به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان، با فرا رسیدن ماه محرم، ایران رنگ و بوی دیگری به خود میگیرد. از کوچههای باریک روستاهای دورافتاده تا خیابانهای پرجنبوجوش شهرهای بزرگ، نوای «یا حسین(ع)» در فضا طنینانداز میشود و پرچمهای سیاه سوگ بر سردر خانهها، مساجد و حسینیهها به اهتزاز درمیآید. گویی در این روزها، زمان در سراسر سرزمین ایران به احترام حماسه عاشورا مکث میکند و دلهای مردم در سوگ سالار شهیدان و یاران وفادارش به تپش درمیآید.
محرم در ایران تنها یک آیین سوگواری نیست؛ جلوهای از پیوند عمیق ایمان، فرهنگ و هویت مردمی است که قرنها عشق به اهل بیت(ع) را در تار و پود زندگی خود تنیدهاند. هر منطقه با رسم و آیینی ویژه، روایتگر ارادت خویش به امام حسین(ع) است؛ از طشتگذاری در اردبیل، گل مالی در خرم آباد و نخلگردانی در یزد گرفته تا علمبندان، تعزیهخوانی و دستههای باشکوه عزاداری در جایجای کشور. این تنوع آیینی، تصویری ماندگار از وحدت در عین گوناگونی را به نمایش میگذارد؛ تصویری که ریشه در باورهای عمیق مردم دارد و هر ساله در روزهای محرم و صفر جان تازهای میگیرد. تماشای این آیینها، سفری به قلب فرهنگ عاشورایی ایران است؛ سفری که در آن میتوان شور ایمان، شکوه سنتها و اخلاص مردمانی را دید که با گذشت قرنها، همچنان پرچم نهضت کربلا را برافراشته نگه داشتهاند در این گزارش تلاش داریم آیین «نخل گردانی» را به عنوان یکی از «آیین های عاشورایی ایران» به مخاطبان معرفی کنیم.
در میان آیینهای پرشکوه محرم در ایران، کمتر مراسمی را میتوان یافت که همچون «نخلگردانی» این اندازه عظمت، معنویت و مشارکت مردمی را در خود جمع کرده باشد. نخل، این سازه چوبی عظیم و باشکوه که نمادی از تشییع پیکر مطهر امام حسین(ع) دانسته میشود، هر سال در روز عاشورا بر دوش صدها عزادار به حرکت درمیآید و صحنهای خلق میکند که آمیزهای از تاریخ، باور و احساس است.
از روزهای نخست محرم، نخل در حسینیهها و میدانهای شهر چشم انتظار عاشوراست. مردان محله با دقت و وسواس آن را میآرایند؛ پارچههای مشکی و سبز بر پیکرش میکشند، آینهها را میآویزند و شالهای رنگارنگ را بر قامتش میبندند. هر قطعه از این تزئینات نشانی از ارادت مردم به سالار شهیدان است و هر گرهای که بر نخل زده میشود، گویی پیوندی دوباره میان دلهای عاشقان کربلاست.
با فرارسیدن عاشورا، جمعیت سیاهپوش در اطراف نخل حلقه میزنند. صدای «یا حسین» در فضا میپیچد و ناگهان نخل از زمین جدا میشود؛ لحظهای که شور و اشک در هم میآمیزد. وزن برخی نخلها به بیش از یک تن میرسد و بلند کردن آنها تنها با همکاری دهها و گاه صدها نفر ممکن است. اینجا هیچکس تنها نیست؛ همه برای به حرکت درآوردن نمادی از مظلومیت کربلا در کنار یکدیگر ایستادهاند.
نخلگردانی تنها یک آیین مذهبی نیست؛ روایتی زنده از حافظه تاریخی ایرانیان است. پژوهشگران ریشههای آن را در سنتهای کهن سوگواری ایران جستوجو میکنند و برخی نیز آن را ادامه سنت تابوتگردانی و حمل نمادهای مقدس در قرون نخست اسلامی میدانند. آنچه مسلم است، این آیین در طول قرنها چنان با فرهنگ عاشورایی مردم درآمیخته که امروز بخشی جداییناپذیر از هویت مذهبی و فرهنگی ایران به شمار میرود.
شهرهای کویری ایران، بهویژه «یزد»، از مهمترین کانونهای برگزاری این مراسم هستند. شکوه نخلهای یزد و حضور هزاران عزادار در مراسم عاشورا، تصویری فراموشنشدنی از همدلی و ایمان را به نمایش میگذارد. همین اهمیت فرهنگی سبب شده است که این آیین در فهرست میراث معنوی کشور نیز به ثبت برسد.
در نخلگردانی، سنتی دیرینه از تقسیم مسئولیتها نیز دیده میشود. در بسیاری از شهرها، حمل هر پایه نخل متعلق به خاندان یا طایفهای خاص است؛ حقی که نسل به نسل منتقل شده و همچنان با احترام حفظ میشود. این رسم نه تنها یادگار گذشتگان، بلکه نمادی از انسجام اجتماعی و مشارکت مردمی است.
وقتی نخل در میان نوحهها و سینهزنیها حرکت میکند، تنها یک سازه چوبی جابهجا نمیشود؛ تاریخ، فرهنگ و عشق به حسین(ع) بر دوش مردم به حرکت درمیآید. نخلگردانی، روایت ماندگار ملتی است که قرنهاست اندوه کربلا را به آیینی باشکوه تبدیل کرده و هر سال در عاشورا، با اتحاد و همدلی، آن را دوباره زنده میکند.
نظر شما