به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از استان گلستان، پنجم مرداد، سالروز برگزاری نخستین نمازجمعه جمهوری اسلامی ایران، فرصتی برای مرور تاریخ مصلی گرگان است؛ مکانی که از سالهای نخست انقلاب اسلامی به محل اقامه نمازجمعه شهر تبدیل شد و به دلیل قرار گرفتن در قلب بافت تاریخی استرآباد، جایگاهی متفاوت از بسیاری از مصلاهای کشور دارد.
محمد انصار، پژوهشگر تاریخ و نویسنده کتاب «مساجد شهر گرگان»، در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان در استان گلستان با اشاره به پیشینه این بنای تاریخی اظهار کرد: اگرچه زمان دقیق ساخت مصلی مشخص نیست، اما قدیمیترین اسناد مکتوب مربوط به آن در وقفنامههای سالهای ۹۶۳ و ۱۰۴۲ هجری قمری ثبت شده که نشاندهنده قدمت چندصدساله این مجموعه است.
وی با بیان اینکه مصلی در میان دو محله تاریخی سبزهمشهد و سرچشمه قرار گرفته بود، افزود: این مکان در دورههای مختلف تاریخی، علاوه بر کارکرد مذهبی، نقش مهمی در تحولات اجتماعی و سیاسی شهر ایفا کرده است؛ بهگونهای که از تجمع مردم علیه بیگانگان در سال ۱۳۰۲ تا سخنرانی رهبر معظم انقلاب در سال ۱۳۴۳ و آغاز راهپیماییهای انقلابی مردم گرگان در آذر ۱۳۵۷، همگی در این مکان رقم خورده است.
انصار با اشاره به تغییر کاربری مصلی در دوران پهلوی اول، گفت: در سال ۱۳۱۸ به دستور وزارت فرهنگ وقت، این مجموعه به دبیرستان دخترانه تبدیل شد، اما اعتراض گسترده مردم و روحانیون، سرانجام موجب تخریب ساختمان مدرسه و بازگشت مصلی به کاربری مذهبی خود شد.
به گفته این پژوهشگر، تا اوایل دهه ۱۳۵۰ نماز جماعت، جلسات دینی و بیان احکام در این مکان برگزار میشد و از سال ۱۳۵۸ نیز مصلی به محل اقامه نمازجمعه گرگان تبدیل شد؛ هرچند در مقاطعی نمازجمعه به صورت موقت در مکانهایی مانند دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی و لشکر ۳۰ پیاده گرگان برگزار شد، اما در نهایت این مکان به عنوان پایگاه دائمی نمازجمعه شهر تثبیت شد.
نویسنده کتاب «گلهای محراب» همچنین با تشریح ویژگیهای معماری و فضای تاریخی مصلی، اظهار کرد: این مجموعه در گذشته حدود ۱۰ هزار مترمربع وسعت داشت و دارای دو بنای اصلی متعلق به اواسط دوره قاجار، باغ، درختان کهنسال چنار و مسیر عبور آب رودخانه بود؛ فضایی که زیبایی آن حتی در اشعار برخی شاعران آن دوران نیز توصیف شده، اما امروز اثری از آن باقی نمانده است.
وی افزود: مصلی گرگان تنها یک مکان عبادی نبود، بلکه بخشی از یکی از بزرگترین قبرستانهای تاریخی استرآباد محسوب میشد که به قبرستان امامزاده مرادبخش متصل بود.
انصار گفت: کاوشهای انجامشده در این محدوده نیز وجود سنگمزارهایی متعلق به دوره صفویه را نشان میدهد که بیانگر تداوم دفن بزرگان و مردم در این مکان طی قرون مختلف است.
وی با اشاره به شخصیتهای مدفون در این قبرستان، گفت: ملامحمدرضا استرآبادی، مشهور به رئیسالعلماء و امام جماعت وقت مصلی، از جمله چهرههای شاخص مدفون در این مکان است که آرامگاه تاریخی او در گذر زمان تخریب شده و امروز تنها سنگ قبری ساده از آن باقی مانده است.
انصار افزود: محمدباقر فاضل استرآبادی، از شخصیتهای اثرگذار تاریخ سیاسی منطقه نیز از دیگر بزرگان آرمیده در این مجموعه تاریخی به شمار میرود.
نظر شما