خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم-هنوز خورشید آخرین روز ذیالحجه کاملاً غروب نکرده است که دلهای عاشقان اهلبیت(ع) در بیرجند رنگ محرم میگیرد.
عطر اسپند در فضای هیئت فاطمیه میپیچد، صدای صلوات و ذکر اهلبیت(ع) از گوشه و کنار به گوش میرسد و دستانی که با ارادت پارچههای نذر را بر علم میبندند، گویی بار دیگر پرچم عشق و وفاداری به نهضت عاشورا را برافراشته میکنند.
اینجا بیرجند است؛ شهری که با آیین کهن علمبندان، پیش از آنکه محرم از راه برسد، دلهایش را راهی کربلا میکند و با تجدید عهدی دیرینه، خود را برای روزهای سوگ سید و سالار شهیدان(ع) آماده میسازد.
آیین «علمبندان» یا «عقد علم» یکی از کهنترین و شاخصترین سنتهای عاشورایی خراسان جنوبی است که هر ساله در غروب آخرین روز ماه ذیالحجه در بیرجند برگزار میشود و نویدبخش فرارسیدن ماه محرم و آغاز عزاداریهای حسینی است.
نوای چاووشی در هیئت فاطمیه بیرجند پیچید؛ آغاز آیین علمبندان در آستانه محرم
عصر امروز، در آستانه فرارسیدن ماه محرم، آیین سنتی و معنوی علمبندان با حضور جمعی از عاشقان و دلدادگان اهلبیت(ع) در هیئت فاطمیه بیرجند برگزار شد؛ آیینی ریشهدار که هر ساله با نزدیک شدن به ایام عزای سید و سالار شهیدان، شور و حال خاصی در میان مردم این شهر ایجاد میکند.
از ساعات ابتدایی عصر، خادمان، پیرغلامان حسینی، سادات و اعضای هیئت فاطمیه در فضایی آکنده از عطر اسپند و نوای ذکر اهلبیت(ع) گرد هم آمدند تا یکی از قدیمیترین سنتهای استقبال از ماه محرم را به جا آورند؛ سنتی که برای مردم بیرجند تنها یک رسم مذهبی نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و اعتقادی آنان محسوب میشود.
طنین چاووشی؛ دعوتی برای ورود به ماه حزن و حماسه
آیین امروز با اجرای چاووشیخوانی آغاز شد؛ نوایی آشنا که سالهاست پیامآور فرارسیدن محرم و آغاز موسم عزاداری برای خاندان عصمت و طهارت(ع) است.
چاووشخوان هیئت با لحنی حزنآلود و آمیخته به ارادت، اشعاری در وصف حضرت اباعبدالله الحسین(ع)، حضرت ابوالفضل العباس(ع) و شهدای دشت کربلا قرائت کرد. صدای او در فضای هیئت طنینانداز شد و حاضران نیز با ذکر صلوات و زمزمه نام اهلبیت(ع)، این مراسم معنوی را همراهی کردند.
در میان جمعیت، پیرمردانی دیده میشدند که سالهاست در این آیین حضور دارند و نسلهای مختلف را با این سنت ارزشمند همراه کردهاند. در کنار آنان، نوجوانان و جوانانی حضور داشتند که با شور و اشتیاق در حال فراگیری و ادامه دادن این میراث معنوی بودند.
علم؛ نماد وفاداری به پرچمداران کربلا
در فرهنگ مذهبی مردم خراسان جنوبی، علم جایگاهی فراتر از یک نماد عزاداری دارد. علمها یادآور پرچمهای برافراشته در کربلا و نشانی از ایستادگی، وفاداری و فداکاری یاران امام حسین(ع) هستند.
در مراسم امروز، علمهای هیئت با احترام ویژهای در میان جمعیت قرار گرفتند و خادمان و بزرگان هیئت با آدابی خاص اقدام به بستن پارچههای نذری، شالها و دستمالهای متبرک بر پیکره آنها کردند.
هر یک از این علمها نام و هویتی مستقل دارند و به نام حضرت سیدالشهدا(ع)، حضرت عباس(ع) و دیگر شهدای کربلا شناخته میشوند. برای بسیاری از خانوادهها، این علمها تنها یک نماد مذهبی نیستند، بلکه بخشی از خاطرات، باورها و ارادت چندین نسل به ساحت مقدس اهلبیت(ع) به شمار میروند.
عطر اسپند، صلوات و نذرهایی که بر علم گره میخورند
یکی از جلوههای زیبای مراسم علمبندان، حضور گسترده مردم برای ادای نذرها و عرض ارادت به ساحت اهلبیت(ع) است.
در آیین امروز نیز بسیاری از خانوادهها با در دست داشتن پارچههای نذری، شالها و دستمالهایی که از پیش آماده کرده بودند، در مراسم حضور یافتند تا آنها را بر علمها ببندند. هر پارچه، روایتگر حاجتی، دعایی یا عهدی معنوی بود که صاحبان آن با امید و توسل به اهلبیت(ع) به این مراسم آورده بودند.
همزمان با اجرای مراسم، دود اسپند در فضای هیئت میپیچید و عطر آن با نوای مرثیه و صلوات درهم میآمیخت. این فضای معنوی، حال و هوایی خاص به مجلس بخشیده بود و بسیاری از حاضران را به حال و هوای روزهای محرم و مجالس عزاداری سالهای گذشته میبرد.
میراثی که نسل به نسل حفظ شده است
یکی از ویژگیهای برجسته آیین علمبندان، انتقال آن از نسلی به نسل دیگر است؛ سنتی که طی دههها و حتی قرنها در میان خانوادهها و هیئتهای مذهبی حفظ شده و همچنان با همان اصالت ادامه دارد.
در بسیاری از موارد، مسئولیت نگهداری و آمادهسازی علمها بر عهده خانوادههایی است که سالها این افتخار را در اختیار داشتهاند. این مسئولیت اغلب از پدران به فرزندان منتقل میشود و همین موضوع سبب شده تا پیوند میان نسلها از طریق این آیین مذهبی استحکام بیشتری پیدا کند.
پیرغلامان حاضر در مراسم نیز بر اهمیت حفظ این سنت تأکید داشتند و معتقد بودند که آیینهایی مانند علمبندان نقش مهمی در انتقال فرهنگ عاشورا و مفاهیم ایثار، وفاداری و مقاومت به نسل جوان دارند.
آغازی برای روزهای شور حسینی در بیرجند
آیین علمبندان هیئت فاطمیه بیرجند در حالی برگزار شد که شهر به تدریج خود را برای ورود به ماه محرم آماده میکند؛ ماهی که در آن کوچهها، خیابانها، مساجد و هیئتها رنگ و بوی عزای حسینی به خود میگیرند.
مراسم امروز تنها یک برنامه مذهبی نبود؛ بلکه تجلی عشق و ارادت مردمی بود که با حضور در کنار علمهای حسینی، بار دیگر پیمان خود را با آرمانهای نهضت عاشورا تجدید کردند.
با پایان یافتن آیین علمبندان و طنین آخرین نواهای چاووشی در فضای هیئت فاطمیه، بیرجند یک گام دیگر به روزهای پرشور محرم نزدیک شد؛ روزهایی که در آن نام و یاد امام حسین(ع) و یاران وفادارش در جای جای این شهر طنینانداز خواهد شد و پیام جاودانه کربلا بار دیگر از نسلی به نسل دیگر منتقل میشود.
نظر شما