به گزارش خبرگزاری شبستان به نقل از العربی الجدید، محافل وابسته به جریان راست افراطی فرانسه و رسانههای نزدیک به این طیف، پس از حضور یک دختر خردسال با حجاب در مراسم ورود بازیکنان تیم ملی فرانسه به زمین مسابقه در ایالت نیوجرسی آمریکا، پیش از دیدار برابر سوئد در مرحله یکشانزدهم نهایی جام جهانی ۲۰۲۶ (۳۰ ژوئن)، به شدت واکنش نشان دادند.
نکته قابل توجه این بود که این مسابقه نه در خاک فرانسه برگزار شده بود، نه این کودک نماینده دولت، نهادهای ورزشی یا مذهبی فرانسه بود و نه حتی مسئولیت برگزاری مراسم بر عهده طرف فرانسوی قرار داشت؛ بلکه تمامی تشریفات مسابقه زیر نظر فدراسیون جهانی فوتبال (فیفا) انجام شده بود به همین دلیل، قوانین داخلی فرانسه درباره حجاب در چنین رویداد بینالمللی و خارج از مرزهای این کشور قابلیت اجرا نداشت.
بازتاب شکاف عمیق سیاسی و اجتماعی
ناظران معتقدند که واکنش تند راست افراطی، بیش از آنکه ناشی از خود این اتفاق باشد، بازتابدهنده شکاف عمیق سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در فرانسه است؛ شکافی که احتمال میرود با نزدیک شدن به انتخابات پارلمانی و ریاستجمهوری سال آینده، شدت بیشتری پیدا کند.
از هماکنون احزاب سیاسی فرانسه خود را برای رقابتهای انتخاباتی آماده میکنند و موضوعاتی همچون مهاجرت، اسلام، هویت ملی و سکولاریسم، محور اصلی برنامههای انتخاباتی همه جریانها، از راست افراطی تا چپ، خواهد بود.
در مقابل، بسیاری از چهرههای راست میانه و احزاب چپ فرانسه معتقدند واکنش راست افراطی هیچ تناسبی با اصل ماجرا ندارد و هدف اصلی آن، بهرهبرداری سیاسی از موضوع اسلام در پوشش دفاع از سکولاریسم و هویت فرانسوی است.
احزاب چپ نیز تلاش کردند از بزرگ شدن این جنجال جلوگیری کنند. آنها تأکید کردند که نباید حجاب یک کودک به مسئلهای سیاسی تبدیل شود و حمله به یک دختر خردسال به دلیل نوع پوشش، در واقع حمله به مسلمانان است.
در همین حال، جریان میانه به رهبری امانوئل مکرون نیز موضعگیری پررنگی در این باره نداشت.
حساسیت دیرینه راست افراطی نسبت به نمادهای اسلامی
راست افراطی فرانسه سالهاست نسبت به هرگونه نماد اسلامی در عرصه عمومی حساسیت ویژهای نشان میدهد. این جریان، حجاب را صرفاً یک پوشش مذهبی نمیداند، بلکه آن را نمادی سیاسی و فرهنگی تلقی میکند.
آنها براین باورند که دیده شدن یک کودک محجبه در مسابقهای که بنا بر اعلام شبکه تلویزیونی M6 حدود ۱۵ میلیون بیننده فرانسوی داشت، پیامی نمادین علیه برداشت آنان از هویت ملی و سکولاریسم فرانسه محسوب میشود.
ریشههای یک مناقشه قدیمی
این حادثه در ادامه بحثهایی قرار میگیرد که از سال ۲۰۰۴ و با تصویب قانون ممنوعیت استفاده از نمادهای آشکار دینی در مدارس دولتی آغاز شد؛ قانونی که شامل حجاب اسلامی، صلیبهای بزرگ مسیحی، کلاه یهودیان و عمامه سیکها نیز میشد.
با وجود آنکه قانون همه ادیان را دربر میگرفت، بیشترین تمرکز رسانهها و سیاستمداران بر حجاب اسلامی بود. چند سال بعد نیز قانون دیگری استفاده از پوشش کامل صورت مانند نقاب و برقع را در اماکن عمومی ممنوع کرد.
به باور تحلیلگران، تبدیل یک اتفاق جزئی ورزشی به بحرانی سیاسی نشان میدهد قوانین موجود نتوانستهاند به اختلافات پایان دهند تا زمانی که جایگاه اسلام در عرصه عمومی تعریف نشده باشد، نمی توانند این جنجال را حل کنند یا کمپینهای تحریک آمیز را مهار کنند.
این مسئله فقدان تعریف روسنی از سکولاریسم، سیاستهای مهاجرت و ادغام اجتماعی و همچنین تفکیک مسائل امنیتی، افراط گرایی را نشان میدهد که از مهمترین چالشهای جامعه فرانسه به شمار میروند.
تعمیق اختلاف در فرانسه در مقابل موفقیت انگلیس
فرانسه امروز با جامعهای متفاوت از دهههای گذشته روبهروست. افزایش جمعیت مهاجران، تولد نسلهای جدید مسلمان و حضور گسترده آنان در مدارس، ادارات، اقتصاد و حتی تیم ملی فوتبال، ساختار اجتماعی کشور را دگرگون کرده است.
بخش قابل توجهی از بازیکنان تیم ملی فرانسه نیز ریشههای عربی یا آفریقایی دارند؛ موضوعی که نشان میدهد جامعه فرانسه در عمل بسیار متنوعتر از تصویری است که راست افراطی از هویت ملی ارائه میدهد.
در حالی که شکافهای اجتماعی در فرانسه عمیقتر میشود، بسیاری انگلیس را نمونهای موفقتر در مدیریت تنوع فرهنگی میدانند.
در انگلیس حضور زنان محجبه در پلیس، پارلمان، دولت و سایر نهادهای رسمی امری عادی است. همچنین نمایندگان سیک با عمامه یا شهروندان با لباسهای سنتی بدون محدودیت در عرصه عمومی فعالیت میکنند.
دولت انگلیس شهروندان را به کنار گذاشتن هویت دینی یا فرهنگی خود ملزم نمیکند و تنوع قومی و مذهبی را بخشی از هویت ملی میداند؛ در حالی که در فرانسه، برخی جریانها این تنوع را تهدیدی برای هویت سنتی کشور تلقی میکنند.
تفاوت حقوقی یا تفاوت در اجرا؟
از نظر حقوقی، هر دو کشور حقوق برابر شهروندان را به رسمیت میشناسند و فرانسه نیز آزادی انجام مناسک دینی مسلمانان را تضمین کرده و حتی در برخی موارد از ساخت مساجد و فعالیت انجمنهای اسلامی حمایت میکند.
اما تفاوت اصلی در نحوه مداخله دولت است. انگلیس در مسائل دینی شهروندان کمتر دخالت میکند، در حالی که فرانسه به دلیل تفسیر خاص خود از اصل سکولاریسم، حضور نمادهای دینی در عرصه عمومی را محدود میسازد.
از همین رو، راست افراطی فرانسه مخالفت خود با حجاب را نه دشمنی با اسلام، بلکه دفاع از سکولاریسم و هویت جمهوری فرانسه معرفی میکند.
کارشناسان علوم اجتماعی تأکید میکنند هدف از مقایسه دو کشور، نسخهبرداری از مدل انگلیس نیست؛ بلکه نشان دادن چالشهایی است که مدل فرانسوی امروز با آن روبهرو شده است.
این کارشناسان معتقدند که فرانسه میتواند با حفظ اصول جمهوری، از تجربه انگلیس در ایجاد تعادل میان هویت ملی و آزادیهای فرهنگی و دینی بهره بگیرد و با بیطرفی بیشتر دولت، از تشدید شکافهای اجتماعی جلوگیری کند.
بهرهبرداری انتخاباتی از مسئله اسلام
در نهایت، بسیاری از تحلیلگران معتقدند مواضع راست افراطی الزاماً بازتابدهنده دیدگاه اکثریت جامعه فرانسه نیست. جامعهای که هویت را پدیدهای پویا میداند و آن را تحت تأثیر مهاجرت، جهانیشدن و شکلگیری اتحادیه اروپا در حال تغییر میبیند.
با این حال، جریان راست افراطی توانسته است این موضوع را به ابزاری مؤثر برای بسیج سیاسی تبدیل کند. در شرایطی که ارائه راهکار برای مشکلات اقتصادی دشوار است، طرح مسائل هویتی و دامن زدن به نگرانیهای مرتبط با مهاجرت، امنیت و اسلام همچنان یکی از سودآورترین ابزارهای جذب رأی محسوب میشود؛ رویکردی که پیشتر در کشورهایی مانند ایتالیا و آلمان نیز تجربه شده و اکنون در فرانسه نیز بیش از گذشته مورد استفاده قرار گرفته است.
نظر شما