به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان، با فرا رسیدن ماه محرم، ایران رنگ و بوی دیگری به خود میگیرد. از کوچههای باریک روستاهای دورافتاده تا خیابانهای پرجنبوجوش شهرهای بزرگ، نوای «یا حسین(ع)» در فضا طنینانداز میشود و پرچمهای سیاه سوگ بر سردر خانهها، مساجد و حسینیهها به اهتزاز درمیآید. گویی در این روزها، زمان در سراسر سرزمین ایران به احترام حماسه عاشورا مکث میکند و دلهای مردم در سوگ سالار شهیدان و یاران وفادارش به تپش درمیآید.
محرم در ایران تنها یک آیین سوگواری نیست؛ جلوهای از پیوند عمیق ایمان، فرهنگ و هویت مردمی است که قرنها عشق به اهل بیت(ع) را در تار و پود زندگی خود تنیدهاند. هر منطقه با رسم و آیینی ویژه، روایتگر ارادت خویش به امام حسین(ع) است؛ از طشتگذاری در اردبیل، گل مالی در خرم آباد و نخلگردانی در یزد گرفته تا علمبندان، تعزیهخوانی و دستههای باشکوه عزاداری در جایجای کشور. این تنوع آیینی، تصویری ماندگار از وحدت در عین گوناگونی را به نمایش میگذارد؛ تصویری که ریشه در باورهای عمیق مردم دارد و هر ساله در روزهای محرم و صفر جان تازهای میگیرد. تماشای این آیینها، سفری به قلب فرهنگ عاشورایی ایران است؛ سفری که در آن میتوان شور ایمان، شکوه سنتها و اخلاص مردمانی را دید که با گذشت قرنها، همچنان پرچم نهضت کربلا را برافراشته نگه داشتهاند در این گزارش تلاش داریم آیین «آیین «علمبندان» ماسوله را به عنوان یکی از «آیین های عاشورایی ایران» به مخاطبان معرفی کنیم.
هنوز آفتاب بهطور کامل از پشت کوههای سرسبز گیلان سر برنیاورده است که ماسوله رنگ دیگری به خود میگیرد. صدای گامهای مردمی که از کوچههای باریک و پلکانی شهر عبور میکنند، با نوای آرام نوحهخوانی درهم میآمیزد. مغازههای کوچک، ایوانهای چوبی و بامهایی که در این شهر تاریخی نقش کوچه را دارند، همگی چشمانتظار لحظهای هستند که علمهای عزاداری برای آغاز ماه سوگ و حماسه آماده شوند.
آیین «علمبندان» ماسوله، یکی از کهنترین سنتهای عاشورایی ایران، هر ساله در آستانه هفتم محرم برگزار میشود. این مراسم که در فهرست آثار ناملموس ملی کشور نیز به ثبت رسیده، قدمتی نزدیک به هشت قرن دارد و نسل به نسل در میان مردم این شهر حفظ شده است.
از ساعات اولیه روز، ریشسفیدان و معتمدان چهار محله تاریخی ماسوله، علمهای هیأتهای عزاداری را به بقعه متبرکه عون بن محمد بن علی(ع) میآورند. فضای بقعه آرامآرام از جمعیت پر میشود؛ پیرمردانی که سالهاست این آیین را برپا میکنند، جوانانی که میراثدار این سنت هستند و زائرانی که از شهرها و حتی کشورهای مختلف برای تماشای این مراسم راهی ماسوله شدهاند.
نوحهخوانی آغاز میشود و صدای سینهزنی در فضای کوهستانی شهر میپیچد. قطعات علمها که از پیش به بقعه منتقل شدهاند، به دست ریشسفیدان و هیأتامنا بسته میشوند. پارچههای سبز رنگ، نمادهای عاشورایی و نشانههای ارادت به حضرت سیدالشهدا(ع) بر پیکره علمها جای میگیرند و هر علم، آماده میشود تا به محله خود بازگردد.
آنچه علمبندان ماسوله را از بسیاری آیینهای مشابه متمایز میکند، شکل خاص علمهاست. برخلاف علمهای رایج در دیگر نقاط کشور، علمهای ماسوله به صورت عمودی طراحی شدهاند؛ ساختاری که گفته میشود با معماری پلکانی و شرایط خاص عبور و مرور در این شهر تاریخی ارتباط دارد. این ویژگی، جلوهای منحصربهفرد به مراسم میبخشد و توجه بسیاری از پژوهشگران فرهنگ عامه و گردشگران را به خود جلب کرده است.
دستههای عزاداری به نوبت و با نظمی که ریشه در سنتهای دیرینه دارد، برای دریافت علم گرد هم میآیند. هر گروه پس از ادای احترام و عزاداری، علم را بر دوش گرفته و در میان نوای مرثیه و صلوات مردم به سوی مسجد محله خود حرکت میکند. علمها تا پایان دهه نخست محرم در مساجد چهارگانه شهر باقی میمانند و نشانهای از آغاز روزهای سوگواری و ارادت مردم به قیام عاشورا هستند.
اما علمبندان تنها یک آیین مذهبی نیست؛ روایتی زنده از پیوند تاریخ، فرهنگ و ایمان در دل ماسوله است. در پایان مراسم، سفرههای نذری گسترده میشود و زائران و عزاداران در کنار یکدیگر بر سر سفرهای مینشینند که عطر محبت و همدلی در آن جاری است.
در روزگار تغییر و شتاب، علمبندان ماسوله همچنان استوار باقی مانده است؛ آیینی که هر سال علمهایش را نه فقط بر فراز محلههای شهر، بلکه بر بلندای حافظه تاریخی و معنوی ایران برافراشته میکند.
نظر شما