به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی، دکتر مصطفی فروتن، عضو هیئت علمی و مدیر گروه معارف دانشگاه بیرجند، در نشست «میز گفتگوی دانشگاه و مردم» با موضوع «جنگ و صلح از منظر شهید مطهری» که در محل میدان مادر بیرجند برگزار شد، با تسلیت ایام شهادت رهبر شهید انقلاب و گرامیداشت مقام معلم، به تبیین جایگاه والای مردم ایران و اندیشههای کلامی شهید مطهری پرداخت.
ملت ایران؛ برتر از مردم عصر حجاز
فروتن با تمجید از استقامت و حضور مستمر مردم در صحنههای مختلف انقلاب، به جملهای راهبردی از حضرت امام خمینی(ره) اشاره کرد و گفت: بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی با صراحت فرمودند که ملت ایران در عصر کنونی، برتر از مردم عصر حجاز و دوران امیرالمؤمنین(ع) و امام حسین(ع) هستند. این مدال افتخاری است که بر سینه این ملت نقش بسته و جملات رهبر شهید انقلاب نیز در وصف این مردم بزرگ، در ادامه همین نگاه بلند بود.
وی افزود: حضور مستمر مردم در این جلسات گفتگو که بیش از ۶۰ شب به همت بسیج اساتید، معاونت فرهنگی دانشگاه بیرجند و نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه برگزار شده، در سطح کشور کمنظیر و حتی بینظیر است و شایسته بهترین تقدیرهاست.
مدیر گروه معارف دانشگاه بیرجند با اشاره به فرارسیدن ماه اردیبهشت و سالروز شهادت استاد مطهری، اظهار داشت: حضرت امام(ره) در توصیف این شخصیت بزرگ فرمودند که «مطهری حاصل عمر من بود». همچنین رهبر شهید انقلاب، حضرت آیتالله خامنهای، در سخنانی عمیق خود را شاگرد شهید مطهری دانسته و تأکید داشتند که آثار ایشان بنیه فکری ایشان را تشکیل داده و مبنای فکری نظام جمهوری اسلامی ایران است.
وی با بیان اینکه آثار شهید مطهری با گذشت دههها همچنان زنده، جذاب و پاسخگوی نیازهای نسل جوان است، تصریح کرد: مطالعه، مباحثه و تدریس این آثار میتواند گرههای ذهنی بسیاری را در حوزههای مختلف اعتقادی و سیاسی بگشاید.
نقد دیدگاه مسیحیت درباره جنگ و صلح
دکتر فروتن با استناد به کتاب «جهاد» شهید مطهری، به شبهات مطرح شده پیرامون صلحطلبی در ادیان پرداخت و گفت: یکی از اشکالاتی که از سوی مسیحیت بر اسلام وارد میشود این است که جنگ را امری مطلقاً شر و منفی میدانند و مدعی هستند که دین به دلیل ماهیت خیرخواهانه، نباید قانون جنگ (جهاد) داشته باشد.
وی در تبیین پاسخ شهید مطهری به این شبهه خاطرنشان کرد: استاد مطهری با منطقی قوی استدلال میکنند که نه هر جنگی لزوماً بد است و نه هر صلحی لزوماً خوب. ایشان نگاهی واقعبینانه و عقلانی به قضایا داشتند و معتقد بودند ارزش جنگ یا صلح به هدف و ماهیت آن بستگی دارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند در ادامه خاطرنشان کرد: اندیشه شهید مطهری به ما میآموزد که نباید تحت تأثیر شعارهای فریبنده، دچار مطلقگرایی شویم؛ بلکه باید بر اساس حق و عدالت، مرز میان جهاد مقدس و تجاوزگری را تشخیص دهیم.
عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند با تشریح دیدگاههای شهید مطهری در خصوص فلسفه جهاد، گفت: در منطق اسلام و اندیشه استاد مطهری، جنگ همیشه در مقابل صلح نیست، بلکه گاهی در مقابل «تسلیم» قرار دارد و در چنین شرایطی، جنگ دفاعی عین شرافت است.
وی به نقد دیدگاههای صرفاً شبهروشنفکری که هرگونه جنگی را نفی میکنند پرداخت و اظهار داشت: استاد مطهری با نگاهی عمیق معتقد بودند که الزماً هر چیز جدیدی خوب و هر چیز کهنهای بد نیست؛ همانطور که هروئین یک پدیده جدید و علمی است اما اثراتی بمراتب ویرانگرتر از مخدرهای سنتی دارد، لذا نباید با شعارهای مدرن، مفاهیم عمیقی مثل دفاع و جهاد را زیر سؤال برد.
جنگ دفاعی؛ واکنشی به بیشرافتی متجاوز
مدیر گروه معارف دانشگاه بیرجند با بیان اینکه صلح به معنای «همزیستی شرافتمندانه» است، افزود: اگر به سرزمین، مال و ناموس یک ملت تعرض شود و آن ملت به بهانه صلحطلبی سکوت کند، این صلح نیست بلکه «تسلیم» است. شهید مطهری معتقد بود در چنین وضعیتی دو بیشرافتی رخ میدهد؛ یکی از سوی متجاوز و دیگری از سوی کسی که با خضوع و تسلیم در برابر ظلم، از خود دفاع نکرده است.
وی ادامه داد: از نظر اسلام، جنگهایی که با انگیزه کشورگشایی، غارت منابع (مانند جنگهای نوین برای نفت و معادن)، برتریجویی نژادی و قدرتطلبی حاکمان باشد، کاملاً مذموم و منفی است؛ اما جنگی که برای دفاع از جان، مال، آزادی و استقلال یک ملت صورت گیرد، نه تنها منفی نیست، بلکه یک ضرورت اخلاقی و انسانی است.
فروتن به ابعاد بینالمللی دفاع در اندیشه شهید مطهری اشاره کرد و گفت: دفاع تنها محدود به مرزهای جغرافیایی خودمان نیست. گاهی تهاجم به سرزمین ما صورت نگرفته، اما در گوشهای دیگر از جهان مانند فلسطین، لبنان یا هر جای دیگر، قلدری به جان و مال مردم افتاده است. در چنین شرایطی که انسانیت تحت شکنجه و محاصره و تهاجم است، نه تنها مردم آن منطقه حق دفاع دارند، بلکه طبق آموزههای اسلامی و نگاه شهید مطهری، حمایت از این مظلومان نیز بخشی از منطق دفاعی اسلام محسوب میشود.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: اگرچه در اسلام اصل بر صلح و آرامش است، اما هر جا که میان «جنگ دفاعی» و «تسلیم ذلیلانه» انتخابی لازم باشد، قطعا جنگ شرافتمندانه بر صلح تحمیلی و تسلیمطلبانه برتری دارد.
تفاوت «جنگ شرافتمندانه» با «بیشرفیِ تسلیم»
فروتن با بیان اینکه در نگاه شهید مطهری، جنگ و صلح امور نسبی هستند، اظهار داشت: برخلاف تصور برخی، جنگ همیشه در مقابل صلح نیست؛ بلکه گاهی جنگ در مقابل «تسلیم» قرار میگیرد. اگر کشوری مورد تهاجم قرار گیرد و دفاع نکند، این نه صلح، بلکه خضوع و تسلیم در برابر ظلم است.
وی با استناد به اندیشههای استاد مطهری افزود: در تجاوز دشمن به یک سرزمین، دو نوع رفتار غیرشرافتمندانه وجود دارد؛ نخست بیشرافتیِ متجاوزی که خونریزی میکند و دوم، بیشرافتیِ کسی که در برابر ظلم تسلیم شده و از ناموس و مال و سرزمین خود دفاع نمیکند. صلح واقعی، یک «همزیستی شرافتمندانه» است، نه پذیرش ذلت بارِ زورگویی دشمن.
مدیر گروه معارف دانشگاه بیرجند با تشریح انواع جنگهای مذموم از دیدگاه اسلام، تصریح کرد: جنگی که به نیت کشورگشایی، سلطهطلبی، غارت منابع (مانند نگاه استعماری به معادن و نفت) و یا برتریجویی نژادی باشد، از نظر اسلام کاملاً مردود و منفی است. اما در مقابل، جنگی که برای دفاع از جان، مال، ناموس، آزادی و استقلال یک ملت باشد، جنگی مقدس و کاملاً مثبت تلقی میشود.
دفاع از مظلوم؛ فراتر از مرزهای جغرافیایی
فروتن با تأکید بر اینکه دفاع در منطق اسلام تنها محدود به مرزهای جغرافیایی نیست، گفت: گاهی تهاجم به سرزمین ما نیست، بلکه در گوشهای دیگر از جهان مانند فلسطین، لبنان یا هر جای دیگر، قلدری در حال شکنجه و کشتار مردم است. در اینجا دفاع از مظلوم، دفاع از «حقوق انسانی» است و سکوت در برابر این جنایات با روح اسلام سازگار نیست.
وی افزود: برخی شعارهای روشنفکرانه در فضای مجازی که هرگونه جنگی را نفی میکنند، مغالطهآمیز است. شهید مطهری معتقد بود همانطور که یک داروی جدید لزوماً بهتر از یک چیز قدیمی نیست، صلح نیز همیشه برتر از جنگ نیست؛ چرا که گاهی جنگیدن تنها راه باقیمانده برای حفظ شرافت است.
عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند در ادامه خاطرنشان کرد: اگرچه در اسلام اصل بر صلح و «الصلح خیر» است، اما این به معنای انفعال نیست. اسلام قانون جهاد را برای رفع موانع آزادی و مبارزه با ظالم وضع کرده است، نه برای تحمیل عقیده؛ چرا که بر اساس اندیشه مطهری، حقیقت دین با اجبار و زور در دلها جای نمیگیرد، بلکه جهاد برای پاکسازی مسیر هدایت و دفاع از مظلومان است.
هجرت و جهاد؛ راز عظمت مدافعان حرم
فروتن با دستهبندی مراتب دفاع، اظهار داشت: دفاع از جان، مال و خانواده ارزشمند است، اما وقتی انسان برای دفاع از ملتی دیگر در سرزمینی بیگانه که هیچ علقه جغرافیایی به آن ندارد، برمیخیزد، به مرتبهای بالاتر از ایثار میرسد. شهدای مدافع حرم با ترکیب دو فریضه بزرگ «هجرت» و «جهاد»، از بیرجند، تهران و اصفهان راهی سوریه و لبنان شدند تا مانع تعرض ایادی استکبار به آزادی و جان انسانها شوند؛ لذا ارزش کار آنان به دلیل این هجرت آگاهانه، در قلل رفیع شهادت قرار دارد.
وی با نقد سیاستهای مزورانه آمریکا در منطقه گفت: جرج بوش با شعار «دفاع از آزادی مردم عراق» به این کشور حمله کرد؛ او میدانست که دفاع از آزادی یک ملت، شعاری است که فطرت بشری آن را میپذیرد. اما واقعیت این بود که آنها زیر این نقاب، به دنبال سلطه بودند و نتیجه آن حضور، ویرانی و زایش گروههای تروریستی چون داعش بود. در مقابل، منطق اسلام دفاعِ واقعی از حق آزادی مردم برای رسیدن به رشد و کمال است.
توحید؛ سلیقه نیست، حق است
عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند در پاسخ به تفکرات پلورالیستی غرب که دین را امری سلیقهای و شبیه به رنگ یا نوع غذا میدانند، تصریح کرد: اروپاییها مدعیاند هر کس آزاد است هر چیزی، حتی بت یا حیوانات را بپرستد و این را سلیقه مینامند. اما در منطق اسلام، توحید یک حق انسانی است. دین غلط و خرافی مانند زنجیری بر دست و پای فکر انسان است که مانع آزادی واقعی و سعادت اخروی میشود.
وی افزود: همانطور که هیچکس حق ندارد مانع رسیدن آب و غذا به یک انسان شود، هیچ حاکمی هم حق ندارد جلوی رسیدن پیام توحید به گوش مردمش را بگیرد. ما در اسلام قائل به «آزادی دعوت» هستیم؛ یعنی حق داریم پیام حق را به جهان برسانیم و اگر حکومتی با ایجاد اختناق و دیوارکشی دور ملت خود، مانع این آگاهیبخشی شود، به حقِ آزادی آن مردم تجاوز کرده است.
دکتر فروتن با اشاره به شرایط نوین جهانی خاطرنشان کرد: امروز شاید برای رفع موانعِ آزادیِ تفکر، همیشه نیاز به ابزار نظامی نباشد. جوانان دهه هشتادی و نودی ما با حضور هوشمندانه در فضای مجازی و تولیدات رسانهای، انحصار و سانسور خبری استکبار را شکستهاند. این خود نوعی جهاد است که پیام حق را به گوش مردم جهان میرساند.
وی در ادامه تأکید کرد: اسلام در مواجهه با کفر، مراحلی دارد؛ در ابتدا صبر و تحمل، سپس هجرت برای کسب قدرت و در نهایت دفاع قاطع از حقوق انسانیت. ما هرگز به دنبال تحمیل ایمان با شمشیر نیستیم، بلکه هدف جهاد، فرو ریختن دیوارهای استبدادی است تا انسانها در فضایی آزاد، حقیقت را بشناسند و انتخاب کنند.
تفاوت دیدگاههای فقهی در باب جهاد ابتدایی
فروتن با اشاره به اختلافنظر فقهی میان علما در خصوص مشروعیت جهاد ابتدایی در عصر غیبت، تصریح کرد: در میان فقها دو دیدگاه عمده وجود دارد؛ برخی معتقدند جهاد ابتدایی تنها مختص دوران حضور معصوم (ع) است، اما رهبر معظم انقلاب در مباحث تخصصی فقهی خود، بر امکان و مشروعیت این نوع جهاد در زمان غیبت نیز تأکید دارند.
وی افزود: البته اجرای این حکم، تابعی از شرایط زمانه، مصلحت جبهه حق و تشخیص دقیق ولیفقیه است. در شرایطی که اجماع جهانی ممکن است علیه یک اقدام نظامی شکل بگیرد، مصلحتسنجی حاکم اسلامی نقشی تعیینکننده در اتخاذ تصمیمات راهبردی دارد.
مدیر گروه معارف دانشگاه بیرجند با بیان اینکه ایران اسلامی در مسیر تبدیل شدن به یک ابرقدرت جهانی قرار دارد، خاطرنشان کرد: ما روزی به جایگاهی خواهیم رسید که نظام سلطه را کنار زده و به عنوان یک قدرت برتر، توانایی حذف حاکمیتهای ظالم را خواهیم داشت. در آن زمان، اگر جهان از ظلمِ آشکار یک حاکمیت به ستوه آمده باشد، اعمال جهاد برای رهایی ملتها طبق مبانی اسلامی امکانپذیر و مشروع خواهد بود.
جهاد رسانهای؛ جایگزین هوشمندانه تهاجم نظامی
دکتر فروتن با تأکید بر تغییر الگوهای مبارزه در عصر حاضر، اظهار داشت: امروزه لزوماً نیازی به تهاجم نظامی برای رهایی یک ملت از اختناق نیست. «جنگ رسانهای» و کار بر روی ذهن و باور مردم از طریق شبکههای محلی و بومی، میتواند همان اهداف دفاع از حق را محقق کند. نفوذ در قلبی و فکری ملتها، مقدمه و جایگزینی قدرتمند برای برخوردهای سخت است.
وی در پایان با تجلیل از عمق نگاه شهید مطهری، گفت: بسیاری از مباحث استاد مطهری، تئوریپردازیهایی برای آینده است که شاید امروز شرایط اجرای کامل آن مهیا نباشد، اما با رشد ظرفیتهای جهان اسلام و آگاهی ملتها، در دهههای آینده قابلیت اجرایی پیدا خواهد کرد.
نظر شما