسلمان باشند، اما همه قوانین آن کشور بر مبنای احکام اسلامی تنظیم نشده باشد.
استادیار فلسفه دانشگاه بیرجند تصریح کرد: اشتراک کشورهای اسلامی در داشتن قرآن و پیامبر واحد، به معنای یکسان بودن میزان پایبندی آنها به احکام دینی نیست و هر جامعهای در اجرای آموزههای اسلامی، سیاستها و قوانین خاص خود را دارد.
وی درباره شبهه «اجباری بودن حجاب» نیز اظهار داشت: اسلام انسان را در انتخاب دین مختار میداند، اما اگر فردی اسلام را به عنوان دین خود پذیرفت، طبیعتاً باید به احکام و دستورهای آن نیز پایبند باشد؛ همانگونه که ورود به دانشگاه یا استفاده از یک وسیله نقلیه اختیاری است، اما پس از ورود، رعایت قوانین آن مجموعه الزامی خواهد بود.
حصاری افزود: نمیتوان بخشی از احکام دینی را پذیرفت و بخشی دیگر را کنار گذاشت و انتظار داشت همه آثار و نتایج آن نیز محقق شود؛ همانگونه که در سایر نظامهای اجتماعی، پذیرش قوانین لازمه بهرهمندی از حقوق آن نظام است.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به این دیدگاه که «پاکی دل از رعایت حجاب مهمتر است» اشاره کرد و گفت: انجام ندادن یک واجب شرعی، به معنای نفی سایر ویژگیهای مثبت اخلاقی افراد نیست و هیچکس صرفاً به دلیل رعایت نکردن حجاب، از دایره انسانیت یا همه ارزشهای اخلاقی خارج نمیشود.
استادیار فلسفه دانشگاه بیرجند ادامه داد: ممکن است فردی که حجاب را به طور کامل رعایت نمیکند، در عرصههایی مانند کمک به نیازمندان، احترام به والدین یا رفتار اجتماعی، ویژگیهای ارزشمندی داشته باشد، اما این فضایل، لزوم عمل به حکم حجاب را از بین نمیبرد و هر یک از احکام و ارزشهای اخلاقی جایگاه مستقل خود را دارند.
وی با تأکید بر اینکه نباید میان قضاوت درباره شخصیت افراد و تذکر نسبت به یک رفتار تفاوت قائل نشد، خاطرنشان کرد: تذکر درباره رعایت حجاب به معنای قضاوت درباره ایمان، سرنوشت اخروی یا ارزش انسانی افراد نیست، بلکه صرفاً ناظر به یک حکم شرعی و رفتار ظاهری است.
حصاری در پایان اظهار امیدواری کرد که طرح این مباحث بتواند زمینه گفتوگوهای منطقی، رفع شبهات و افزایش آگاهی جامعه، بهویژه نسل جوان، درباره فلسفه و چرایی اعتقاد به مسئله حجاب را فراهم کند.
نظر شما