به گزارش خبرگزاری شبستان از فارس، سالهاست که در ادبیات مدیریت شهری و اجتماعی، از «مسجد» به عنوان مأمن و پناهگاه مردم یاد میشود؛ نهادی که قرار بوده گرهگشای مشکلات، پایگاهِ همبستگی و مدرسهیِ تربیت باشد. اما گاه در هیاهوی شلوغیها و دغدغههای اجرایی، این حقیقتِ بنیادین به فراموشی سپرده شده است که جوهرهیِ مسجد، فارغ از گنبد و گلدستههای سر به فلک کشیده، در جنسِ «ارتباطاتِ انسانی» است که در دالانهای آن شکل میگیرد.
در این میان، «امام جماعت» به عنوان ستون اصلی این بنای معنوی، نقشی فراتر از یک پیشنماز دارد. او در قامتِ یک رهبرِ اجتماعی، راهبریِ طیفی متنوع از آدمها را بر عهده دارد؛ از کودکِ کنجکاوی که در جستجوی اولین تجربههای معنویاش است تا کهنسالِ سرد و گرم چشیدهای که مسجد، مأمنِ خلوتهای دوران پیری اوست.
اما چگونه میتوان این پهنه گسترده از تفاوتهای نسلی و فکری را در زیر سقفِ یک مسجد به وحدت رساند؟ پاسخ به این پرسش، نه در پیچیدگیهای ساختاری، که در «ظرافتهای رفتاری» نهفته است.
مرکز رسیدگی به امور مساجد استان فارس، به همت حجتالاسلام حسین امیدی، در اقدامی پیشرو و تحسینبرانگیز، با انتشار منشوری تحت عنوان «بایدها و نبایدهای ارتباطی امام جماعت»، تلاش کرده است تا «هنرِ زیستن در مسجد» را به زبانی ساده اما عمیق بازخوانی کند. این اقدام، بیش از آنکه یک دستورالعملِ خشکِ اداری باشد، دعوتی است به یک «بازنگریِ اخلاقی»؛ دعوتی برای عبور از برخوردهایِ کلیشهای به سویِ تعاملاتی که «قلبها» را هدف قرار میدهد.
در روزگاری که شکافهای نسلی، ارتباطاتِ سنتی را در معرض چالش قرار داده است، بازگشت به این منشور میتواند نقطهیِ عزیمتی باشد برای احیایِ نقشی که مسجد در ترازِ تمدنساز ایفا میکند؛ جایی که در آن، تکریمِ انسان، مقدم بر هر کنشِ عبادی دیگری است. در این گزارش، نگاهی دقیقتر داریم به این مانیفستِ تحولخواهانه و آنچه در پسِ این بایدها و نبایدها برای آیندهیِ مساجد نهفته است.
عبور از مدیریت سنتی به سمت «مدیریت همدلانه»
آنچه در نگاه نخست به این منشور جلب توجه میکند، شکستن قالبهای کلیشهای ارتباطی است. حجتالاسلام امیدی با تفکیک دقیق گروههای سنی (نونهالان، نوجوانان، بزرگسالان و کهنسالان)، نشان میدهد که امام جماعتِ موفق، بیش از آنکه یک سخنران باشد، باید یک «روانشناس اجتماعی» و «مدیر ارتباطات» باشد. این سند در واقع پاسخی به دغدغههایی است که شاید سالها در سایه فعالیتهای اجرایی مغفول مانده بود.
نسل نونهال؛ بذر دوستی در ضمیر ناخودآگاه
به اذعان حجتالاسلام امیدی وقتی صحبت از «سپردن مسئولیت» یا «ارزش قائل شدن برای سلیقه» میشود، در واقع امام جماعت در حالِ ساختنِ یک «رهبرِ اجتماعی» در آینده مسجد است. در نگاه این مرکز، مسجد باید برای کودکان (۶ تا ۱۲ سال) خانهیِ امنی باشد که با خاطرات شیرین عجین شده است. به اعتقاد مدیر مرکز رسیدگی به امور مساجد فارس، تأکید بر «لبخند، مهربانی، صدا کردن با نام کوچک و پاسخگویی باحوصله» نشان میدهد که هدف، جذبِ قلبی است نه صرفاً آموزشِ رسمی. عبور از «نبایدهایی» همچون «انتظار درک بزرگسالانه» یا «سرزنش در حضور جمع»، در واقع پیامی است به امامان جماعت که کودکِ مسجد، آینه تمامنمای برخوردهاست.
نسل نوجوان؛ تکریمِ هویتِ نوظهور
چالشبرانگیزترین بخش گزارش، تعامل با نوجوانان (۱۳ تا ۱۸ سال) است. منشورِ مرکز فارس بهخوبی دریافته است که کلیدِ جذب این نسل، «به رسمیت شناختن» است. به اذعان حجتالاسلام امیدی وقتی صحبت از «سپردن مسئولیت» یا «ارزش قائل شدن برای سلیقه» میشود، در واقع امام جماعت در حالِ ساختنِ یک «رهبرِ اجتماعی» در آینده مسجد است.
تحذیر از «مقایسه کردن» یا «نصیحتهای بیحاصل»، نشان از درک عمیقِ اقتضائاتِ این سن دارد.
بزرگسالان؛ تکیهگاههای استوار و منتقدانِ بیدار
در برخورد با بزرگسالان (۱۹ تا ۵۹ سال)، نگاهِ مرکز از «تربیت» به «تعاملِ برابر و مشارکتی» تغییر میکند. امیدی معتقد است تأکید بر «شفافیت، صداقت و پذیرش انتقاد»، مسجد را از یک ساختارِ آمرانه به یک «نهادِ دموکراتیک» تبدیل میکند. اینجا، امام جماعت دیگر تنها هدایتگر نیست، او «مدیرِ منابعِ انسانی» است که باید از ظرفیتها و تواناییهای نخبگانِ محلی به بهترین شکل بهره ببرد.
امیدی معتقد است تأکید بر «شفافیت، صداقت و پذیرش انتقاد»، مسجد را از یک ساختارِ آمرانه به یک «نهادِ دموکراتیک» تبدیل میکند. اینجا، امام جماعت دیگر تنها هدایتگر نیست، او «مدیرِ منابعِ انسانی» است که باید از ظرفیتها و تواناییهای نخبگانِ محلی به بهترین شکل بهره ببرد.کهنسالان؛ گنجینههایِ زنده
شاید زیباترین بخش این منشور، تکریمِ کهنسالان (۶۰ سال به بالا) باشد. در جامعهای که گاهی «سرعت» جای «حکمت» را میگیرد، تأکید بر «استفاده از تجربیات» و «پیشقدم شدن در سلام»، نشان میدهد که این مرکز به دنبال بازگرداندنِ جایگاهِ ریشسفیدی و خردورزی به مسجد است. آنگونه که امیدی میگوید نهی از «بیحوصلگی در سخن» یا «توقعِ مالی»، تلاشی برای زدودنِ سایههایِ مادی از روی ارتباطات معنوی است.
مسجد، آینهای از جامعه
این منشور، بیش از آنکه فهرستی از «بایدها» باشد، یک «مانیفستِ رفتاری» برای احیایِ کارکردِ اجتماعی مسجد است. حجتالاسلام امیدی با این رویکرد، در واقع راهبردی را ترسیم کرده است که در آن «امام جماعت» در نقشِ یک «پدرِ معنویِ جامعنگر» ظاهر میشود.
مسجدِ موفق، مسجدی است که در آن «لبخندِ کودک»، «احترام به نوجوان»، «اعتماد به بزرگسال» و «تکریمِ کهنسال» به عنوانِ ارکانِ اصلیِ مدیریتِ این مرکز قرار گرفته باشد. این مدلِ آموزشی، اگر به درستی اجرا شود، میتواند الگویی برای تحول در سایر مساجد باشد؛ چرا که مسجد، پیش از هر چیز، شبکهای است از پیوندهایِ انسانی که باید با مهربانی و درایت تنیده شود.
نظر شما