خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- همزمان با عید قربان، نگاهها به ابعاد معنوی و اجتماعی این رویداد بزرگ دینی معطوف شده است. عید قربان تنها ذبح یک حیوان نیست، بلکه روزی است که مسلمانان در سراسر جهان، خاطره توحید، بندگی و گذشتن از خودخواهی را زنده میکنند. در این میان، تبیین صحیح از مفاهیم عمیق این عید، بهویژه در دنیای امروز که مادیگرایی رنگ و بو دارد، از ضروریات فرهنگی محسوب میشود.
حجتالاسلام محمدحسین تابعی، کارشناس مذهبی و دبیر شبکه هیأت و تشکلهای دینی استان خراسان جنوبی، در گفتوگویی مفصل با خبرنگار شبستان، به تشریح ریشههای تاریخی، فلسفهی قربانی و پیامهای عملی داستان حضرت ابراهیم و حضرت اسماعیل (ع) پرداخته است.
وی در این تحلیل عمیق، عید قربان را «بزرگترین عید بندگی» و میدان نمایش توحید و وحدت امت اسلامی معرفی کرده است.
ریشهشناسی «قربان»؛ چرا عید قربان بزرگترین عید بندگی است؟
حجتالاسلام تابعی در پاسخ به نخستین پرسش درباره فلسفه نامگذاری این روز، ریشهی لغوی و معنوی آن را تبیین کرد و گفت: واژه «قربان» از ریشه «قُرب» به معنای نزدیکشدن است. بنابراین، حقیقت عید قربان فراتر از ذبح یک حیوان، روزی است برای نزدیکشدن انسان به خداوند از راه اطاعت، اخلاص و گذشتن از محبوبترین دلبستگیها. حقیقت عید قربان فراتر از ذبح یک حیوان، روزی است برای نزدیکشدن انسان به خداوند از راه اطاعت، اخلاص و گذشتن از محبوبترین دلبستگیها.
کارشناس مذهبی خراسان جنوبی با ارجاع به سوره صافات، ریشه این نامگذاری را به ماجرای آزمون حضرت ابراهیم (ع) بازمیگرداند. قرآن کریم این صحنهی تاریخی را چنین توصیف کرد: «فَلَمَّا أَسْلَمَا وَتَلَّهُ لِلْجَبِینِ» (هنگامی که هر دو تسلیم فرمان خدا شدند و ابراهیم او را بر پیشانی افکند...). اما خداوند در ادامه میفرماید: «وَفَدَیْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِیمٍ» (و او را به قربانی بزرگی بازخریدیم).
به گفته حجتالاسلام تابعی، عید قربان عید پیروزی انسان بر خودخواهی و تعلقات زمینی است. به همین دلیل است که میتوان آن را بزرگترین عید بندگی دانست؛ زیرا در این روز، انسان اعلام میکند که اگر فرمان خدا در برابر میل نفس قرار گیرد، انتخاب نهایی او خداست.
وی افزود: این دیدگاه با بیانات مقام معظم رهبری همسو است. ایشان در پیام به مناسبت کنگره عظیم حج، عید قربان و حج را میدان نمایش توحید، بندگی و وحدت امت اسلامی دانستند و تأکید کردند که حج، مجموعهای از معنویت، سیاست، اخلاق و اجتماع است؛ یعنی بندگی خدا باید در زندگی فردی و اجتماعی مسلمانان ظهور پیدا کند.
بازتعریف «قربانی» در عصر مادیگرایی؛ فراتر از گوشت و خون
حجتالاسلام تابعی با استناد به آیه شریفه «لَنْ یَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَکِنْ یَنَالُهُ التَّقْوَی مِنْکُمْ» (نه گوشتها و نه خونهای آنها هرگز به خدا نمیرسد، بلکه تقوای شما به او میرسد)، گفت: قرآن کریم بهصراحت میفرماید که ارزش حقیقی قربانی در گوشت و خون آن نیست.
وی ادامه داد: این آیه کلید فهم عید قربان است. قربانی یعنی انسان چیزی را که برای او ارزشمند است، در مسیر خدا و برای تعالی خود و جامعه تقدیم کند. این آیه کلید فهم عید قربان است. قربانی یعنی انسان چیزی را که برای او ارزشمند است، در مسیر خدا و برای تعالی خود و جامعه تقدیم کند. در روزگار ما، قربانی کردن میتواند مصادیق فراوانی داشته باشد.
حجت الاسلام تابعی گفت: از جمله می توان به قربانی کردن خودخواهی در برابر حق، قربانی کردن منافع شخصی برای عدالت و انصاف، قربانی کردن بخشی از دارایی برای نیازمندان، قربانی کردن کینهها برای آشتی و صلح، قربانی کردن وقت و توان برای خدمت به مردم و قربانی کردن شهوت قدرت، شهرت و ثروت در برابر رضای الهی اشاره کرد.
این کارشناس مذهبی در ادامه عنوان کرد: بنابراین، ذبح حیوان یک نماد و عبادت مهم است، اما حقیقت آن در تقوا، انفاق، اخلاص و بریدن از بندگی غیر خدا معنا پیدا میکند.
درس زندگی از داستان ابراهیم و اسماعیل (ع)؛ اعتماد به خدا در لحظات سخت
در ادامه، کارشناس شبکه هیأتهای خراسان جنوبی به مهمترین درسی اشاره کرد که یک انسان معاصر میتواند از داستان حضرت ابراهیم و حضرت اسماعیل (ع) بگیرد.
وی معتقد است مهمترین درس این داستان، «اعتماد به خدا در لحظههای دشوار تصمیمگیری» است. حضرت ابراهیم (ع) در برابر آزمونی قرار گرفت که از نظر عاطفی بسیار سنگین بود؛ میان محبت پدرانه و فرمان الهی. مهمترین درس این داستان، «اعتماد به خدا در لحظههای دشوار تصمیمگیری» است. حضرت ابراهیم (ع) در برابر آزمونی قرار گرفت که از نظر عاطفی بسیار سنگین بود؛ میان محبت پدرانه و فرمان الهی.
حجتالاسلام تابعی با نقل پاسخ حضرت اسماعیل (ع) که فرمود: «یَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِی إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِینَ» (ای پدر! آنچه مأمور شدهای انجام بده؛ به خواست خدا مرا از صابران خواهی یافت)، افزود: انسان امروز نیز با آزمونهای سخت روبهروست؛ گاهی باید میان حقیقت و منفعت، پاکی و شهوت، عدالت و مصلحتطلبی، وجدان و فشار اجتماعی انتخاب کند.
وی در ادامه عنوان داشت: داستان ابراهیم و اسماعیل میگوید: رشد معنوی انسان دقیقاً از جایی آغاز میشود که حاضر میشود برای حق، از عزیزترین دلبستگی خود بگذرد. این داستان همچنین درس «گفتوگو در خانواده» را میدهد. ابراهیم (ع) با فرزندش سخن گفت و اسماعیل (ع) آگاهانه و مؤمنانه همراه شد. پس تربیت دینی، اجبار کور نیست؛ بلکه باید با گفتوگو، فهم، محبت و ایمان همراه باشد.
عید قربان؛ فرصتی برای ترمیم پیوندهای اجتماعی و وحدت امت اسلامی
حجتالاسلام تابعی به جنبههای اجتماعی عید قربان پرداخت و گفت: عید قربان یک عید فردی صرف نیست؛ بلکه عیدی اجتماعی و امتساز است. در این روز، مسلمانان در سراسر جهان یک خاطره مشترک ایمانی را زنده میکنند: خاطره توحید، بندگی، حج، قربانی و کمک به همنوعان. عید قربان یک عید فردی صرف نیست؛ بلکه عیدی اجتماعی و امتساز است. در این روز، مسلمانان در سراسر جهان یک خاطره مشترک ایمانی را زنده میکنند: خاطره توحید، بندگی، حج، قربانی و کمک به همنوعان.
وی بیان کرد: این روز فرصتی است برای کاهش شکافهای قومی، مذهبی و سیاسی میان مسلمانان. وقتی مسلمانان در یک نقطه واحد (عرفات)، با یک لباس واحد، برای یک هدف واحد (قرب شدن به خدا) گرد هم میآیند، تفاوتهای ظاهری رنگ میبازد و همبستگی کلامی و عملی تقویت میشود.
این کارشناس مذهبی در ادامه افزود: عید قربان به مسلمانان یادآوری میکند که آنان اعضای یک پیکر هستند و درد یکی، درد دیگری است. این همبستگی اجتماعی، پایهی امنیت و ثبات در جوامع اسلامی است و میتواند موجهایی از امید و یاریرسانی را در میان اقشار مختلف جامعه، بهویژه اقشار آسیبپذیر، ایجاد کند.
مسئولیتهای اخلاقی در روزهای عید؛ ایثارگری به جای مصرفگرایی
حجتالاسلام تابعی بر مسئولیتهای اخلاقی و اجتماعی در روزهای عید تأکید کرد و عنوان داشت: نباید عید قربان را تنها به یک مناسبت خانوادگی یا سفر تفریحی محدود کرد. مسئولیت اصلی در این ایام، «ایثارگری» و «دوری از مصرفگرایی پرزرقوبرق» است. نباید عید قربان را تنها به یک مناسبت خانوادگی یا سفر تفریحی محدود کرد. مسئولیت اصلی در این ایام، «ایثارگری» و «دوری از مصرفگرایی پرزرقوبرق» است.
کارشناس مذهبی خراسان جنوبی خاطرنشان کرد: مسلمان باید در این روزها بیشتر به فکر بیخانمانها، یتیمان و کسانی باشد که حتی ذائقهی قربانی را هم ندارند. تقسیم گوشت قربانی به فقرا، تنها یک تکلیف شرعی نیست، بلکه نمادی از مسئولیت اجتماعی ماست. اگر عید قربان نتواند لبخند را به لبهای غمگینترین افراد جامعه بیاورد، بخش مهمی از هدف آن محقق نشده است.
وی گفت: عید قربان، عید رهایی از قیدوبندهای دنیوی و پیمودن راه بندگی است. ما باید در این روزها، خودمان را با معیارهای قرآن بسنجیم و تلاش کنیم تا در زندگی روزمره نیز، روح قربانی را حفظ کنیم؛ یعنی همواره حاضر باشیم برای حق و عدالت، از هوای نفس بگذریم. این تنها راهی است که میتواند جوامع اسلامی را به سمت تعالی و وحدت سوق دهد.
نظر شما