به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از استان مرکزی، همزمان با فرا رسیدن ماه محرمالحرام، دیار آفتاب بار دیگر غرق در عزا و ماتم شد.
مردم ولایتمدار این خطه که از دیرباز ارادتی خالصانه به خاندان عصمت و طهارت (ع) داشتهاند، در دهه اول محرم با برپایی آیینهای سنتی و بینظیر، حماسه جاویدان کربلا را زنده نگه میدارند. آنچه این استان را در میان دیگر نقاط کشور متمایز میسازد، تنوع و غنای آیینهای عاشورایی است؛ بهگونهای که تاکنون ۱۵ آیین مرتبط با ماه محرم در این استان در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
علمگردانی؛ نماد رشادت علمدار کربلا
بیگمان یکی از شاخصترین آیینهای استان مرکزی، مراسم «علمگردانی» است که با قدمتی بیش از ۳۰۰ سال در روستاهای هزاوه و شهرجرد اراک برگزار میشود. در روستای هزاوه، این آیین از غروب آخرین روز ماه ذیالحجه با اهتزاز پرچم عزای حسینی آغاز شده و تا دهم محرم ادامه مییابد. عزاداران هیئت سادات هزاوه با پوشیدن لباسهای مشکی و شالهای سبز، علم را در میان محلههای روستا به حرکت درمیآورند. در بالای این علم که ارتفاع آن به ۵ متر میرسد، دستی نمادین از جنس نقره نصب شده که یادآور رشادتهای حضرت ابوالفضل العباس (ع) است؛ دستی که در روز عاشورا به رنگ طلایی درمیآید.
در روستای شهرجرد نیز آیین علمگردانی با قدمتی چندصد ساله برگزار میشود. در این مراسم، علمها به درب خانهها برده میشوند و علمگردانان برای صاحبخانه دعا میخوانند؛ صاحبخانه نیز به رسم نذر، گندم، پول و خواربار به آنان اهدا میکند. مردم روستا معتقدند آمدن علم به منزل، بسیار خوشیمن است و از این رو در این ایام منتظرند تا علم برای لحظاتی جلوی درِ منزلشان توقف کند.
تعزیه سیار؛ نمایش عاشورا در دل بازار تاریخی اراک
از دیگر آیینهای کهن و کمنظیر استان، «تعزیه سیار» در بازار سرپوشیده تاریخی اراک است که قدمت آن به ۲۰۰ سال قبل و زمان تأسیس شهر بازمیگردد. در این آیین، دو گروه تعزیهخوان از دو محله قدیمی «قلعه» و «حصار» وارد بازار میشدند و برای آنکه صدای گروه اول مزاحم گروه بعدی نشود، فاصله بین آنها را با پرچمها و چلچراغها مشخص میکردند.
نکته جالب در اجرای این تعزیه، ورودِ نخستِ نقارهزنان و شترها به بازار است؛ پس از آن گروه سینهزنان و سپس شبیهخوانان وارد میشوند و طول بازار را طی میکنند. سقفهای قوسدار بازار اراک که قابلیت انعکاس صدای خوبی دارد، این مکان را به فضایی مناسب برای اجرای این نمایش مذهبی تبدیل کرده است. تعزیهسیار اراک در سالهای قبل از انقلاب به دلیل شرایط سیاسی حاکم، مدتی متوقف شد؛ اما پس از پیروزی انقلاب، بار دیگر احیا گشت.
چغچغهزنی؛ آیینی کهن در روستای انجدان
روستای تاریخی انجدان از توابع اراک، هر ساله میزبان آیین منحصربهفرد «چغچغهزنی» است؛ میراثی معنوی که به دوره تیموریان و صفویه بازمیگردد و در فهرست آثار معنوی کشور به ثبت رسیده است. چغچغه ابزاری چوبی و خراطیشده است که عزاداران در روزهای نهم و یازدهم محرم بهکار میبرند. در روز نهم محرم، مردم محله پایینِ انجدان با این آیین سوگوارانه به سمت محله بالا حرکت میکنند و در روز یازدهم نیز بار دیگر این مراسم تکرار میشود تا عصرِ شام غریبان، یادآور مظلومیت اسرای کربلا باشد.
نخلگردانی؛ یادبود تابوت مطهر سیدالشهدا (ع)
آیین «نخلگردانی» که نمادی از تابوت حضرت سیدالشهدا (ع) به شمار میرود، در روز عاشورا در شهرهای خمین، تفرش و نراق با شکوه خاصی برگزار میشود. در خمین، این آیین با قدمتی حدود ۴۰۰ سال، از صبح روز عاشورا با بیرون آوردن نخل از جایگاه شروع شده و تا ظهر عاشورا در خیابانهای اصلی شهر به حرکت درمیآید. در نراق نیز دو نخل قدیمی در روز عاشورا از جایگاه خود خارج شده و در خیابان امام خمینی (ره) و کوچههای بافت قدیم شهر چرخانده میشوند؛ زنان نیز همچون مردان، در پی نخل به راه افتاده و مویه میکنند. شهر تفرش نیز بهعنوان یکی از کانونهای تشیع در مرکز ایران، از دوره صفویه تاکنون میزبان این آیین کهن بوده است.
علمبران تفرش؛ رسمی به قدمت قاجار
در محله «فم» شهر تفرش، مراسم «علمبران» با قدمتی حداقل به دوره قاجار برگزار میشود. در روز اول محرم، مردم محله با چند علم سیاه به درِ خانه صاحبعلم رفته و با نوحهسرایی و چاووشیخوانی، او را به بیرون آوردن علم دعوت میکنند. به این ترتیب، تمامی علمهای یک تکیه تا ظهر روز اول محرم در جایگاه خود در تکیه قرار میگیرند.
طوقگردانی؛ رسم دیرینه مردم ساوه
شهرستان ساوه نیز در سومین روز از ماه محرم، میزبان آیین سنتی «طوقگردانی» است. در این مراسم که با حضور پرشور دستههای عزاداری برگزار میشود، صاحبنذر پس از قربانی کردن گوسفند، طوق را با آب و گلاب تطهیر کرده و آن را به نشانه احترام به پرچم عزای سیدالشهدا (ع) به گردش درمیآورد.
استان مرکزی با دارا بودن ۱۵ آیین ثبتشده ملی در حوزه عزاداری محرم، بیگمان یکی از غنیترین گنجینههای آیینهای عاشورایی در کشور محسوب میشود. از علمگردانی ۳۰۰ ساله هزاوه تا چغچغهزنی کهنِ انجدان و از تعزیه سیار در بازار تاریخی اراک تا نخلگردانی در خمین و تفرش، همگی روایتگر عشق و ارادت مردمان این دیار به سرور و سالار شهیدان، حضرت اباعبدالله الحسین (ع) و یاران باوفایش است. بیتردید، زندهنگهداشتن این میراث گرانبهای معنوی، وظیفهای است که بر دوش همه ما سنگینی میکند؛ چرا که این آیینها، نه فقط رسوم عزاداری، بلکه شناسنامه فرهنگی و هویت دینی این مرز و بوم هستند.
نظر شما