خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- در روزگاری که جنگهای شناختی، عملیات روانی و فریبهای رسانهای به یکی از مهمترین ابزارهای دشمنان برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی تبدیل شده است، بازخوانی معارف ناب نهجالبلاغه میتواند چراغ راه ملتها و نسل جوان در مواجهه با تهدیدها و چالشهای پیشرو باشد.
آموزههای امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) نشان میدهد که اسلام در عین دعوت به صلح، عدالت، اخلاق و وفای به عهد، هرگز پیروان خود را به سادهاندیشی و غفلت در برابر دشمن فرا نخوانده است؛ بلکه همواره بر ضرورت بصیرت، آیندهنگری، هوشیاری و شناخت دقیق نقشههای دشمن تأکید کرده است.
نهجالبلاغه به عنوان گنجینهای ارزشمند از معارف اسلامی، تصویری جامع از نحوه مواجهه با دشمنان ارائه میدهد؛ تصویری که در آن عزت، اقتدار، عقلانیت و اخلاق در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند. در این نگاه، تعامل و مذاکره زمانی ارزشمند است که منافع جامعه اسلامی را تأمین کند و در عین حال موجب غفلت از اهداف و شیوههای دشمن نشود.
حجتالاسلام مجتبی بهدانی، کارشناس مذهبی، در گفتوگو با خبرنگار شبستان با اشاره به ابعاد مختلف این نگاه راهبردی در نهجالبلاغه، به تشریح دیدگاههای امیرالمؤمنین(ع) درباره نحوه مواجهه با دشمن، ضرورت حفظ آمادگی و اهمیت بصیرت در جامعه اسلامی پرداخت.
نهجالبلاغه؛ تلفیق اخلاقمداری و هوشیاری در برابر دشمن
حجتالاسلام بهدانی با بیان اینکه یکی از نکات مهم و برجسته در سخنان امام علی(ع) تأکید بر هوشیاری در برابر دشمن در کنار پایبندی به اخلاق و عدالت است، اظهار کرد: در نهجالبلاغه نمونههای متعددی از این نگاه دیده میشود که نشان میدهد از منظر امیرالمؤمنین(ع)، اخلاقمداری هرگز به معنای غفلت از دشمن و نادیده گرفتن تهدیدها نیست.در نهجالبلاغه نمونههای متعددی از این نگاه دیده میشود که نشان میدهد از منظر امیرالمؤمنین(ع)، اخلاقمداری هرگز به معنای غفلت از دشمن و نادیده گرفتن تهدیدها نیست.
وی افزود: در نامه ۵۳ نهجالبلاغه که به عهدنامه معروف مالک اشتر شهرت دارد، امام علی(ع) به صراحت میفرمایند اگر دشمن تو را به صلح دعوت کرد و دیدی که این صلح به مصلحت جامعه اسلامی است، آن را رد نکن. این توصیه نشاندهنده نگاه عقلانی و واقعبینانه اسلام به مقوله صلح و تعامل است.
این کارشناس مذهبی ادامه داد: اما نکته مهم آن است که حضرت بلافاصله پس از این توصیه، نسبت به غفلت از دشمن هشدار میدهند و میفرمایند: «فَإِنَّ العَدُوَّ رُبَّمَا قَارَبَ لِیَتَغَفَّلَ»؛ یعنی دشمن گاهی نزدیک میشود تا طرف مقابل را غافلگیر کند.
وی تصریح کرد: این عبارت کوتاه اما عمیق نشان میدهد که از نگاه امام علی(ع)، صلح و تعامل نباید موجب از بین رفتن هوشیاری شود و جامعه اسلامی حتی در شرایط توافق و آرامش ظاهری نیز باید مراقب نقشهها و اهداف پنهان دشمن باشد.
آمادگی دائمی؛ شرط حفظ عزت و اقتدار جامعه اسلامی
حجتالاسلام بهدانی با اشاره به خطبه ۲۷ نهجالبلاغه گفت: حضرت امیرالمؤمنین(ع) در این خطبه که از سستی برخی یاران در برابر دشمنان گلایه میکنند، جملهای بسیار مهم و راهبردی دارند که میفرمایند: «وَاللهِ مَا غُزِیَ قَوْمٌ فِی عُقْرِ دَارِهِمْ إِلَّا ذَلُّوا»؛ به خدا سوگند هیچ ملتی در خانه خود مورد هجوم قرار نگرفت مگر آنکه به ذلت افتاد.
وی افزود: این فرمایش در حقیقت بیانگر یک اصل مهم در حوزه امنیت و دفاع است. امام علی(ع) تأکید میکنند که جامعه اسلامی نباید منتظر بماند تا دشمن به داخل مرزهای آن نفوذ کند و سپس به مقابله برخیزد؛ زیرا در چنین شرایطی هزینههای دفاع چندین برابر خواهد شد.
امام علی(ع) تأکید میکنند که جامعه اسلامی نباید منتظر بماند تا دشمن به داخل مرزهای آن نفوذ کند و سپس به مقابله برخیزد؛ زیرا در چنین شرایطی هزینههای دفاع چندین برابر خواهد شد.
این کارشناس مذهبی خاطرنشان کرد: از نگاه امیرالمؤمنین(ع)، یک ملت باید همواره آمادگی لازم را داشته باشد و اجازه ندهد دشمن از غفلت و سستی او سوءاستفاده کند. دفاع مؤثر زمانی شکل میگیرد که جامعه از قبل برای مقابله با تهدیدها آماده باشد و مرزهای دفاعی خود را صرفاً به مرزهای جغرافیایی محدود نکند.
وی ادامه داد: امروز نیز این آموزه نهجالبلاغه میتواند در عرصههای مختلف نظامی، فرهنگی، رسانهای و اعتقادی مورد توجه قرار گیرد؛ چرا که دشمنان در بسیاری از مواقع پیش از حمله فیزیکی، تلاش میکنند باورها، فرهنگ و هویت جوامع را هدف قرار دهند.
تفاوت میان حسنظن به مؤمنان و اعتماد به دشمن
حجتالاسلام بهدانی با اشاره به یکی دیگر از آموزههای مهم نهجالبلاغه اظهار کرد: در معارف علوی میان حسنظن به مؤمنان و اعتماد به دشمن تفاوت آشکاری وجود دارد و نباید این دو مفهوم با یکدیگر خلط شوند.
وی افزود:امیرالمؤمنین(ع) در حکمت ۳۶۰ نهجالبلاغه میفرمایند: «ضَعْ أَمْرَ أَخِیکَ عَلَی أَحْسَنِهِ»؛ یعنی کار برادر دینی خود را تا جایی که ممکن است به بهترین وجه تفسیر کن.امیرالمؤمنین(ع) در حکمت ۳۶۰ نهجالبلاغه میفرمایند: «ضَعْ أَمْرَ أَخِیکَ عَلَی أَحْسَنِهِ»؛ یعنی کار برادر دینی خود را تا جایی که ممکن است به بهترین وجه تفسیر کن.
این کارشناس مذهبی بیان کرد: این توصیه نشان میدهد که در روابط اجتماعی میان مؤمنان، اصل بر اعتماد، حسنظن و نگاه مثبت است و جامعه اسلامی باید از بدبینیهای بیدلیل پرهیز کند.
وی ادامه داد: اما هنگامی که سخن از دشمن به میان میآید، شرایط متفاوت است. در اینجا امام علی(ع) بر احتیاط، دقت و هوشیاری تأکید میکنند و هشدار میدهند که نباید به ظاهر رفتارها اکتفا کرد؛ زیرا دشمن ممکن است با چهرهای دوستانه و با ادبیاتی نرم وارد شود اما اهداف دیگری را دنبال کند.
حجت الاسلام بهدانی تصریح کرد: بر همین اساس، اعتماد بیجا به دشمن از منظر نهجالبلاغه میتواند زمینهساز خسارتها و آسیبهای جبرانناپذیر شود و جامعه را در معرض تهدید قرار دهد.
آمیختن حق و باطل؛ شیوهای برای فریب افکار عمومی
وی با اشاره به یکی از هشدارهای مهم امیرالمؤمنین(ع) درباره شیوههای فریب دشمن گفت: در برخی فرازهای نهجالبلاغه به این نکته اشاره شده که گاهی حق و باطل به گونهای در هم آمیخته میشوند که تشخیص حقیقت برای مردم دشوار میشود.
این کارشناس مذهبی افزود: امام علی(ع) در خطبه ۱۷ نهجالبلاغه میفرمایند: «یُؤْخَذُ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ وَمِنْ هَذَا ضِغْثٌ فَیُمْزَجَانِ»؛ یعنی مقداری از حق و مقداری از باطل را با یکدیگر مخلوط میکنند تا حقیقت پنهان شود.
وی ادامه داد: این سخن امیرالمؤمنین(ع) به خوبی شیوه بسیاری از جریانهای انحرافی و تبلیغات گمراهکننده را تبیین میکند. دشمنان معمولاً برای اثرگذاری بیشتر، باطل را به صورت آشکار عرضه نمیکنند؛ بلکه آن را با بخشی از حق درمیآمیزند تا پذیرش آن برای مخاطبان آسانتر شود.دشمنان معمولاً برای اثرگذاری بیشتر، باطل را به صورت آشکار عرضه نمیکنند؛ بلکه آن را با بخشی از حق درمیآمیزند تا پذیرش آن برای مخاطبان آسانتر شود.
حجت الاسلام بهدانی خاطرنشان کرد: به همین دلیل جامعه اسلامی باید از قدرت تحلیل، تفکر و بصیرت کافی برخوردار باشد تا بتواند میان حقیقت و تحریف تمایز قائل شود و گرفتار ظاهرسازیها و عملیات فریب نشود.
پیام نهجالبلاغه برای جوانان؛ بصیرت، واقعبینی و پرهیز از سادهلوحی
وی با تأکید بر اینکه نهجالبلاغه تعامل و مذاکره را به طور مطلق رد نمیکند، گفت: همانگونه که در عهدنامه مالک اشتر آمده است، اگر صلح و توافقی به نفع جامعه باشد، میتوان آن را پذیرفت؛ اما شرط اساسی آن حفظ عزت، اقتدار و هوشیاری است.همانگونه که در عهدنامه مالک اشتر آمده است، اگر صلح و توافقی به نفع جامعه باشد، میتوان آن را پذیرفت؛ اما شرط اساسی آن حفظ عزت، اقتدار و هوشیاری است.
این کارشناس مذهبی افزود: جامعه اسلامی نباید دچار سادهلوحی شود و صرفاً بر اساس ظاهر رفتارها قضاوت کند، بلکه باید سابقه، عملکرد و اهداف طرف مقابل را نیز مورد بررسی قرار دهد.
وی تصریح کرد: یکی از مهمترین پیامهای نهجالبلاغه برای نسل جوان این است که انسان در مواجهه با مسائل مختلف باید از بصیرت و آگاهی برخوردار باشد و تنها به ظواهر بسنده نکند.
حجتالاسلام بهدانی خاطرنشان کرد: جوانان باید بیاموزند که در کنار پایبندی به اخلاق، انصاف، عدالت و وفای به عهد، واقعبین نیز باشند و فریب تبلیغات، فضاسازیها و ظاهرسازیهای دشمن را نخورند.
وی در پایان تأکید کرد: نهجالبلاغه به ما میآموزد که مسیر عزت و پیشرفت از ترکیب اخلاق، عقلانیت، بصیرت و هوشیاری میگذرد و جامعهای که این اصول را سرلوحه خود قرار دهد، میتواند در برابر تهدیدها و توطئههای دشمنان ایستادگی کرده و مسیر تعالی و پیشرفت را با قدرت ادامه دهد.
نظر شما