سیده معصومه طباطبایی، استاد حوزه و دانشگاه و مشاور روانشناسی، در گفتگو با خبرگزاری شبستان در استان قم، با بیان اینکه واژه جنگ یادآور مفاهیمی چون استرس، اضطراب، تروما و مرگ است و شنیدن آن برای بسیاری از افراد ناخوشایند است گفت: جامعهای که با چنین بحرانی مواجه میشود، ناگزیر باید برای حفظ سلامت روان خود و اطرافیانش اقدام کند.
این کارشناس رسانه ملی با اشاره به نتایج تحقیقات روانشناسی افزود: در شرایط بحرانی مانند جنگ، اگرچه کنترل کامل اتفاقات ممکن نیست، اما میتوان با بهرهگیری از راهبردهای هوشمندانه، شدت آسیبهای روانی را کاهش داد و تابآوری فردی و خانوادگی را افزایش داد.
مسئولیت والدین در حفظ آرامش کودکان
طباطبایی نقش والدین را در این زمینه بسیار مهم خواند و اظهار داشت: پدر و مادرها بهعنوان پناهگاه عاطفی و امنیتی کودکان باید در وهله نخست هیجانات خود را به رسمیت بشناسند.
وی ادامه داد: احساساتی مانند ترس، اضطراب، خشم و غم بخشی از انسان سالم هستند و نباید از تجربه آنها احساس شرم داشت، اما لازم است والدین بتوانند این هیجانات را مدیریت کنند تا به فرزندانشان منتقل نشود.
گفتوگو و همدلی با کودکان
این استاد روانشناسی پیشنهاد کرد: والدین با کودکان، بهویژه بالای پنج سال، در موقعیتهای آرام و روزمره (مانند هنگام بازی یا صرف غذا) گفتوگو کنند تا ترسها و نگرانیهایشان را بیان کنند. شنیدن صدای واقعی کودکان، شناخت منشأ اضطراب آنها و استخراج راهکارهای آرامشبخش از دل همین گفتوگوها، میتواند در تنظیم احساسات و کاهش اضطراب مؤثر باشد. ”
مدیریت هیجانات بدون افراط و تفریط
طباطبایی ادامه داد: در مواجهه با واکنشهای هیجانی کودکان نباید با پیشداوری یا رفتارهای افراطی عمل کرد. نباید ترسهای آنها را بیاهمیت جلوه داد و همچنین نباید با بزرگنمایی بحران، اضطراب را تشدید کرد.
استاد حوزه و دانشگاه تصریح کرد: کلید اصلی آرامش در بحران، مدیریت آگاهانه هیجانات و پاسخ به اضطرابهای کودکان در زمان مناسب است.
ایجاد احساس امنیت با عاطفه والدگری در بحرانهای جنگی
دکتر طباطبایی در ادامه سخنان خود با تأکید بر نقش خانواده در آرامش روانی کودکان و گروههای آسیبپذیر گفت: احساس امنیت در شرایط بحرانی باید از طریق روابط عاطفی والدین، یعنی مهر مادرانه و محبت پدرانه، به کودکان منتقل شود. والدین نخستین مأمن فرزندان هستند و باید به آنها اطمینان دهند که در هر شرایطی مراقبشان هستیم.
وی افزود: کودکان و سالمندان به دلیل ضعف در توان مدیریت بحران، آسیبپذیری بیشتری دارند، بنابراین لازم است والدین و اطرافیان با رفتار حمایتگرانه، حس همراهی و امنیت را در آنها تقویت کنند.
نمایش الگوهای امیدبخش و عملگرایانه
این استاد روانشناسی ابراز کرد: یکی از راههای ایجاد آرامش، معرفی افرادی است که در جامعه برای حفظ امنیت و سلامت مردم تلاش میکنند؛ از امدادگران و نیروهای انتظامی گرفته تا پزشکان و داوطلبان جهادی.
وی پیشنهاد کرد: والدین متناسب با سن و فهم فرزندشان، فیلمهای امدادرسانی و تصاویر رشادت نیروهای نظامی و خادمان سلامت را به فرزندان نشان دهند تا حس اطمینان و اعتماد اجتماعی شکل گیرد.
تبیین واقعگرایانه مفهوم جنگ برای کودکان
طباطبایی در ادامه توضیح داد: کودکان مفاهیم انتزاعی مانند «جنگ» را درک نمیکنند و باید برایشان سادهسازی شود. به جای توضیحات پیچیده، میتوان با مثالهایی از تجربههای روزمره کودکان، مانند دعوای مهدکودکی یا دفاع از وسایل شخصی، مفهوم دفاع از کشور را توضیح داد تا درک کنند ایران در برابر تجاوز دشمن، از حقوق خود محافظت میکند.
استاد حوزه و دانشگاه تأکید کرد: کلیدواژه «خودمراقبتی» در آموزشهای روانی کودکان باید برجسته شود تا احساس مسئولیت و ملیگرایی در آنها تقویت شود.
بازگشت به روتین زندگی و ایجاد همدلی خانوادگی
وی بازگشت به روتینهای روزمره را از عوامل مهم در حفظ سلامت روان دانست و گفت: در این ایام، بهویژه با تقارن جنگ با ماه رمضان، والدین میتوانند از فرزندان برای کارهای جمعی و نوعدوستانه کمک بگیرند؛ مانند آمادهسازی سفره افطار، پخت نذری یا کارهای خیرخواهانه.
طباطبایی گفت: مشارکت کودکان در فعالیتهای روزانه خانواده، احساس کنترل و عادیسازی شرایط را افزایش میدهد و مانع از ماندگاری اضطراب در ذهن آنها میشود.
مدیریت اطلاعات و گفتوگو با کودکان
وی هشدار داد: کودکان در بسیاری از خانوادهها به دلیل جابهجایی یا زندگی جمعی در شرایط جنگ، ممکن است اطلاعات غیرمدیریتشدهای از اطرافیان بشنوند. والدین باید هوشمندانه با فرزندان گفتوگو کنند و از آنها بخواهند برداشت خود از شرایط را توضیح دهند تا درک درستی از محیط پیرامونشان شکل گیرد.
طباطبایی تصریح کرد: مهمترین اصل در حمایت از کودکان و افراد آسیبپذیر، مدیریت عاطفه، گفتوگو آگاهانه و حضور فعال خانواده است؛ این سه مؤلفه، ستونهای آرامش روانی در دل بحرانها هستند.
بازخوردگیری مستمر، کلید بازگشت آرامش در بحرانهای جنگی
طباطبایی همچنین بر ضرورت مدیریت بحران روانی خانوادهها تأکید کرد و گفت: در شرایط بحران، والدین و مراقبان باید نقش فعال در القای آرامش و ایجاد حس پناه برای اطرافیان داشته باشند.
وی افزود: ایجاد آرامش تنها با حرف به دست نمیآید؛ باید بهصورت مستمر از کودکان و افراد آسیبپذیر بازخورد بگیریم تا بدانیم آیا وضعیت روانی آنها بهبود یافته یا نه.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: بازخوردگیری مستمر از رفتار و گفتار کودکان به والدین کمک میکند تا متوجه تغییر دادههای ذهن و احساس آنان شوند و در صورت نیاز، مسیر گفتوگو و حمایت را اصلاح کنند.
وی هشدار داد: نباید کودکان و افراد آسیبپذیر را در شرایط اضطراری رها کرد؛ بلکه باید با برنامهریزی و پیگیری، آنها را به مسیر عادی زندگی بازگرداند.
اصلاح برداشتهای اشتباه و فرافکنی ذهنی
طباطبایی در ادامه افزود: گاهی در خانوادهها به دلیل گفتگوهای تکراری درباره تخریبها و بحرانها، کودکان یا سالمندان دچار فرافکنی ذهنی میشوند و دنیای بیرون را پر از خطر تصور میکنند.
وی گفت: در این شرایط باید با همت و اقدام عملی فضا را اصلاح کنیم؛ مثلاً با بردن کودکان به پارک، دیدن مردم در حال زندگی روزمره، و خارج کردن سالمندان از انزوا حتی بهصورت کوتاهمدت.
استاد حوزه و دانشگاه توضیح داد: مشاهده مستقیم فعالیتهای عادی اجتماعی، به بازسازی تصویر ذهنی این گروهها از امنیت و زندگی کمک میکند و ذهن آنها را از فضای منفی ایجادشده در خانه دور میسازد.
بازخوانی دادههای ذهنی و القای حس امید
طباطبایی در پایان ضمن تأکید بر نقش خانواده در بازسازی آرامش روانی گفت: باید دادههای ذهنی آسیبدیدگان را بازخوانی و با القای تجربیات مثبت، قالب جدیدی از امنیت در ذهنشان ایجاد کنیم تا بتوانند دوباره زندگی نرمال را تجربه کنند.
نظر شما