بانوی غزل‌های ایمان؛ شاعری که شعر انقلاب را زنانه سرود

به گزارش خبرگزاری شبستان از فارس، برخی شاعران تنها با کتاب‌هایشان در حافظه ادبی یک ملت ماندگار نمی‌شوند؛ زندگی‌شان نیز بخشی از شعرشان می‌شود.

سیمین‌دخت وحیدی از همین جنس شاعران بود؛ بانویی برخاسته از جهرم که از سال‌های پیش از انقلاب تا روزهای آتش و خون دفاع مقدس، شعر را علاوه‌بر سرودن، برای روایت ایمان، مقاومت و عاشورا به کار گرفت.

اکنون با درگذشت او در ۹۶ سالگی، شاعران و پژوهشگران فارس از بانویی می‌گویند که غزل را با عاطفه زنانه، اندیشه انقلابی و عشق حسینی درآمیخت و نامش را در تاریخ شعر معاصر ایران ثبت کرد.

از جهرم تا قله شعر انقلاب

خبر درگذشت سیمین‌دخت وحیدی، وداع با یکی از آخرین چهره‌های نسل نخست بانوان شاعر انقلاب اسلامی بود. شاعری که از نوجوانی قدم در وادی شعر گذاشت و پیش از پیروزی انقلاب نیز زبانش به بیان دغدغه‌های اجتماعی و سیاسی گشوده شد.

پس از انقلاب اسلامی، مسیر شعری او رنگ و بویی تازه یافت؛ مضامینی چون انقلاب، امام خمینی(ره)، دفاع مقدس، فرهنگ ایثار، انتظار و عاشورا، ستون اصلی آثارش شد. او سال‌ها در حوزه هنری انقلاب اسلامی فعالیت کرد، سردبیری ماهنامه «کوثر» را بر عهده داشت و با هدایت انجمن شعر بانوان، سهم مهمی در پرورش نسل تازه شاعران ایفا کرد.

اما آنچه سیمین‌دخت وحیدی را از بسیاری شاعران هم‌دوره‌اش متمایز می‌کرد، سرودن درباره جنگ نبود؛ او خود راهی جبهه شد، در میان رزمندگان شعر خواند و روزهای سخت دفاع مقدس را از نزدیک لمس کرد؛ تجربه‌ای که بعدها در تار و پود غزل‌هایش نشست.

حلقه اتصال دو نسل از شاعران زن

محمد مرادی، شاعر و پژوهشگر، معتقد است سیمین‌دخت وحیدی جایگاهی فراتر از یک شاعر موفق داشت و در واقع پلی میان دو نسل از شعر زنان ایران بود.

او می‌گوید در میان شاعران زن دهه‌های ۶۰ و ۷۰، کمتر کسی توانست به جایگاه ادبی سیمین‌دخت وحیدی برسد؛ چرا که او هم میراث شعر سنتی معناگرای زنان پیش از انقلاب را با خود داشت و هم توانست آن را با جریان شعر انقلاب پیوند بزند.

زبان صمیمی، عاطفه‌گرایی، ترکیب‌سازی‌های متعادل و پرداختن به عشق عفیف، مهم‌ترین ویژگی‌های شعر سیمین‌دخت وحیدی بود؛ ویژگی‌هایی که باعث شد شعر او هم برای مخاطب عام دلنشین باشد و هم مورد توجه منتقدان قرار گیرد.

مرادی، وحیدی را از تأثیرگذارترین چهره‌های غزل نیمه‌سنتی سال‌های نخست انقلاب می‌داند و معتقد است آثار او در حوزه ادبیات مذهبی، دفاع مقدس و انتظار، از ماندگارترین غزل‌های آن دوران به شمار می‌آید.

به گفته این پژوهشگر، زبان صمیمی، عاطفه‌گرایی، ترکیب‌سازی‌های متعادل و پرداختن به عشق عفیف، مهم‌ترین ویژگی‌های شعر سیمین‌دخت وحیدی بود؛ ویژگی‌هایی که باعث شد شعر او هم برای مخاطب عام دلنشین باشد و هم مورد توجه منتقدان قرار گیرد.

شاعری که جبهه را زندگی کرد

هاشم کرونی، شاعر و پژوهشگر ادبی، نگاه دیگری به زندگی این بانوی شاعر دارد؛ او معتقد است سیمین‌دخت وحیدی تنها درباره دفاع مقدس شعر نگفت، بلکه خود نیز در متن آن حضور داشت.

کرونی با یادآوری اینکه در سال‌های نخست انقلاب پنج بانوی شاعر جریان‌ساز در کشور حضور داشتند، می‌گوید امروز سه تن از آنان؛ طاهره صفارزاده، سپیده کاشانی و سیمین‌دخت وحیدی، دیگر در میان ما نیستند.

وحیدی بیش از بسیاری از هم‌نسلان خود به ادبیات دفاع مقدس و مفاهیم دینی وفادار ماند؛ شاعری که در عین پایبندی به قالب کلاسیک و شیوه ترکیب‌سازی‌های نصرالله مردانی، هرگز لطافت و احساس زنانه را از شعرش جدا نکرد.

او معتقد است وحیدی بیش از بسیاری از هم‌نسلان خود به ادبیات دفاع مقدس و مفاهیم دینی وفادار ماند؛ شاعری که در عین پایبندی به قالب کلاسیک و شیوه ترکیب‌سازی‌های نصرالله مردانی، هرگز لطافت و احساس زنانه را از شعرش جدا نکرد.

کرونی برای روایت این روحیه، خاطره‌ای از سفر شاعران به مناطق عملیاتی نقل می‌کند؛ زمانی که گروه در میان آتش دشمن گرفتار شده بود و سیمین‌دخت وحیدی همراه صدیقه وسمقی، بی‌هراس چادر به کمر بست و پیشاپیش دیگران از منطقه خطر عبور کرد؛ شجاعتی که به گفته او، در شعرهای این بانوی شاعر نیز به‌وضوح دیده می‌شود.

ردپای عاشورا در همه غزل‌ها

برای عبدالرضا کوهمال جهرمی، سیمین‌دخت وحیدی بیش از هر چیز، شاعر عاشورا بود.

او معتقد است اگر کسی بخواهد سیمین‌دخت وحیدی را بشناسد، باید در غزل‌های عاشورایی او جست‌وجو کند؛ در شعرهایی که ارادت به امام حسین(ع)، امام خمینی(ره)، شهدا و انقلاب اسلامی را با زبانی سرشار از احساس روایت می‌کنند.

اگر کسی بخواهد سیمین‌دخت وحیدی را بشناسد، باید در غزل‌های عاشورایی او جست‌وجو کند؛ در شعرهایی که ارادت به امام حسین(ع)، امام خمینی(ره)، شهدا و انقلاب اسلامی را با زبانی سرشار از احساس روایت می‌کنند.

به باور این شاعر، سیمین‌دخت وحیدی خود را ادامه‌دهنده رسالت حضرت زینب(س) می‌دانست و شعر را رسانه‌ای برای زنده نگه داشتن پیام عاشورا می‌دید.

جهرمی، غزل مشهور «نینوای زخمت را» را عصاره جهان‌بینی این شاعر می‌داند؛ اثری که در آن عشق، ایمان، حماسه و اندوه، در کنار یکدیگر تصویری ماندگار از فرهنگ عاشورا خلق کرده‌اند.

شعری که از دل ایمان می‌آمد

ویژگی مهم آثار سیمین‌دخت وحیدی، پیوند میان احساس و تعهد بود. او نه گرفتار شعار شد و نه از عاطفه فاصله گرفت. شعرهایش در عین وفاداری به قالب‌های کلاسیک، زبانی روان، صمیمی و باورپذیر داشت؛ زبانی که سبب شد مخاطبان بسیاری با آثارش ارتباط برقرار کنند.

همین ویژگی، او را به یکی از اثرگذارترین بانوان شاعر انقلاب اسلامی تبدیل کرد؛ شاعری که توانست بدون فاصله گرفتن از سنت ادبی فارسی، مضامین انقلاب، دفاع مقدس، انتظار و عاشورا را وارد غزل معاصر کند.

نامی که در حافظه شعر انقلاب باقی می‌ماند

سیمین‌دخت وحیدی نزدیک به یک قرن زیست؛ اما بخش مهمی از این زندگی را وقف فرهنگ، ادبیات و ارزش‌هایی کرد که به آن‌ها باور داشت.

امروز با خاموش شدن این صدای ماندگار، شعر انقلاب یکی از اصیل‌ترین راویان خود را از دست داده است؛ بانویی که از جهرم برخاست، در کنار رزمندگان ایستاد، از عاشورا سرود و غزل را به زبان ایمان و مقاومت تبدیل کرد.

میراث او به جز کتاب‌ها و دفترهای شعر در حافظه ادبی ایران، در میان نسل شاعران انقلاب و در غزل‌هایی که هنوز بوی جبهه، عاشورا و امید می‌دهند، همچنان زنده خواهد ماند.