به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان، با فرا رسیدن ماه محرم، ایران رنگ و بوی دیگری به خود میگیرد. از کوچههای باریک روستاهای دورافتاده تا خیابانهای پرجنبوجوش شهرهای بزرگ، نوای «یا حسین(ع)» در فضا طنینانداز میشود و پرچمهای سیاه سوگ بر سردر خانهها، مساجد و حسینیهها به اهتزاز درمیآید. گویی در این روزها، زمان در سراسر سرزمین ایران به احترام حماسه عاشورا مکث میکند و دلهای مردم در سوگ سالار شهیدان و یاران وفادارش به تپش درمیآید.
هنوز محرم از راه نرسیده است، اما در کوچههای قدیمی اردبیل نشانههای دلدادگی به کربلا یکی یکی آشکار میشود. هوا بوی انتظار میدهد؛ انتظاری که با صدای نوحه و زمزمههای «یا ابوالفضل» رنگ دیگری به خود میگیرد. در این روزها، مردم دیار سبلان با آیینی کهن به استقبال ماه عزا میروند؛ آیینی به نام «طشتگذاری» که قرنهاست در حافظه جمعی آذربایجان زنده مانده است.
در مسجد، همه چشمها به در دوخته شده است. ریشسفیدان محله، طشتهای گرد و براق مسی و برنزی را بر دوش دارند. عزاداران به احترام برمیخیزند و دستههای سینهزن با نوای «الدخیل یا ابوالفضل» راه را برای ورود آنان باز میکنند. طشتها آرام آرام در جایگاههای ویژهای که سالهاست در معماری مساجد اردبیل تعبیه شدهاند، قرار میگیرند؛ جایگاههایی که خود روایتگر قدمت این سنت دیرینهاند.
اندکی بعد، کوزههای آب از راه میرسند. آب درون طشتها جاری میشود و سکوتی آمیخته با اندوه فضای مسجد را فرا میگیرد. این آب، تنها آب نیست؛ نمادی از فرات است. فراتی که روزی بر خاندان پیامبر(ص) بسته شد و تشنگی را به یکی از ماندگارترین تصاویر عاشورا تبدیل کرد.
اما فلسفه این آیین تنها یادآوری عطش کربلا نیست. روایتها میگویند در ۲۷ ذیالحجه، هنگامی که سپاه حر راه را بر کاروان امام حسین(ع) بست، آن حضرت با وجود کمبود آب، دستور داد مشکها را خالی کنند تا نه تنها یاران خود، بلکه سپاهیان حر و حتی اسبان آنان نیز سیراب شوند. همین رفتار جوانمردانه، امروز در قالب طشتهای پر از آب، هر سال در آستانه محرم بازآفرینی میشود.
در اردبیل، طشتگذاری تنها یک مراسم مذهبی نیست؛ بخشی از هویت فرهنگی مردم است. شهری که از دیرباز به شش محله بزرگ تقسیم میشد و هنوز هم آیین طشتگذاری در هر محله با نظم و سنتی خاص برگزار میشود. از ۲۷ تا ۳۰ ذیالحجه، هر روز دو محله میزبان این مراسم هستند تا سرانجام شهر یکپارچه آماده ورود به ماه محرم شود.
نوحهها بیشتر از سقای دشت کربلا میگویند؛ از عباس(ع)، از مشک پارهشده و از آبی که هرگز به خیمهها نرسید. عزاداران در حالی که اشک بر گونه دارند، گرد طشتها جمع میشوند و از آب متبرک آن مینوشند؛ آبی که برای آنان تنها یک تبرک نیست، بلکه پیمانی دوباره با آرمانهای عاشوراست.
هرچند این آیین ریشه در عصر صفویه و سرزمین آذربایجان دارد، اما در سالهای اخیر مرزهای جغرافیایی را پشت سر گذاشته است. امروز طشتگذاری تنها به اردبیل و شهرهای ترکزبان محدود نیست؛ از زنجان و آذربایجان شرقی و غربی گرفته تا مازندران و ورامین، بسیاری از عاشقان اهلبیت(ع) این سنت را به نشانه ارادت به سیدالشهدا(ع) برگزار میکنند.
شاید راز ماندگاری این آیین در همین پیوند عمیق میان آب و انسانیت نهفته باشد؛ جایی که پیش از آغاز روایت تشنگی کربلا، از سیراب کردن دشمن سخن گفته میشود. طشتهای آب در مساجد اردبیل، هر سال این پیام را زمزمه میکنند که عاشورا پیش از آنکه روایت عطش باشد، روایت کرامت و جوانمردی است.
نظر شما