به گزارش خبرنگار سیاسی خبرگزاری شبستان، در منظومه فکری حضرت آیتالله خامنهای رهبر شهید انقلاب، اربعین صرفاً یک مناسبت مذهبی یا اجتماع میلیونی شیعیان نیست؛ بلکه پدیدهای چندبعدی است که از یک سو استمرار پیام عاشورا را تضمین میکند و از سوی دیگر، ظرفیتهای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و تمدنی جهان اسلام را به نمایش میگذارد. مرور بیانات رهبر شهید انقلاب در سالهای مختلف نشان میدهد که کلیدواژههایی مانند «شعائر الهی»، «قدرت نرم»، «امت اسلامی»، «معرفت حسینی» و «تمدن نوین اسلامی» چارچوب اصلی نگاه ایشان به راهپیمایی اربعین را تشکیل میدهد.
اربعین؛ «ترکیب عشق و ایمان»
یکی از مهمترین مواضع رهبر شهید انقلاب درباره اربعین، در ۹ آذر ۱۳۹۴ و در آغاز درس خارج فقه مطرح شد. ایشان راهپیمایی اربعین را «حرکتی عظیم و پرمعنا» خواندند و تصریح کردند:
«حرکت عاشقانه و مؤمنانه مردم از کشورهای مختلف جهان در این پدیده بیسابقه، بدون تردید از جمله شعائر الهی است.»
رهبر شهید انقلاب در همان سخنرانی، راهپیمایی اربعین را «حسنهای ماندگار» توصیف کرده و تأکید کردند که ویژگی مکتب اهلبیت(ع)، «ترکیب عشق و ایمان» و «عقل و عاطفه» است؛ ویژگیای که در اربعین بهصورت عینی قابل مشاهده است.
این تعبیر، نشان میدهد که از نگاه ایشان، اربعین تنها یک مراسم احساسی نیست، بلکه حرکتی مبتنی بر معرفت دینی و ایمان آگاهانه است.
پدیدهای فراتر از یک اجتماع انسانی
در ۲۲ آبان ۱۳۹۶ و در دیدار مسئولان و فعالان فرهنگی نیز، رهبر شهید انقلاب با تجلیل از حضور میلیونها زائر، راهپیمایی اربعین را «پدیدهای الهی و معنوی» و «بیسابقه» توصیف کردند و فرمودند:
«راهپیمایی عظیم اربعین، نشانه گسترش روح مبارزه و مجاهدت در راه خدا و آمادگی برای شهادت در همه دنیای اسلام است.»
ایشان همچنین از ملت، دولت، موکبداران و نیروهای تأمینکننده امنیت عراق قدردانی کردند و این همدلی را سرمایهای بزرگ برای امت اسلامی دانستند.
در این نگاه، اربعین صرفاً نمایش جمعیت نیست؛ بلکه نمایش اراده مشترک ملتهای مسلمان در دفاع از ارزشهای دینی و هویت اسلامی است.
«آیت عظمای الهی» و نشانه نصرت امت اسلامی
رهبر شهید انقلاب در ۲۷ شهریور ۱۳۹۸ و در دیدار جمعی از موکبداران عراقی، یکی از مهمترین توصیفهای خود از اربعین را بیان کردند. ایشان فرمودند:
«راهپیمایی بزرگ اربعین، آیت عظمای الهی و نشانه اراده پروردگار بر نصرت امت اسلامی است.»
در ادامه این دیدار، ایشان اربعین را «موضوعی بینظیر و جهانی» دانستند که زمینهساز «گسترش معرفت حسینی و تشکیل تمدن نوین اسلامی» است.
کاربرد تعبیر «تمدن نوین اسلامی» در کنار اربعین، نشان میدهد که رهبر انقلاب این حرکت را صرفاً یک مناسک عبادی نمیدانند، بلکه آن را بخشی از فرآیند شکلگیری جامعهای مبتنی بر ایمان، عدالت، همبستگی و مسئولیتپذیری تلقی میکنند.
اربعین؛ رسانهای جهانی
از دیگر محورهای مهم بیانات رهبر شهید انقلاب، ظرفیت رسانهای اربعین است. ایشان در همان دیدار سال ۱۳۹۸ تأکید کردند:
«این مراسم راهپیمایی اربعین را هرچه میتوانید، پُربارتر و معنویتر کنید؛ معنا و مضمون این مراسم را باید روزبهروز بیشتر کنیم؛ اهل فکر، اهل فرهنگ و اهل اقدام فرهنگی برای این حرکت عظیم برنامهریزی کنند.»
این توصیه نشان میدهد که از منظر ایشان، اربعین تنها یک حرکت میدانی نیست، بلکه یک «رسانه جهانی» است که باید محتوای معرفتی آن بهدرستی تبیین و منتقل شود. در ادبیات امروز، این نگاه با مفهوم «جهاد تبیین» پیوند میخورد؛ یعنی تبدیل ظرفیت عظیم مردمی اربعین به بستری برای معرفی مکتب امام حسین(ع) و ارزشهای اسلامی.
وحدت ملتها؛ سرمایه راهبردی اربعین
در اغلب بیانات رهبر انقلاب درباره اربعین، قدردانی از ملت عراق جایگاه ویژهای دارد. ایشان بارها از میزبانی کریمانه مردم عراق و تلاش موکبداران و خادمان اربعین تجلیل کردهاند و این همدلی را نمادی از برادری اسلامی دانستهاند.
این تأکید، نشاندهنده آن است که اربعین در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب، صرفاً یک حرکت مذهبی نیست؛ بلکه بستری برای تقویت پیوندهای میان ملتهای مسلمان و کاهش شکافهای قومی و ملی است.
از زیارت تا تمدنسازی
مرور بیانات رهبر شهید انقلاب نشان میدهد که ایشان اربعین را در چهار سطح تحلیل میکنند: نخست، بهعنوان یک شعیره الهی که ریشه در ایمان و محبت اهلبیت(ع) دارد؛ دوم، بهعنوان نمایش قدرت نرم اسلام که بدون اتکا به ابزارهای رسمی، میلیونها انسان را گرد هم میآورد؛ سوم، بهعنوان نماد وحدت امت اسلامی و سرمایه اجتماعی جهان اسلام؛ و در نهایت، بهعنوان زمینهای برای شکلگیری تمدن نوین اسلامی.
بر این اساس، اربعین در اندیشه رهبر شهید انقلاب، پایان یک آیین سوگواری نیست، بلکه آغاز حرکتی مستمر برای بازتولید فرهنگ عاشورا در عرصههای اجتماعی، فرهنگی و تمدنی است؛ حرکتی که به تعبیر ایشان، میتواند پیام امام حسین(ع) را به زبان عمل و رفتار به جهانیان منتقل کند.
نظر شما