سیده بهناز بتشکن، استاد دانشگاه ملی مهارتی(شریعتی)، نویسنده و کارگردان مجموعه «روضه تصویری» در گفتوگو با خبرنگار شبستان درباره شکلگیری این برنامه اظهار کرد: از سالها قبل علاقه زیادی به هنرهای نمایشی، سینما و تعزیه داشتم. از دوران کودکی، خاطره حضور در تعزیهها همراه خانواده همیشه در ذهنم مانده بود و آرزو داشتم روزی بتوانم اثری در این حوزه تولید کنم.
وی افزود: مطالعات گستردهای در حوزه تاریخ اسلام، ادبیات آیینی و شعر مذهبی داشتم و هر بار که اشعار حماسی و مذهبی را میخواندم، صحنههای آن در ذهنم جان میگرفت. همان زمان احساس میکردم این مفاهیم ظرفیت تبدیل شدن به یک اثر نمایشی را دارند.
بتشکن ادامه داد: چند سال پیش این ایده را در مسجد حضرت رسول اکرم(ص) مطرح کردم، اما به دلیل برخی محدودیتها امکان اجرای آن فراهم نشد و مدت سه سال اجرا آن به طول کشید. با این حال این فکر هیچگاه از ذهنم خارج نشد تا اینکه پیشنهاد اجرای آن را با خانم شاهینی، فرمانده بسیج مسجد حضرت رسول اکرم(ص)، مطرح کردم و ایشان با تمام توان از این ایده حمایت کردند.
از تعزیه زنانه در دوره صفویه تا اجرای امروز
این استاد دانشگاه با اشاره به پیشینه تاریخی این نوع اجراها گفت: در مطالعاتم ابتدا به این نتیجه رسیده بودم که تعزیه زنانه از دوره قاجار آغاز شده است؛ زمانی که بانوان دربار برای تماشای تعزیه، اجراهایی را در کاخها ترتیب میدادند، اما مطالعات بعدی نشان داد ریشه این جریان به دوره صفویه که به تشیع اهمیت میداد، بازمیگردد و در دوره قاجار شکل منسجمتر و نمایشیتری پیدا کرده است.
وی افزود: همین مطالعات تاریخی انگیزه ما را برای اجرای این طرح دوچندان کرد.
نوجوانان در ابتدا استقبال نمیکردند
بتشکن درباره آغاز فعالیت گروه نمایشی گفت: ابتدا تصمیم داشتم این برنامه را با بانوان بزرگسال اجرا کنم، اما به پیشنهاد خانم شاهینی تمرکز خود را بر نوجوانان گذاشتیم.
وی ادامه داد: در جلسات نخست، دختران نوجوان تمایل چندانی به حضور در کار نداشتند و تصور درستی از این برنامه نداشتند، اما به مرور و با همراهی مسئولان فرهنگی مسجد، گروه کوچکی شکل گرفت و نخستین اجرای ما در محرم سال گذشته روی صحنه رفت.
او افزود: از آن زمان تاکنون علاوه بر برنامههای محرم، در مناسبتهایی همچون ایام فاطمیه، میلاد حضرت زهرا(س) و شهادت حضرت خدیجه(س) نیز برنامههای نمایشی اجرا کردهایم.
احیای روزهای فراموششده عزاداری
کارگردان «روضه تصویری» درباره زمان برگزاری این مراسم گفت: معمولاً پس از دهه اول محرم، شور عزاداری در بسیاری از مناطق کاهش پیدا میکند. ما تصمیم گرفتیم از دهه سوم محرم تا اربعین این فضای معنوی را دوباره احیا کنیم.
وی افزود: تلاش کردیم علاوه بر اجرای نمایش، آیینهای اصیل عزاداری که امروز کمتر دیده میشوند نیز معرفی شوند؛ از جمله برخی شیوههای سنتی سینهزنی، زنجیرزنی و چخمهزنی که ریشه در فرهنگ مناطق مختلف ایران دارند و امروز کمتر اجرا میشوند.
متن نمایش حاصل سالها مطالعه است
بتشکن درباره نگارش نمایشنامهها اظهار کرد: متن تمامی پردهها را خودم نوشتهام و تنها اشعار از منابع معتبر ادبی و مذهبی انتخاب شدهاند.
وی افزود: در پرده مربوط به یاران امام حسین(ع)، تلاش کردم گفتوگوهای تاریخی را با وفاداری کامل از کتاب «لهوف» اقتباس کنم تا روایتها بیشترین استناد تاریخی را داشته باشند.
همه چیز با کمکهای مردمی شکل گرفت
وی با بیان اینکه این مجموعه هیچ بودجه مشخصی نداشته است، گفت: این مجموعه از روز نخست به صورت کاملاً مردمی شکل گرفت. هیچ بودجه مشخص یا حمایت مالی از پیش تعیینشدهای نداشتیم و همه چیز با همراهی دوستان، خیران و علاقهمندان پیش رفت.
بتشکن افزود: گریمورهای حرفهای، عوامل نور، دکور و سایر همکاران بدون چشمداشت مالی کنار ما ایستادند و تنها با عشق به حضرت سیدالشهدا(ع) همکاری کردند.
وی همچنین علاوه بر تشکر از حمایتهای خانم شاهینی؛ از حمایتهای حجتالاسلام کدخدایی، امام جماعت مسجد حضرت رسول اکرم(ص)، در تجهیز فضای اجرا و فراهم کردن امکانات لازم قدردانی کرد و گفت که این همراهیها نقش مهمی در تداوم برنامه داشته است.
روضه تصویری؛ روایتی نمایشی از عاشورا در پنج پرده
بتشکن درباره ساختار این مجموعه نمایشی نیز توضیح داد: در نخستین سال اجرای این برنامه، روایت عاشورا را در چهار پرده شامل حضرت ابوالفضل(ع)، حضرت علیاکبر(ع)، حضرت سیدالشهدا(ع) و کاروان اسرا با محوریت حضرت زینب(س) طراحی کردیم، اما امسال با توجه به تکمیل روایت، پرده «یاران امام حسین(ع)» نیز به این مجموعه افزوده شد.
وی افزود: البته ایده اولیه ما بسیار گستردهتر از آن چیزی بود که امروز اجرا میشود و دوست داشتیم روایت را از حرکت کاروان امام حسین(ع) آغاز کنیم، اما به دلیل محدودیت زمان و امکانات، تصمیم گرفتیم فعلاً این پنج پرده را اجرا کنیم و امیدواریم در سالهای آینده بتوانیم روایت کاملتری را به صحنه ببریم.
هر پرده با آیین متناسب عزاداری به پایان میرسد
نویسنده و کارگردان «روضه تصویری» درباره شیوه اجرای این برنامه گفت: هر پرده تنها به اجرای نمایش ختم نمیشود، بلکه متناسب با شخصیت و فضای همان روایت، آیین عزاداری ویژهای نیز در پایان اجرا برگزار میشود.
وی ادامه داد: برای مثال در پرده حضرت علیاکبر(ع) از شیوهای از زنجیرزنی که بیشتر با جوانان تناسب دارد استفاده کردیم و در برخی اجراها نیز آیینهای کمتر شناختهشده عزاداری مناطق مختلف ایران را احیا کردهایم. تلاش ما این بوده است که مخاطب علاوه بر روایت عاشورا، با بخشی از میراث فرهنگی و آیینی عزاداری ایرانی نیز آشنا شود.
استقبال مردم، انگیزه ادامه راه است
بتشکن با اشاره به بازخورد مخاطبان اظهار کرد: خوشبختانه استقبال مردم بسیار امیدوارکننده بوده است. شاید برخی شبها تعداد مخاطبان کمتر باشد، اما بازخوردهایی که از خانوادهها، نوجوانان و اهالی محله دریافت میکنیم، نشان میدهد این برنامه توانسته با مخاطب ارتباط برقرار کند.
وی افزود: بسیاری از مادران و نوجوانان پس از پایان هر دوره اجرا، مدام از ما درباره زمان آغاز برنامه بعدی سؤال میکنند و همین اشتیاق، بزرگترین انگیزه برای ادامه این مسیر است.
کارگردان مجموعه «روضه تصویری» از بانوان فعال فرهنگی خواست با بهرهگیری از ظرفیت هنر، مسجد و فعالیتهای مردمی، در معرفی سیره حضرت خدیجه(س)، حضرت فاطمه زهرا(س) و حضرت زینب(س) به نسل جوان نقش آفرین باشند و تاکید کرد که امروز بیش از هر زمان دیگری به تبیین این الگوهای ماندگار نیاز داریم.
این کار با یک مخاطب هم ارزش دارد
این استاد دانشگاه با بغض افزود: ما همیشه احساس میکنیم یک نگاه ناظر براین کار است و همین برای ما کافی است.
وی ادامه داد: شاید معرفی رسانهای و دیده شدن اهمیت داشته باشد، اما ارزش واقعی این کار آنجاست که حتی یک دل با اهلبیت(ع) پیوند بخورد.
مسجد باید پایگاه فرهنگی محله باشد
بتشکن درباره علت انتخاب مسجد به عنوان محل اجرای این برنامه اظهار کرد: اعتقاد دارم مسجد تنها محل اقامه نماز نیست، بلکه باید مرکز فرهنگی هر محله باشد.
وی افزود: اگر فعالیتهای فرهنگی، هنری و تربیتی در مسجد جریان داشته باشد، خانوادهها و نسل جوان نیز ارتباط بیشتری با مسجد برقرار خواهند کرد. به همین دلیل اصرار داشتیم این برنامه به صورت رایگان برگزار شود تا همه اقشار جامعه بتوانند از آن بهرهمند شوند.
محدودیت مالی داشتیم، اما هیچگاه متوقف نشدیم
وی درباره چالشهای اجرای این برنامه گفت: مهمترین مشکل ما از ابتدا محدودیت مالی بود، اما هیچگاه اجازه ندادیم این مسئله مانع ادامه کار شود.
بتشکن افزود: همه اعضای گروه با عشق و بدون چشمداشت مالی فعالیت میکنند و بارها در شرایطی قرار گرفتیم که تصور میکردیم ادامه مسیر ممکن نیست، اما هر بار به لطف خداوند و عنایت حضرت فاطمه زهرا(س) مشکلات برطرف شد و کار ادامه پیدا کرد.
به اعتقاد من، امروز بیش از هر زمان دیگری به نهضت بیداری فاطمی نیاز داریم؛ باید حضرت خدیجه(س)، حضرت فاطمه زهرا(س) و حضرت زینب(س) را با زبان هنر به نسل جوان معرفی کنیم
تصویر، مفاهیم عاشورا را ماندگارتر میکند
این پژوهشگر با بیان اینکه روایت تصویری تأثیر عمیقتری بر مخاطب دارد، گفت: بسیاری از افراد ممکن است بارها در روضه شرکت کرده باشند، اما آنچه به صورت تصویر و نمایش میبینند، برای سالها در ذهنشان باقی میماند.
وی ادامه داد: همانگونه که یک فیلم تأثیر ماندگارتری نسبت به مطالعه صرف دارد، روایت تصویری نیز میتواند مفاهیم عاشورا را عمیقتر در ذهن مخاطب ثبت کند.
فیلم کوتاهی از گوشهای از تلاشهای خانم بتشکن و همکارانشان برای روایت هنری عاشورای حسینی
نوجوانان امروز با عشق در میدان هستند
بتشکن درباره حضور نوجوانان در این مجموعه نیز گفت: زمانی که کار را آغاز کردیم، بسیاری از دختران نوجوان حتی علاقهای به حضور در این برنامه نداشتند، اما امروز همان نوجوانان با شور و اشتیاق در اجرای برنامه مشارکت میکنند و با افتخار در مسیر خدمت به اهلبیت(ع) قدم برمیدارند.
وی افزود: باور دارم اگر شخصیتهای بزرگ تاریخ اسلام، بهویژه حضرت خدیجه(س)، حضرت فاطمه زهرا(س) و حضرت زینب(س)، به درستی برای نسل جوان معرفی شوند، بسیاری از دختران ما الگوهای واقعی خود را در این شخصیتهای الهی خواهند یافت.
لزوم شکلگیری «نهضت بیداری فاطمی»
بتشکن با تأکید بر ضرورت معرفی الگوهای اصیل زن مسلمان به نسل جوان، اظهار کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند تبیین شخصیتهایی همچون حضرت خدیجه(س)، حضرت فاطمه زهرا(س) و حضرت زینب(س) برای دختران و بانوان جامعه هستیم.
وی افزود: به اعتقاد من، آنچه امروز به آن نیاز داریم، شکلگیری نهضت بیداری فاطمی است. باید این الگوهای بزرگ را به نسل جوان معرفی کنیم؛ شخصیتهایی که با ایمان، بصیرت و استقامت خود، مسیر تاریخ را تغییر دادند و تمدن اسلامی را حفظ کردند.
این استاد دانشگاه ادامه داد: اگر دختران ما این شخصیتها را بهدرستی بشناسند، دیگر الگوهای خود را در چهرههای زودگذر و سلبریتیها جستوجو نخواهند کرد. حضرت خدیجه(س)، حضرت فاطمه زهرا(س) و حضرت زینب(س) زنانی هستند که با نقشآفرینی خود، تاریخ را دگرگون کردند و باید بیش از گذشته به نسل امروز معرفی شوند.
بتشکن با اشاره به نقش حضرت زینب(س) در تداوم نهضت عاشورا گفت: اگر پیام کربلا به دست حضرت زینب(س) به جهان نمیرسید، عاشورا در همان سرزمین کربلا به پایان میرسید. این بانوی بزرگ با روشنگری و جهاد تبیین، نهضت حسینی را زنده نگه داشت و امروز نیز وظیفه ما ادامه همین مسیر با زبان هنر و فرهنگ است.
رسالت ما زنده نگه داشتن فرهنگ عاشوراست
این استاد دانشگاه در پایان تأکید کرد: اگر امروز توفیق یافتهایم قدم کوچکی در مسیر ترویج فرهنگ عاشورا برداریم، همه آن را لطف خداوند و عنایت اهلبیت(ع) میدانیم.
وی خاطرنشان کرد: اعتقاد دارم هر کس توانایی اثرگذاری فرهنگی دارد، باید برای معرفی معارف اهلبیت(ع) و انتقال این مفاهیم به نسل جوان تلاش کند؛ چراکه آینده فرهنگی جامعه در گرو همین حرکتهای مردمی و صادقانه است.
بت شکن همچنین از بانوان فعال فرهنگی خواست با بهرهگیری از ظرفیت هنر، مسجد و فعالیتهای مردمی، در معرفی سیره حضرت خدیجه(س)، حضرت فاطمه زهرا(س) و حضرت زینب(س) به نسل جوان نقش آفرین باشند و تاکید کرد که امروز بیش از هر زمان دیگری به تبیین این الگوهای ماندگار نیاز داریم.
در پایان این گفتوگو، بتشکن با قرائت ابیاتی در وصف حضرت زینب(س)، نقش آن بانوی بزرگ را در استمرار نهضت عاشورا یادآور شد و گفت:
«شیعه بیتردید بیزینب به پایان میرسید
در دل ایمانی اگر داریم از اسلام اوست
کربلا پایان پرچمداری زینب نبود
تازه این آغازِ خَتمِ سوره انعام اوست»
نظر شما