خبرگزاری شبستان، گروه بینالملل: در آستانه روز جهانی آزادی مطبوعات، بار دیگر درخواستهای بینالمللی برای حمایت از خبرنگاران و تضمین آزادی بیان بهعنوان یکی از ارکان اساسی هر نظام دموکراتیک، تجدید شده است. امسال این مناسبت، که مصادف با سوم ماه می است، در شرایطی برگزار میشود که نشانههای نگرانکنندهای از کاهش شدید آزادی رسانهها در سطح جهان به چشم میخورد.
بر اساس پیامی که از سوی سازمان ملل متحد منتشر شده، آزادی بیان به پایینترین سطح خود در بیش از یک دهه گذشته رسیده است؛ وضعیتی که نتیجه افزایش محدودیتهای قانونی و سیاسی و همچنین تشدید هدفگیری خبرنگاران در مناطق درگیری است.
در همین راستا، آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل در پیام خود به این مناسبت تأکید کرده است که «تمام آزادیها به آزادی مطبوعات وابستهاند» و فقدان آن، به معنای نبود حقوق بشر، توسعه پایدار و صلح است.
این رویکرد، نشاندهنده درک فزاینده جامعه جهانی از چالشهای جدی پیش روی فعالیتهای رسانهای است؛ چالشهایی که در گزارشهای بینالمللی از جمله گزارشهای گزارشگران بدون مرز نیز بازتاب یافته و حاکی از آن است که بیش از نیمی از کشورهای جهان در دسته محیطهای «دشوار» یا «بسیار خطرناک» برای کار خبرنگاری قرار گرفتهاند؛ امری که با گسترش گفتمانهای ضد رسانهای و تضعیف شرایط حرفهای همراه شده است.
در میان این فضای تیره جهانی، نوار غزه بهعنوان یکی از خطرناکترین مناطق جهان برای خبرنگاران مطرح است.
در بیانیهای که دفتر رسانهای دولت در غزه به مناسبت این روز منتشر کرده، آمده است که خبرنگاران فلسطینی در شرایطی «فاجعهبار و بیسابقه» فعالیت میکنند؛ شرایطی که در آن، کار رسانهای به مأموریتی آکنده از خطرات روزمره تبدیل شده است.
بر اساس آمار رسمی، از آغاز حملات رژیم صهیونیستی به غزه، ۲۶۲ خبرنگار جان خود را از دست دادهاند؛ آماری که بالاترین رقم ثبتشده در سطح جهان به شمار میرود.
در این بیانیه آمده است که آمار بالای شهدای خبرنگار نشاندهنده تلاش هدفمند برای خاموش کردن روایت فلسطینی و جلوگیری از انتقال حقیقت است.
همچنین در این بیانیه به بازداشت ۵۰ خبرنگار و زخمی شدن بیش از ۴۲۰ نفر دیگر اشاره شده که برخی از این جراحات به معلولیتهای دائمی انجامیده است. علاوه بر این، سه خبرنگار نیز در شمار مفقودان قرار دارند؛ آماری که ابعاد گسترده نقض حقوق فعالان رسانهای را نشان میدهد.
اما اهمیت این ارقام تنها به جنبه آماری محدود نمیشود، بلکه بُعد انسانی و نمادین آن نیز قابل توجه است. موضوع خبرنگاران شهید در غزه به یکی از محورهای مهم واکنشها در شبکههای اجتماعی تبدیل شده و کاربران با انتشار تصاویر و روایتهای آنان، از این خبرنگاران بهعنوان «شاهدان حقیقت» یاد میکنند.
از جمله روایتهای تأثیرگذار، سخنان خبرنگار شهید «اسماعیل الغول» است که به نقل از فعالان منتشر شد: «از اینکه جلوی دوربین بایستم و بگویم گرسنهام، خجالت نمیکشم»؛ جملهای تکاندهنده که عمق بحران انسانی خبرنگاران در کنار مأموریت حرفهایشان را به تصویر میکشد.
این واکنشها تنها ابراز همدردی نبود، بلکه به بستری برای طرح دوباره پرسشهای اخلاقی درباره نقش رسانهها در مناطق جنگی و حدود حمایتهای بینالمللی از خبرنگاران تبدیل شد؛ آنهم در شرایطی که بسیاری از فعالان از «شکست جامعه جهانی» در جلوگیری از هدفگیری آنان سخن میگویند.
در حوزه نقض حقوق خبرنگاران در مناطق درگیری، سازمان عفو بینالملل نیز به وضعیت لبنان از اکتبر ۲۰۲۳ پرداخته و اعلام کرده است که دستکم ۱۱ خبرنگار در جریان درگیریها با رژیم صهیونیستی کشته شدهاند.
این سازمان تأکید کرده است که برخی از این خبرنگاران بهطور آشکار در حال انجام وظیفه رسانهای خود هدف قرار گرفتهاند؛ موضوعی که نگرانیهای جدی درباره رعایت قوانین بینالمللی بشردوستانه ایجاد میکند.
عفو بینالملل همچنین هشدار داده است که هدف قرار دادن خبرنگاران در درگیریهای مسلحانه، جنایتی جدی و در حد جنایت جنگی محسوب میشود و نبود پاسخگویی میتواند به تکرار چنین اقداماتی در آینده منجر شود.
در سطح جهانی نیز موجی از همبستگی میان خبرنگاران و نهادهای رسانهای شکل گرفته و بسیاری از آنان، تحولات غزه را آزمونی واقعی برای اصول آزادی مطبوعات دانستهاند.
برخی خبرنگاران از مناطق مختلف درگیری تأکید کردهاند که تجربه غزه، تعریف خطرات حرفهای را تغییر داده و خبرنگار دیگر صرفاً روایتگر رویداد نیست، بلکه خود به هدف مستقیم تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، اتحادیههای بینالمللی رسانهای خواستار اقدام فوری برای حمایت از خبرنگاران و محاکمه عاملان این نقضها شدهاند و تأکید دارند که تداوم این روند، یکی از مهمترین پایههای شفافیت و عدالت در جهان را تهدید میکند.
در نهایت، واقعیتهای میدانی بهویژه در غزه نشان میدهد که میان اصول اعلامی درباره آزادی مطبوعات و اجرای عملی آن، شکافی عمیق وجود دارد. شکافی که در آن، خبرنگاران با جان خود هزینه انتقال حقیقت را میپردازند.
از این منظر، روز جهانی آزادی مطبوعات دیگر صرفاً یک مناسبت نمادین نیست، بلکه فرصتی است برای بازاندیشی جدی در سازوکارهای حمایت از رسانهها و تضمین تداوم نقش حیاتی آنها در کشف حقیقت.
نظر شما