وقتی عزاداران در مدار عشق می‌چرخند؛ روایت سینه‌زنی قطاری شیراز

به گزارش خبرگزاری شبستان از فارس، شب‌های محرم در شیراز، تنها با صدای طبل و سنج و نوحه شناخته نمی‌شود. در گوشه‌هایی از این شهر تاریخی، هنوز آیین‌هایی نفس می‌کشند که نسل به نسل منتقل شده‌اند و بخشی از هویت عزاداری مردم فارس را شکل داده‌اند. آیین‌هایی که شاید امروز کمتر از گذشته دیده شوند، اما همچنان برای بسیاری از شیرازی‌ها یادآور خاطرات کودکی، محرم‌های قدیم و شب‌هایی هستند که محله‌ها با نام حسین(ع) زنده می‌شدند.

یکی از این رسوم کهن، سینه‌زنی «قطاری» یا آن‌گونه که مردم محلی می‌گویند «حَسیِن» است؛ آیینی متفاوت که سال‌ها در محله‌های قدیمی شیراز رواج داشت و امروز تنها در چند مسجد و حسینیه به حیات خود ادامه می‌دهد.

در این شیوه عزاداری، نظم و حرکت جمعی نقشی اساسی دارد. عزاداران در صف‌هایی به‌هم‌پیوسته قرار می‌گیرند و با ریتمی مشخص، دو گام برمی‌دارند، بر سینه می‌زنند و نام «حَسیِن» را زمزمه می‌کنند؛ تلفظی که در گویش شیرازی همان نام مقدس حسین(ع) است و از دل فرهنگ و زبان مردم این دیار برخاسته است.

اما آنچه این آیین را از دیگر شیوه‌های سینه‌زنی متمایز می‌کند، شکل حرکت عزاداران است. صف‌ها به‌تدریج حالتی مارپیچ و حلزونی پیدا می‌کنند؛ گویی جمعیت در مداری از عشق و ارادت به گرد یک مرکز می‌چرخد. با ادامه حرکت، نفرات ابتدایی صف آرام‌آرام به انتهای جمعیت نزدیک می‌شوند و حلقه عزاداری کامل‌تر می‌شود. این چرخش تا جایی ادامه پیدا می‌کند که سرانجام رأس صف به انتهای مسیر می‌رسد و آیین سینه‌زنی به پایان خود نزدیک می‌شود.

امروز سینه‌زنی «قطاری» بیش از هر جا در مسجد بغدادی واقع در محله تاریخی سردزک شیراز برگزار می‌شود؛ محله‌ای که هنوز نشانه‌هایی از شیراز قدیم را در خود حفظ کرده است. هر سال با آغاز محرم، گروهی از عزاداران و علاقه‌مندان به آیین‌های سنتی گرد هم می‌آیند تا این رسم کهن را زنده نگه دارند؛ رسمی که شاید دیگر مانند گذشته فراگیر نباشد، اما همچنان بخشی از شناسنامه فرهنگی و مذهبی شیراز به شمار می‌رود.

این روزها که بسیاری از آیین‌های بومی زیر سایه تغییرات اجتماعی و سبک‌های جدید عزاداری کمرنگ شده‌اند، تداوم چنین سنت‌هایی یادآور این واقعیت است که محرم گنجینه‌ای از فرهنگ، هنر و میراث مردمی است که در هر منطقه رنگ و بوی خاص خود را یافته است.

سینه‌زنی «قطاری» نیز یکی از همین میراث‌های زنده است؛ نوایی که هنوز در شب‌های محرم، از کوچه‌های قدیمی شیراز برمی‌خیزد و خاطره نسل‌های گذشته را در دل شهر زنده نگه می‌دارد.