به گزارش خبرنگار گروه مسجد و کانونهای مساجد خبرگزاری شبستان، مسجد جامع خرمشهر از بناهای شناختهشده و تاریخی این شهر است که در منابع مختلف، قدمت آن به حدود اواسط دوره قاجار نسبت داده شده است. در برخی روایتها، ساخت اولیه مسجد به حدود سال ۱۲۵۰ شمسی بازمیگردد و گفته میشود که این بنا در سال ۱۳۴۳ بازسازی و تجدید شده است. این مسجد در گذشته با نام «مسجد لبشاخه» نیز شناخته میشد و به دلیل موقعیت جغرافیایی و جایگاه اجتماعیاش، از همان ابتدا یکی از مراکز مهم مذهبی و تجمع مردمی در خرمشهر بود.
مسجد جامع، به دلیل قرار گرفتن در نقطهای مرکزی از شهر و نزدیکی به بافت اصلی زندگی مردم، همواره نقشی فراتر از یک محل عبادت داشت. پیش از آغاز جنگ نیز این مسجد محل گردهماییهای دینی، اجتماعی و حتی حلوفصل برخی امور شهری بود. همین جایگاه اجتماعی، بعدها آن را به اصلیترین پایگاه مقاومت در روزهای محاصره و نبرد تبدیل کرد.
مسجد جامع در روزهای آغازین جنگ
با آغاز تجاوز رژیم بعث عراق به خاک ایران در شهریور ۱۳۵۹، خرمشهر یکی از نخستین شهرهایی بود که آماج حملات سنگین قرار گرفت. در چنین شرایطی، مسجد جامع خرمشهر به سرعت به مرکز فرماندهی مقاومت مردمی تبدیل شد. این مسجد نهتنها محل حضور نیروهای مردمی و داوطلبان بود، بلکه بهعنوان پایگاه هماهنگی عملیات دفاعی، امدادی و پشتیبانی نیز عمل میکرد.
در روزهایی که بخشهایی از شهر زیر آتش توپخانه و حملات مستقیم دشمن بود، مسجد جامع خرمشهر به پناهگاهی امن برای مردم تبدیل شد. خانوادههایی که خانههایشان ویران شده یا در خطر بود، به این مسجد میآمدند. رزمندگان، نیروهای مردمی، روحانیون و نیروهای امدادی در آنجا گرد هم میآمدند و از همانجا برای دفاع از شهر برنامهریزی میکردند. از این رو، مسجد جامع تنها یک مکان مذهبی نبود؛ بلکه به تعبیر بسیاری از روایتها، «قلب مقاومت خرمشهر» بود.
اقدامات مسجد جامع در دوران دفاع مقدس
نقش مسجد جامع خرمشهر در دفاع مقدس را میتوان در چند محور اصلی بررسی کرد:
۱. مرکز هدایت و سازماندهی مقاومت
در روزهای نخست جنگ، نبود امکانات نظامی منظم و شرایط بحرانی شهر باعث شد که مسجد جامع به محل تصمیمگیری و هماهنگی نیروهای مردمی تبدیل شود. فرماندهان میدانی، جوانان داوطلب و مدافعان شهر در این مکان گرد هم میآمدند و برای مقابله با پیشروی دشمن برنامهریزی میکردند.
۲. پناهگاه مردم
با شدت گرفتن بمبارانها و حملات دشمن، بسیاری از مردم خرمشهر به مسجد جامع پناه آوردند. این مسجد برای زنان، کودکان، سالمندان و خانوادههایی که امکان ترک شهر را نداشتند، به یک مأمن تبدیل شد. حضور مردم در کنار مدافعان، روحیهای جمعی و مقاوم در مسجد ایجاد کرده بود.
۳. پایگاه امداد و درمان
در کنار نقش نظامی و مردمی، مسجد جامع کارکرد امدادی هم داشت. مجروحان نبردهای خیابانی و حملات دشمن گاه به این مسجد منتقل میشدند و امکانات اولیه درمانی در همانجا فراهم میشد. امدادگران و نیروهای مردمی تلاش میکردند با کمترین امکانات، به مجروحان رسیدگی کنند.
۴. مرکز تدارکات و پشتیبانی
یکی دیگر از کارکردهای مهم مسجد جامع، ساماندهی تدارکات بود. در این مکان، غذا پخته میشد، کمکهای مردمی جمعآوری میگردید و میان مدافعان و آسیبدیدگان توزیع میشد. این نقش لجستیکی، در شرایطی که شهر زیر فشار شدید قرار داشت، اهمیت زیادی داشت.
۵.تقویت روحیه مقاومت
مسجد جامع خرمشهر فقط محل فعالیت عملیاتی نبود؛ بلکه نماد معنوی پایداری هم بود. حضور روحانیون، قرائت دعا، برگزاری نماز جماعت و گردهماییهای مردمی در این مسجد، به مدافعان و مردم روحیه میداد. همین فضای معنوی سبب شد مقاومت خرمشهر تنها یک نبرد نظامی نباشد، بلکه جلوهای از ایمان و ایستادگی جمعی شود.
مسجد جامع و حماسه ۳۵ روز مقاومت
مقاومت خرمشهر که در حافظه تاریخی ملت ایران با عنوان ۳۵ روز مقاومت شناخته میشود، یکی از درخشانترین فصلهای دفاع مقدس است. در این مقاومت، مسجد جامع خرمشهر نقش محوری داشت. این مسجد، در شرایطی که شهر بهتدریج زیر فشار دشمن قرار میگرفت، همچنان محل تجمع مدافعان و نشانهای از زنده بودن اراده مردم بود.
هرچند خرمشهر در نهایت به اشغال دشمن درآمد، اما مقاومت مدافعان و نقش مسجد جامع، مانع از تحقق سریع اهداف بعثیها شد. همین ایستادگی بعدها زمینهساز آن شد که خرمشهر در عملیات بیتالمقدس و در سوم خرداد ۱۳۶۱ آزاد شود؛ روزی که بهدرستی در تاریخ ایران ماندگار شد.
مسجد جامع پس از جنگ
پس از پایان جنگ، مسجد جامع خرمشهر بهعنوان یکی از مهمترین نمادهای دفاع مقدس مورد توجه قرار گرفت. این مسجد نهفقط بهعنوان یک بنای مذهبی، بلکه بهعنوان یادمان مقاومت مردم خرمشهر شناخته شد. بازسازی، مرمت و حفظ این بنا در دستور کار قرار گرفت و امروز نیز از آن بهعنوان یکی از نشانههای هویت ملی و تاریخی خرمشهر یاد میشود.
مسجد جامع خرمشهر همچنین به یکی از مقاصد مهم بازدیدهای فرهنگی، زیارتی و راهیان نور تبدیل شده است. بسیاری از زائران و گردشگران برای دیدن این نماد مقاومت به خرمشهر میروند تا از نزدیک، جایی را ببینند که روزی سنگر پایداری مردم بوده است.
مسجد جامع خرمشهر در تاریخ معاصر ایران جایگاهی فراتر از یک بنای مذهبی دارد. این مسجد در دوران دفاع مقدس به پایگاه مقاومت، پناهگاه مردم، مرکز امداد، محل تدارکات و نماد وحدت تبدیل شد. تاریخ آن، با تاریخ جنگ و آزادسازی خرمشهر گره خورده است. امروز نیز مسجد جامع خرمشهر همچنان یادآور این حقیقت است که در سختترین لحظات تاریخ، ایمان، همبستگی و ایستادگی مردم میتواند یک شهر را به نماد مقاومت یک ملت تبدیل کند.
نظر شما