به گزارش خبرگزاری شبستان از استان قم، رهبر شهید انقلاب در ۱۷ اردیبهشت سال گذشته در پیامی به همایش «یکصدمین سالگشت بازتأسیس حوزه علمیه قم»، ضمن تبیین عناصر و کارکِردهای گوناگون حوزه به بیان الزامات تحقق یک «حوزه پیشرو و سرآمد» که نوآور، بالنده، بهروز، پاسخگوی مسائل نوپدید، مهذّب، دارای روحیه پیشرفت و مجاهدت و هویت انقلابی و همچنین مستعد برای طراحی نظامات اداره جامعه است، پرداختند و تأکید کردند: مهمترین وظیفه حوزه «بلاغ مبین» است که از برترین مصادیق آن ترسیم خطوط اصلی و فرعی تمدّن نوین اسلامی و تبیین و ترویج و فرهنگسازی آن در جامعه است. به همین مناسبت گفتگویی انجام داده ایم با حجتالاسلام والمسلمین دکتر امیرمحسن عرفان عضو هیأت علمی دانشگاه معارف.
حجتالاسلام والمسلمین دکتر امیرمحسن عرفان در گفتگو با خبرگزاری شبستان در استان قم، به تحلیل ابعاد تمدنی پیام رهبرشهید به یکصدمین سال بازتأسیس حوزه علمیه پرداخت و این پیام را نقشهراهی زیربنایی برای تحول در زیستبوم تمدنی تشیع ارزیابی کرد.
وی با تأکید بر این که این پیام فراتر از یک رویداد تشریفاتی، برآمده از «اندیشه تمدنی» امام شهید انقلاب اسلامی است، اظهار داشت: این پیام، حوزههای علمیه را به درک صحیح از «پیچ تاریخی» حضور خود فرا میخواند و بر ضرورت شکلگیری «حوزه پیشرو و سرآمد» مبتنی بر نوآوریهای تمدنی در چارچوب پیام جهانی اسلام تأکید دارد.
این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه غفلت از لایههای تمدنی این پیام، آن را به متنی سطحی و کماثر تبدیل خواهد کرد، پنج شاخصه بنیادین اندیشه تمدنی مندرج در بیانیه رهبری را به ترتیب ذیل احصاء کرد.
وی توضیح داد: امام شهید در این پیام، با تأکید بر اینکه حوزههای علمیه باید «خطوط اصلی و فرعی تمدن» را مشخص کنند، در صدد بازتعریف محیط ادراکی و عملیاتی تمدن اسلامی برآمدهاند. این رویکرد، حوزه را از یک نهاد صرفاً فقهی ـ آموزشی به یک کنشگر تمدنی ارتقا میدهد.
توجه به سازوکارها و مکانیسمهای عینی تمدنسازی
دکتر عرفان خاطرنشان کرد: در اندیشه تمدنی امام خامنهای، صرفاً به کلیات تمدنسازی اشاره نشده، بلکه به سازوکارها و مکانیسمهای دستیابی به آن نیز توجه ویژه شده است. این سطح از دقت، نشاندهنده عمق طراحی کلان معظمله برای عبور حوزه از وضعیت انفعالی است.
مرزبانی تمدنی در برابر سلطه غرب
وی افزود: یکی از بزرگترین آوردههای تمدنی انقلاب اسلامی، تبدیل دوگانه فرسوده «لیبرالیسم در برابر کمونیسم» به دوگانه اصیل «اسلام در برابر غرب» بود. در پیام مورد بحث نیز بر «مرزبانی تمدنی» و مقابله با «سلطه و نفوذ تمدنی غرب» به عنوان یک مأموریت محوری برای حوزههای علمیه تأکید شده است.
پاسخگویی هوشمندانه به چگونگی گذار از وضع موجود به وضع مطلوب
این پژوهشگر حوزه و دانشگاه تصریح کرد: وجه ممتاز این پیام، صرفاً توصیف وضع مطلوب نیست، بلکه ارائه «پاسخ هوشمندانه» به چگونگی گذار از شرایط کنونی تمدنی به افق مطلوب است. این ویژگی، پیام رهبری را از یک بیانیه آرمانی به یک نقشه راه عملیاتی تبدیل میکند.
عقلانیت تمدنی و گذار از «حوزه محدود و منفعل» به «حوزه فعال و مشارکتجو»
دکتر عرفان با بیان اینکه در عقلانیت تمدنی رهبری، سه وضعیت برای حوزهها متصور است؛ «محدود، منفعل و مشارکتجو»، اظهار داشت: رسالت اصلی حوزهها در گام دوم انقلاب، گذار از دو حالت نخست و تحقق «مشارکت فعال در تمدنسازی» است.
تبیین افقهای پنجگانه پیام برای مدیران و نخبگان حوزوی
این استاد دانشگاه در ادامه به تبیین پنج افق و خطمشی عملیاتی اشاره کرد که این پیام فراروی حوزههای علمیه ترسیم می کند.
اول:مداخله هدفمند، آگاهانه و سنجیده در فرایندهای تمدنی
وی تأکید کرد: مطالبه امام شهید این است که حوزه دیگر «منفعل و مقلد محض» نباشد، بلکه حضوری «هدفمند، آگاهانه و سنجیده» در فرایندهای تمدنی داشته باشد.
دوم: استفاده نظاممند و شبکهای از ظرفیتهای علمی و پژوهشی حوزه
دکتر عرفان خواستار به کارگیری منسجم و شبکهای از توانمندیهای دانشی و پژوهشی حوزه برای ترسیم خطوط تمدنی شد و گفت: پراکندهکاری پاسخگوی این مطالبه رهبرشهید نیست.
سوم: درک مشترک از آیندههای در حال وقوع و دیدهبانی تمدنی
وی تصریح کرد: حوزه علمیه باید با رصد تحولات در مقیاس تمدنی، سناریوهای مختلف پیش روی انقلاب اسلامی و تشیع را شناسایی و برای رسیدن به «آینده مطلوب تمدنی» برنامهریزی کند.
چهارم: رفع شکاف میان تغییرهای تمدنی و تدابیر حوزوی
این استاد حوزه و دانشگاه هشدار داد: اگر میان «تغییرهای تمدنی» جهان و «تدابیر» حوزههای علمیه گسست ایجاد شود، نوآوری تمدنی در چارچوب جهانی محقق نخواهد شد.
پنجم: ارتقای همبستگیها و صیانت تمدنی از انقلاب اسلامی
دکتر عرفان رسالت حوزه را «صیانت، حفاظت و پاسداری تمدنی از انقلاب اسلامی» و ایجاد احساس تعلق به یک «واحد تمدنی» دانست.
سؤال راهبردی از مدیران حوزه پس از یک سال
حجتالاسلام عرفان با ابراز نگرانی از خوانشهای حداقلی و سطحی از پیام رهبری، هشدار داد: صرف محدود کردن این پیام به مطالعه در کتابها و جلسات نظری کفایت نمیکند و خواست اصلی ایشان «عملیاتی شدن» مطالبات تمدنی بوده است.
وی با تأکید بر اینکه مطالبه رهبری، یک «توقع تمدنی» در جهت پیریزی نظام دانایی تمدنی و قدرتبخشی به انقلاب اسلامی است، گفت: پس از گذشت یک سال از صدور این پیام، این پرسش اساسی بر سر راه مدیران و متولیان حوزههای علمیه قرار دارد که دقیقاً برای عملیاتی کردن این پیام چه اقدام مؤثر و ملموسی انجام دادهاند؟
دکتر عرفان در پایان بر لزوم گذار از نظریهپردازی به اقدام عملیاتی و پاسخگویی به این مطالبه رهبرشهید تاکید کرد.
نظر شما