خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم-خانواده در فرهنگ اسلامی، نخستین مدرسه انسانسازی و بنیادیترین نهاد اجتماعی به شمار میرود؛ نهادی که آرامش، محبت، تربیت و انتقال ارزشها از دل آن به جامعه منتقل میشود.
با این حال، تحولات پرشتاب دنیای امروز، گسترش فناوریهای ارتباطی، نفوذ روزافزون فضای مجازی و تغییر سبک زندگی، خانوادهها را با چالشهای تازهای روبهرو کرده است؛ چالشهایی که در صورت غفلت از آنها میتواند بر روابط خانوادگی، تربیت فرزندان و حتی آینده فرهنگی و اجتماعی جامعه تأثیرگذار باشد.
در شرایطی که بسیاری از والدین از کاهش ارتباط عاطفی میان اعضای خانواده، تأثیرپذیری فرزندان از رسانههای نوین و کمرنگ شدن برخی ارزشهای اخلاقی و دینی ابراز نگرانی میکنند، بازخوانی آموزههای اسلامی و بهرهگیری از سیره نورانی اهل بیت(ع) بیش از هر زمان دیگری ضرورت یافته است.
اهل بیت(ع) در عمل، نمونهای کامل از خانوادهای سرشار از محبت، مسئولیتپذیری، ایثار، صبر و تربیت صحیح را به بشریت معرفی کردهاند؛ الگویی که میتواند پاسخگوی بسیاری از آسیبها و دغدغههای خانوادههای امروز باشد.
حجتالاسلام محمدعلی ریحانینیا، استادیار دانشگاه فرهنگیان خراسان جنوبی، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان همزمان با فرارسیدن روز خانواده با تأکید بر اینکه مهمترین ویژگی یک خانواده موفق «هنر با هم زیستن» است، گفت: خانواده نخستین مدرسه انسانسازی و مهمترین نهاد تربیتی جامعه به شمار میرود و هر اندازه این نهاد مستحکمتر باشد، آینده جامعه نیز روشنتر خواهد بود.
وی در ادامه با تبیین جایگاه خانواده در آموزههای اسلامی، به بیان شاخصهای خانواده موفق، مهمترین چالشهای پیشروی خانوادهها، نقش اهل بیت(ع) در تربیت فرزندان و راهکارهای تحکیم بنیان خانواده پرداخت.
خانواده موفق؛ جایی که اعضا «با هم» رشد میکنند
حجتالاسلام ریحانینیا در پاسخ به این پرسش که مهمترین ویژگی یک خانواده موفق چیست، اظهار کرد: گاهی ممکن است افراد به صورت فردی در عرصههای مختلف موفق باشند اما آنچه یک خانواده را موفق میکند، از منظر قرآن کریم، «هنر با هم زیستن» و حرکت جمعی اعضای خانواده در مسیر تعالی است.آنچه یک خانواده را موفق میکند، از منظر قرآن کریم، «هنر با هم زیستن» و حرکت جمعی اعضای خانواده در مسیر تعالی است.
وی با استناد به آیه شریفه «وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْها» از سوره طه، افزود: خداوند در این آیه بر مسئولیتپذیری نسبت به خانواده و صبر در هدایت آنان تأکید میکند و در آیه دیگری از سوره تحریم میفرماید: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَکُمْ وَ أَهْلیکُمْ ناراً»؛ یعنی مؤمنان موظفاند علاوه بر خود، نسبت به سعادت و نجات خانواده خویش نیز دغدغهمند باشند.
این کارشناس مذهبی ادامه داد: خانواده زمانی موفق خواهد بود که اعضای آن تنها به فکر منافع فردی نباشند، بلکه با همفکری، همدلی، همکاری و مسئولیتپذیری متقابل، مسیر رشد و تعالی را طی کنند. چنین خانوادهای میتواند از آسیبهای مختلف اجتماعی نیز مصون بماند.
خانواده؛ نخستین مدرسه تربیت و سازنده آینده جامعه
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان خراسان جنوبی با اشاره به نقش بنیادین خانواده در تربیت نسل آینده، گفت: خانواده نخستین معلم، نخستین مربی و دلسوزترین نهاد تربیتی برای انسان است و هیچ مجموعهای نمیتواند جایگزین نقش بیبدیل خانواده در شکلدهی شخصیت فرزندان شود.خانواده نخستین معلم، نخستین مربی و دلسوزترین نهاد تربیتی برای انسان است و هیچ مجموعهای نمیتواند جایگزین نقش بیبدیل خانواده در شکلدهی شخصیت فرزندان شود.
وی با استناد به آیات سوره طور خاطرنشان کرد: قرآن کریم از پیوند عمیق میان والدین مؤمن و فرزندان صالح سخن میگوید و تأکید میکند که خانوادههای دغدغهمند و مسئولیتپذیر، فرزندانی شایسته و اثرگذار تربیت خواهند کرد.
حجت الاسلام ریحانینیا تصریح کرد: فرزندانی که در محیطی آکنده از محبت، ایمان، مسئولیتپذیری و اخلاق رشد میکنند، در آینده به نیروهای مفید، کارآمد و تأثیرگذار برای جامعه تبدیل خواهند شد و در حقیقت کیفیت آینده هر جامعهای تا حد زیادی به کیفیت تربیت در خانوادهها وابسته است.
وی افزود: اگر خانوادهها نسبت به تربیت اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی فرزندان خود اهتمام داشته باشند، بسیاری از آسیبهای اجتماعی در آینده کاهش خواهد یافت اگر خانوادهها نسبت به تربیت اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی فرزندان خود اهتمام داشته باشند، بسیاری از آسیبهای اجتماعی در آینده کاهش خواهد یافت و جامعه از سرمایه انسانی توانمند و متعهد برخوردار خواهد شد.
فضای مجازی و سبک زندگی غربی؛ مهمترین چالش خانوادههای امروز
این استاد دانشگاه در ادامه با اشاره به مهمترین چالشهای خانوادههای معاصر گفت: فضای مجازی رها و بدون نظارت، رسانههای معاند و ترویج غیرمستقیم سبک زندگی غربی از مهمترین تهدیدهایی هستند که امروز نظام تربیتی خانواده را تحت تأثیر قرار دادهاند.
وی افزود: یکی از پیامدهای این وضعیت، خارج شدن بخشی از فرآیند تربیت فرزندان از کنترل خانواده است؛ موضوعی که نیازمند هوشیاری والدین و بازنگری در شیوههای تربیتی است.
حجت الاسلام ریحانینیا با تأکید بر اینکه تربیت گلخانهای دیگر پاسخگوی شرایط امروز نیست، اظهار کرد: خانوادهها باید روشهای تربیتی خود را متناسب با اقتضائات زمان اصلاح کنند. روشهایی مانند تحمیل، اجبار، تلقین مستقیم و محدودسازی صرف، در بسیاری از موارد کارآمدی لازم را ندارد.خانوادهها باید روشهای تربیتی خود را متناسب با اقتضائات زمان اصلاح کنند. روشهایی مانند تحمیل، اجبار، تلقین مستقیم و محدودسازی صرف، در بسیاری از موارد کارآمدی لازم را ندارد.
وی ادامه داد: آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد، تربیت عقلانی، بصیرتافزا و مبتنی بر گفتوگو است. والدین باید قدرت تحلیل، تشخیص و انتخاب صحیح را در فرزندان خود تقویت کنند تا آنان بتوانند در مواجهه با هجمههای فکری و فرهنگی، مسیر درست را تشخیص دهند.
اسلام؛ خانواده را کانون آرامش، محبت و رحمت میداند
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان خراسان جنوبی درباره جایگاه خانواده در اسلام نیز گفت: در نگاه اسلام، خانواده امنترین و آرامشبخشترین پناهگاه انسان و مهمترین کانون محبت، عاطفه و رشد معنوی است. در نگاه اسلام، خانواده امنترین و آرامشبخشترین پناهگاه انسان و مهمترین کانون محبت، عاطفه و رشد معنوی است.
وی با اشاره به آیه ۲۱ سوره روم اظهار کرد: خداوند در این آیه فلسفه تشکیل خانواده را رسیدن به آرامش معرفی کرده و میفرماید: «وَ جَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً»؛ یعنی مودت و رحمت را میان زن و شوهر قرار داده است.
حجت الاسلام ریحانینیا افزود: هر خانوادهای که بتواند این کارکرد اساسی یعنی ایجاد آرامش، محبت و حمایت عاطفی را حفظ کند، در برابر مشکلات و آسیبهای مختلف مقاوم خواهد بود و میتواند نقش مؤثری در تربیت نسل آینده ایفا کند.
وی درباره راهکارهای تحقق سبک زندگی اسلامی در خانواده نیز گفت: فرزندان بیش از آنکه تحت تأثیر توصیههای والدین باشند، از رفتار آنان الگو میگیرند. فرزندان بیش از آنکه تحت تأثیر توصیههای والدین باشند، از رفتار آنان الگو میگیرند. به تعبیر دیگر، فرزندان آنگونه تربیت میشوند که ما هستیم، نه آنگونه که از آنان میخواهیم باشند.
این کارشناس مذهبی تأکید کرد: اگر والدین در زندگی شخصی خود از سیره پیامبر اکرم(ص)، اهل بیت(ع)، شهدا و بزرگان دین الگو بگیرند و سبک زندگی اسلامی را در عمل پیاده کنند، فرزندان نیز به صورت طبیعی از همین مسیر تأثیر خواهند پذیرفت.
الگوی خانواده اهل بیت(ع)؛ نسخهای برای زندگی امروز
حجت الاسلام ریحانینیا با اشاره به ویژگیهای خانواده اهل بیت(ع) که در سوره مبارکه «انسان» بیان شده است، گفت: قرآن کریم در این سوره شاخصهایی را معرفی میکند که میتواند نقشه راه خانوادههای امروز باشد.
وی وفای به عهد، قیامتباوری، کمک به نیازمندان، اخلاص، خدامحوری، شادابی و نشاط، صبر و بردباری را از مهمترین ویژگیهای خانواده اهل بیت(ع) برشمرد و افزود: رعایت این شاخصها نه تنها زندگی فردی و خانوادگی را متحول میکند، بلکه آثار اجتماعی و تمدنی نیز به دنبال خواهد داشت.
این استاد دانشگاه همچنین درباره راههای تقویت محبت اهل بیت(ع) در خانواده اظهار کرد: بیان هنرمندانه فضائل، معارف و سبک زندگی اهل بیت(ع) در قالبهای متنوع و متناسب با نیاز نسل جدید، بهترین راه برای نهادینه کردن محبت اهل بیت(ع) در محیط خانواده است.بیان هنرمندانه فضائل، معارف و سبک زندگی اهل بیت(ع) در قالبهای متنوع و متناسب با نیاز نسل جدید، بهترین راه برای نهادینه کردن محبت اهل بیت(ع) در محیط خانواده است.
وی با اشاره به حدیثی از امام رضا(ع) مبنی بر اینکه اگر مردم زیبایی سخنان اهل بیت(ع) را بشناسند، از آنان پیروی خواهند کرد، افزود: معرفی صحیح و جذاب معارف اهل بیت(ع) میتواند نقش مهمی در تربیت نسل مؤمن، آگاه و مسئولیتپذیر ایفا کند.
حجت الاسلام ریحانینیا در تبیین نقش تربیتی اهل بیت(ع) در پرورش فرزندان صالح نیز به محبت عمیق امام حسین(ع) نسبت به خانواده خود اشاره کرد و گفت: سیره اهل بیت(ع) نشان میدهد که محبت، احترام، تکریم اعضای خانواده و توجه به نیازهای عاطفی آنان از مهمترین اصول تربیت اسلامی است.
انتخاب آگاهانه همسر؛ نخستین گام در تربیت نسل صالح
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان خراسان جنوبی در بخش دیگری از این گفتوگو خطاب به جوانان، انتخاب آگاهانه و عاقلانه همسر را نخستین گام برای تشکیل خانواده موفق دانست و گفت: بسیاری از آسیبهای خانوادگی ناشی از انتخابهای شتابزده و بدون تحقیق است.
وی افزود:در انتخاب همسر، کفویت دینی، فکری و اخلاقی اهمیت بیشتری نسبت به مسائل اقتصادی، ظاهری و مادی دارد و باید مورد توجه جدی جوانان قرار گیرد.در انتخاب همسر، کفویت دینی، فکری و اخلاقی اهمیت بیشتری نسبت به مسائل اقتصادی، ظاهری و مادی دارد و باید مورد توجه جدی جوانان قرار گیرد.
حجت الاسلام ریحانینیا با بیان اینکه تربیت فرزند از انتخاب همسر آغاز میشود، اظهار کرد: دختران و پسران جوان باید بدانند که در حقیقت در حال انتخاب پدر و مادر آینده فرزندان خود هستند و این انتخاب تأثیر عمیقی بر آینده نسل بعد خواهد داشت.
وی بر ضرورت ترویج ازدواج آسان و پرهیز از تشریفات زائد تأکید کرد و گفت: سادهسازی مهریه، جهیزیه و مراسم ازدواج میتواند بسیاری از موانع پیشروی جوانان را برطرف کند.
این کارشناس مذهبی همچنین با اشاره به وعده الهی در آیه ۳۲ سوره نور خاطرنشان کرد: جوانان نباید به دلیل نگرانی از مشکلات اقتصادی، ازدواج را به تأخیر بیندازند؛ چراکه خداوند وعده داده است اگر نیازمند باشند، آنان را از فضل و رحمت خویش بینیاز خواهد کرد.
خانواده ایرانی؛ سرمایه بزرگ فرهنگی کشور
حجتالاسلام ریحانینیا در ادامه با تبریک روز خانواده، پیام خود را خطاب به خانوادههای ایرانی چنین بیان کرد: خانواده ایرانی همواره خانوادهدوستترین خانواده بوده است و باید این ویژگی ارزشمند را حفظ کند.خانواده ایرانی همواره خانوادهدوستترین خانواده بوده است و باید این ویژگی ارزشمند را حفظ کند.
وی با گرامیداشت یاد شهدای انقلاب اسلامی و خانوادههای ایثارگر افزود: استحکام خانواده، حفظ محبت و صمیمیت، تربیت نسل مؤمن و مسئولیتپذیر و توجه به ارزشهای اسلامی، مهمترین سرمایه فرهنگی و اجتماعی کشور محسوب میشود.
استادیار دانشگاه فرهنگیان خراسان جنوبی با قرائت آیه شریفه «رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَ ذُرِّیَّاتِنا قُرَّةَ أَعْیُنٍ وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقینَ إِماماً»، ابراز امیدواری کرد که همه خانوادههای ایرانی در سایه آموزههای قرآن و اهل بیت(ع)، از آرامش، سعادت و موفقیت برخوردار باشند.
نظر شما