خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- امروز که ابزارهای رسانهای، میدان نبرد را از مرزهای جغرافیایی به عمقِ اندیشهها و باورهای نسل جوان کشاندهاند، بازگشت به آموزههای نهجالبلاغه برای بازشناسی «نفاق مدرن» یک ضرورت حیاتی است.
دشمن با بهرهگیری از تکنیکهای «تطمیع»، «شایعهسازی» و «ترس»، مدیریت افکار عمومی را هدف قرار داده تا میان امت و ولایت فاصله بیندازد.
حجتالاسلام وحدانینیا در این گفتگو به تبیین این موضوع میپردازد که چرا شناخت جایگاه رهبری و هوشیاری در برابر منافقین خوشسخن، تنها راهبرد نجاتبخش برای عبور از فتنههای پیچیدهی کنونی است.
تأکید امام علی (ع) بر هوشیاری جامعه در برابر جریان نفاق
حجت الاسلام یدالله وحدانینیا، معاون قضایی و رئیس توسعه حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی، در گفتگو با خبرنگار شبستان با تبیین ریشههای نفاق از منظر آموزههای دینی و نهجالبلاغه، اظهار کرد: نفاق و دوچهرگی از مهلکترین رذایل اخلاقی در ابعاد زندگی فردی و اجتماعی است که بهویژه در حوزههای سیاسی، اعتقادی و اخلاقی، آثار مخربی بر پیکره جامعه بر جای میگذارد.
وی با تعریف حقیقت نفاق به عنوان تفاوت بین «بود» و «نمود» انسان، افزود: منافق کسی است که با زبان سخنی میگوید اما نیت واقعی خود را پنهان میکند تا در فرصت مناسب به دیگران آسیب برساندمنافق کسی است که با زبان سخنی میگوید اما نیت واقعی خود را پنهان میکند تا در فرصت مناسب به دیگران آسیب برساند؛ در واقع این جریان در ظاهر با زبانی خوش نمایان میشود اما در باطن، قلبی سرشار از کینه و ضرررسانی دارد.
معاون قضایی دادگستری خراسان جنوبی با اشاره به اینکه نفاق پیش از آنکه یک جریان اجتماعی باشد، رفتاری ناشی از انگیزههای مادی و دنیوی است، تصریح کرد: در میان مخلوقات الهی، هیچ موجودی بهاندازه انسان قدرت نقشبازی کردن و دوچهرگی ندارد. نکته تأملبرانگیز این است که با پیشرفت تمدنهای مادی، قدرت نفاق نیز پیچیدهتر میشود؛ بهطوری که بشر امروز در مقایسه با هزار سال گذشته، به مراتب توان بیشتری در پنهان کردن حقیقت و ترویج نفاق یافته است.
حجتالاسلام وحدانینیا به هشدار صریح پیامبر اکرم (ص) در این زمینه اشاره کرد و گفت: رسول خدا (ص) میفرمایند که من برای امتم نه از مؤمن میترسم و نه از مشرک؛ چرا که مؤمن را ایمانش بازمیدارد و مشرک را خداوند به سبب شرکش سرنگون میسازد، اما آنچه مایه هراس است، «منافقِ عالِماللسان» است؛ کسی که سخنان پسندیده میگوید اما در عمل، مرتکب منکرات میشود.
وی در ادامه به سیره و کلام امیرالمؤمنین (ع) در نهجالبلاغه استناد کرد و افزود: حضرت علی (ع) بارها جامعه را به تقوا سفارش کرده و همزمان نسبت به خطر منافقان هشدار داده و میفرمایند «فَاِنَّهُم الضّالُونَ المُضِّلُون» حضرت علی (ع) بارها جامعه را به تقوا سفارش کرده و همزمان نسبت به خطر منافقان هشدار داده و میفرمایند «فَاِنَّهُم الضّالُونَ المُضِّلُون» ؛ یعنی این افراد هم خود گمراهاند و هم دیگران را به گمراهی میکشانند.
معاون دادگستری خراسان جنوبی در ادامه با بیان اینکه افشای چهره واقعی منافقان، قدرت اثرگذاری آنها را از بین میبرد، خاطرنشان کرد: طبق فرموده معصوم (ع)، اگر مردم بدانند کسی منافق و دروغگو است، هرگز سخن او را باور نمیکنند. شاخصه اصلی این جریان این است که در حضور مردم تظاهر به یاد خدا میکنند، اما در پنهان و در خلوت خود، پیوندی با معنویت و حق ندارند.
گمراهی و لغزش؛ دو لبه قیچی نفاق
حجت الاسلام وحدانی نیا با اشاره به آموزههای علوی در شناخت جریان نفاق، به تبیین ویژگیهای منافقان از دیدگاه حضرت امیرالمومنین علی (علیهالسلام) پرداخت.
وی با استناد به خطبه ۱۹۴ کتاب شریف نهجالبلاغه، شناخت صفات اهل نفاق را بهویژه در عصر حاضر و شرایط کنونی جامعه ضرورتی اجتنابناپذیر دانست و اظهار داشت: مولیالموحدین در این خطبه، سیمای دقیق منافقان را ترسیم کردهاند تا جامعه اسلامی از کید آنان در امان بماند.
حجتالاسلام وحدانینیا با بیان اینکه «گمراهی» نخستین شاخصه این جریان است، تصریح کرد: طبق فرموده امام علی (ع)، منافقان «ضالّون و مُضلّون» هستند؛ یعنی منافقین نهتنها خود مسیر حق را گم کردهاند، بلکه با برنامهریزی، دیگران را نیز به وادی ضلالت میکشانند.
معاون دادگستری خراسان جنوبی در ادامه به تفاوت مفاهیم «ضالّون» و «زالّون» در کلام امام اشاره کرد و افزود: منافقان «لغزشکار و لغزاننده» هستند. تفاوت در اینجاست که گمراهی (ضلالت) غالباً آگاهانه است، اما لغزش (زلّت) نشان از خطاهای فراوان ناشی از بیبهره بودن از نور علم و ایمان دارد که اطرافیان را نیز به سقوط در لغزشگاهها سوق میدهد.
نان به نرخ روز خوردن و فتنهانگیزی
وی «رنگ به رنگ شدن» را از دیگر رذایل اخلاقی منافقان برشمرد و گفت: امیرالمومنین (ع) میفرمایند این افراد به رنگهای گوناگون در میآیند و فتنههای متنوعی به پا میکنند. منافق به هیچ مکتب و عقیدهای پایبند نیست و به اصطلاح «نان را به نرخ روز میخورد» تا منافع نامشروع خود را تأمین کند. منافق به هیچ مکتب و عقیدهای پایبند نیست و به اصطلاح «نان را به نرخ روز میخورد» تا منافع نامشروع خود را تأمین کند.
حجتالاسلام وحدانینیا همچنین به روحیه پردهدری در میان اهل نفاق اشاره کرد و یادآور شد: منافق برای مخفی کردن عیوب خویش، به محض انتقاد، اقدام به رسواسازی و ریختن آبروی طرف مقابل میکند تا در سایه این جنجالآفرینی، خود را تبرئه نماید.
معاون حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی «آمادگی و کمین برای فریفتن» را خطرناکترین ویژگی این جریان دانست و خاطرنشان کرد: طبق کلام وحیانی نهجالبلاغه، منافقان از هر وسیله پیدا و پنهانی برای ضربه زدن به مومنان استفاده کرده و در هر کمینگاهی به انتظار مینشینند. طبق کلام وحیانی نهجالبلاغه، منافقان از هر وسیله پیدا و پنهانی برای ضربه زدن به مومنان استفاده کرده و در هر کمینگاهی به انتظار مینشینند.
وی تاکید کرد: این جریان تکیهگاه ثابتی ندارد و هر روز متناسب با شرایط، روشی را برمیگزیند که برای مخاطب فریبنده و برای خودشان سودآور باشد؛ لذا بصیرتافزایی و تمسک به شاخصهای علوی، تنها راه نجات از دامهای گسترده اهل نفاق در جامعه است.
شگردهای پیچیده جریان نفاق در کلام امیرالمؤمنین(ع)
معاون قضایی و معاون حل اختلاف دادگستری کل استان خراسان جنوبی، در سلسله مباحث تبیینی خود به واکاوی ویژگیهای شخصیتی و رفتاری منافقان از منظر نهجالبلاغه پرداخت و بر لزوم هوشیاری جامعه اسلامی در برابر جریانات نفاق تأکید کرد.
حجتالاسلام وحدانینیا با اشاره به عبارت «قُلُوبُهُمْ دَوِیَّه وَ صِفَاحُهُمْ نَقِیَّه»، اظهار کرد: منافقین همواره با استراتژی «ظاهرآرایی» وارد میدان میشوند. آنان باطن ناپاک و فاسد خود را پشت چهرهای اتو کشیده و آراسته پنهان میکنند تا در لایههای مختلف جامعه نفوذ کنند. منافقین همواره با استراتژی «ظاهرآرایی» وارد میدان میشوند. آنان باطن ناپاک و فاسد خود را پشت چهرهای اتو کشیده و آراسته پنهان میکنند تا در لایههای مختلف جامعه نفوذ کنند.
معاون قضایی دادگستری استان، حرکت در خفا را از دیگر ویژگیهای نفاق دانست و گفت: طبق فرموده مولیالموحدین، منافقان «یَمْشُونَ الْخَفَاءَ» هستند؛ یعنی همچون بیماری که بیصدا در بدن نفوذ میکند، در مجاری تصمیمگیری و ارکان جامعه به صورت پنهانی گام برمیدارند.
وی تصریح کرد: منافقان در سخنوری استادند و قولشان شفا بهنظر میرسد، اما در مقام عمل، جامعه را دچار دردهای بیدرمان میکنند. «وصفشان درمان و عملشان درد درمانناپذیر است.»
تضعیف ارادهها با ابزار «یأس و حسادت»
معاون دادگستری خراسان جنوبی با بیان اینکه منافق نسبت به رفاه مردم حسادت میورزد، افزود:این جریان با ایجاد یأس و بدبینی، به دنبال تضعیف ارادههای ایمانی است تا قدرت جهاد و مقاومت را درهم بشکند. این جریان با ایجاد یأس و بدبینی، به دنبال تضعیف ارادههای ایمانی است تا قدرت جهاد و مقاومت را درهم بشکند. آنها از شادی مؤمنان مکدر و از گرفتاری مردم خرسند میشوند.
حجتالاسلام وحدانینیا به روحیه «قرض دادن مدح» در میان منافقان اشاره کرد و گفت: این گروه به هیچ مکتبی پایبند نیستند و بر اساس منفعت، به تمجید از یکدیگر میپردازند تا در مقابل، پاداش و حمایت دریافت کنند. این «تأییدهای متقابل» سمی برای سلامت اداری و سیاسی جامعه است.
وی با اشاره به خصلت «عیبجویی رسواگرانه» در منافقین، خاطرنشان کرد: منافق برای مخفی کردن عیوب خویش، در هنگام انتقاد، پردهدری کرده و آبروی طرف مقابل را در جمع میریزد. همچنین در خواستههای خود بسیار لجوج و با اصرار (الحاف) برخورد میکنند.
معاون حل اختلاف دادگستری استان، برنامهریزی دقیق منافقان برای اهداف باطل را خطرناک توصیف کرد و گفت: امیرالمؤمنین (ع) میفرمایند اینان برای هر حقی، باطلی تدارک دیدهاند. چون عقیده ثابتی ندارند، برای هر بنبستی یک «راه در رو» و برای هر زنده و پویایی، یک «قاتل» و عامل بازدارنده طراحی میکنند.
حجتالاسلام وحدانینیا، پیچیدهترین شگرد نفاق را «شبههافکنی» دانست و یادآور شد: آنان کفر و ضلالت را در لباس حق جلوه میدهند تا سادهاندیشان را در جادههای باریک و پرپیچوخم گمراهی گرفتار کنند. آنان کفر و ضلالت را در لباس حق جلوه میدهند تا سادهاندیشان را در جادههای باریک و پرپیچوخم گمراهی گرفتار کنند.
وی با یادآوری این نکته که حضرت علی (ع) منافقان را «حزب شیطان» و شعلههای آتش دوزخ نامیدهاند، بر اساس آیه ۱۹ سوره مجادله تأکید کرد: پایان مسیر نفاق، زیانی غیرقابل جبران است و تنها راه مصونیت جامعه، بصیرتافزایی و تمسک به شاخصهای ولایی است.
از راهبرد مدارا تا قاطعیت در برابر برهمزنندگان امنیت
معاون قضایی و معاون حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی، در تحلیل چرایی تغییر رویکرد امام علی(ع) از مدارا به برخورد فیزیکی در جنگهایی نظیر نهروان، اظهار کرد: امیرمؤمنان(ع) در سال ۳۵ هجری که زمام حکومت را به دست گرفتند، با سه جریان سرکش «ناکثین» (پیمانشکنان جمل)، «قاسطین» (ستمگران صفین) و «مارقین» (خوارج نهروان) روبرو بودند.
وی با بیان اینکه امام(ع) در مواجهه با این گروهها سه راهبرد «گفتوگو»، «مدارا» و «برخورد قاطع» را مدنظر داشتند، افزود: تلاش اولیه حضرت همواره بر پاسخگویی به شبهات و حل مسالمتآمیز نزاع بود. ایشان حتی با سران ناکثین بارها به گفتوگو نشستند و برای هدایت آنان از اموال شخصی خود نیز مایه گذاشتند تا بیتالمال آسیب نبیند، اما زیادهخواهی آنان مانع از پذیرش حق شد.
معاون قضایی دادگستری خراسان جنوبی تصریح کرد: در راهبرد دوم که «مدارا» بود، امام تا زمانی که مخالفان دست به سلاح نبرده و امنیت جامعه را به خطر نانداخته بودند، از اقدامات قهرآمیز پرهیز میکردند؛ به طوری که در برابر درخواست برخی یاران مبنی بر زندانی کردن مخالفان، صراحتاً اعلام فرمودند که هرکس تا زمانی که به رویارویی مسلحانه برنخیزد، در امان است.
حجتالاسلام وحدانینیا در پاسخ به این پرسش که مرز میان صبر و برخورد کجاست، خاطرنشان کرد: مرز دقیق این دو راهبرد، «امنیت جامعه و حدود الهی» است. تا وقتی که مخالفتها در سطح نفاق پنهان و نقد سیاسی بود، امام به مدارا و روشنگری ادامه میدادند، اما زمانی که مخالفان امنیت راهها را به خطر انداخته و علیه حکومت اسلامی قیام مسلحانه کردند، نوبت به برخورد قاطعانه رسید.
وی ادامه داد: برخورد قاطع امام در جنگ نهروان نتیجه سوءاستفاده مارقین از سعهصدر حکومت بود. با این حال، ایشان حتی در حین جنگ نیز از ارشاد غفلت نکردند، همانطور که در جنگ جمل با یادآوری حدیثی از رسول خدا(ص)، زبیر را از ادامه نبرد منصرف ساختند.
معاون حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی به راهبرد «حصر و طرد سیاسی» در سیره علوی اشاره کرد و گفت: تنوع برخورد امام با مخالفان، نشاندهنده جایگاه رفیع «مصلحت» در دستگاه سیاسی شیعه است. حاکم اسلامی میتواند بر اساس مصلحت، به جای اجرای مجازات اصلی، محدودیتهایی نظیر حصر یا منع دخالت در امور اجتماعی را برای معاندان در نظر بگیرد تا از فتنههای بزرگتر پیشگیری شود. حاکم اسلامی میتواند بر اساس مصلحت، به جای اجرای مجازات اصلی، محدودیتهایی نظیر حصر یا منع دخالت در امور اجتماعی را برای معاندان در نظر بگیرد تا از فتنههای بزرگتر پیشگیری شود.
تبیین سیره علوی در مواجهه با فتنهانگیزان
حجتالاسلام وحدانینیا با اشاره به الگوی رفتاری امام علی (ع) در برابر مخالفان داخلی، اظهار داشت: در سیره علوی، اولویت نخست همواره بر پایه تبیین جنگطلبی و تهدیدهای مخالفان برای جامعه اسلامی استوار بود. ایشان پیش از هرگونه برخورد سخت، تمام توان خود را برای هدایت مخالفان و ممانعت از جنگافروزی آنان به کار میبستند. ایراد خطبههای روشنگرانه، گفتگوهای مستقیم با سران فتنه در آغاز ماجرا و موعظه سپاهیان دشمن حتی در آستانه نبرد، نشاندهنده بینش فرازمانی حضرت برای اصلاح جامعه و اتمام حجت بود.
معاون قضایی دادگستری خراسان جنوبی با دستهبندی مخالفان به دو گروه داخلی و خارجی، تصریح کرد:مخالفان داخلی به دلیل حضور در بدنه جامعه و برخورداری از جایگاه اجتماعی، نقشی به مراتب مخربتر در تشویش اذهان عمومی و انحطاط جامعه ایفا میکنند. مخالفان داخلی به دلیل حضور در بدنه جامعه و برخورداری از جایگاه اجتماعی، نقشی به مراتب مخربتر در تشویش اذهان عمومی و انحطاط جامعه ایفا میکنند. در این میان، منافقین که در ظاهر اظهار وفاداری کرده و در خفا توطئهچینی میکنند، خطرناکترین گروه هستند که برخورد با آنان نیازمند حساسیت، دقت و بصیرت مضاعف است.
وی به تبیین مراحل برخورد حضرت با فتنه ناکثین پرداخت و افزود: مرحله آغاز فتنه، علیرغم غیرعلنی بودن تحرکات ناکثین، درایت حضرت باعث شد تا نسبت به این اقدامات بیتفاوت نمانند و با گفتگوهای مکرر، سعی در جلب وفاداری آنان به حکومت حق داشته باشند.
حجت الاسلام وحدانی نیا در ادامه گفت: بیشترین حجم کلمات و خطبههای ارشادی حضرت در مسیر مدینه تا بصره برای روشنگری افکار عمومی صادر شد. حضرت حتی از فضای بحرانی جنگ به عنوان فرصتی برای ارشاد حاضران در میدان و بیان آموزههای دینی بهره بردند.
معاون قضایی دادگستری خراسان جنوبی عنوان کرد: ایشان با نگارش نامههای مفصل و تحلیل «فتنه جمل»، به کالبدشکافی نیات پنهان بانیان جنگ و چرایی شورش آنان علیه امامِ جامعه پرداختند تا ماهیت پنهان این جریان برای همیشه در تاریخ هویدا شود.
حجتالاسلام وحدانینیا خاطرنشان کرد: اصحاب جمل اولین گروهی بودند که به عنوان مسلمان در برابر ولیامر و خلیفه برحق قیام کردند. حضرت در کلام خود با تأکید بر واژگانی نظیر «قتل»، «قتال» و «حرب»، به خوبی ماهیت خشونتطلب و براندازانه ناکثین را برای مردم تبیین کردند و نشان دادند که ادعاهای آنان تنها پوششی برای اهداف سیاسی و قدرتطلبانه بوده است. این سیره کلامی، الگویی جاودان برای تبیین حقایق و رسواسازی نفاق در هر عصر و زمانهای است.
لزوم هوشیاری در برابر «منافقین خوشسخن»
معاون قضایی و معاون حل اختلاف دادگستری کل استان خراسان جنوبی، در تبیین آموزههای علوی پیرامون دشمنشناسی و خطرات پیش روی جامعه اسلامی، به کلام نورانی امیرالمؤمنین (ع) در خصوص ماهیت نفاق اشاره کرد.
وی با طرح این پرسش که از نگاه حضرت علی (ع)، خطر منافقین چه تفاوت بنیادینی با خطر دشمنان آشکار دارد، به حدیث شریف «من بر شما از هیچ مؤمن و مشرکی نمیترسم، بلکه تنها از منافقِ سخنور میترسم» اشاره کرد و گفت: در مواجهه با دشمن آشکار همچون کفار، تکلیف جامعه اسلامی روشن است؛ چرا که آنان با صراحت به دشمنی برخاستهاند و تقابل با آنها عیان است.
حجتالاسلام وحدانینیا با تأکید بر لزوم ارتقای بینش سیاسی و مذهبی آحاد جامعه، تصریح کرد: آنچه امیرالمؤمنین (ع) را نگران میساخت، وجود انسانهای دوچهره و منافقی است که با ظاهری فریبنده و بیانی نافذ، دم از مودت میزنند اما در نهان به دنبال طراحی توطئه هستند. آنچه امیرالمؤمنین (ع) را نگران میساخت، وجود انسانهای دوچهره و منافقی است که با ظاهری فریبنده و بیانی نافذ، دم از مودت میزنند اما در نهان به دنبال طراحی توطئه هستند.
معاون قضایی دادگستری خراسان جنوبی در ادامه خاطرنشان کرد: مقابله با جریان نفاق به مراتب نیازمند بصیرت و هوشیاری بالاتری است؛ چرا که اگر انسانی از شناخت کافی و بصیرت نافذ برخوردار نباشد، در دام فریبنده این جریان گرفتار شده و آسیبهای جبرانناپذیری به بدنه جامعه اسلامی وارد خواهد شد.
شگردهای روانی و تبلیغاتی منافقین برای فریب افکار عمومی از دیدگاه نهجالبلاغه
وی با اشاره به نخستین راهبرد دشمن در مواجهه با خواص و صاحبان نفوذ، اظهار داشت: «تطمیع» نخستین گام منافقین برای جذب افرادی بود که دلبسته به مقام و مال دنیا بودند. دشمن با وعدههای پوشالی و کیسههای درهم و دینار، تعدادی از صحابه را که تاب عدالت سختگیرانه حضرت علی (ع) در تقسیم بیتالمال را نداشتند، فریب داده و از مسیر حق جدا کرد.
حجتالاسلام وحدانینیا در ادامه، «شایعهسازی» را ابزار اصلی دشمن در مواجهه با توده مردم برشمرد و افزود: آنچه امروز تحت عنوان «جنگ روایتها» و «جنگ شناختی» شناخته میشود، در دوران حکومت علوی نیز با شدت جریان داشت. منافقین با انتشار شایعات گسترده چنان به ترور شخصیتی امیرالمؤمنین (ع) پرداختند که وقتی خبر شهادت ایشان در محراب عبادت منتشر شد، عدهای سادهلوح با تعجب میپرسیدند: «مگر علی (ع) نماز هم میخواند؟»
معاون قضایی دادگستری خراسان جنوبی همچنین به استفاده از عنصر «ترس و ارعاب» در جنگ روانی دشمن اشاره کرد و گفت: منافقین با بزرگنمایی توان جبهه باطل و تهدید نسبت به جان و مال، افراد بزدل و ترسو را دچار لغزش کرده و آنها را از همراهی با رهبر الهی باز میداشتند.
هوشیاری در برابر «جنگ روایتها» تکلیف شرعی مسئولان است
وی در پاسخ به این پرسش که مهمترین درس یک مسئول یا شهروند امروزی از نهجالبلاغه برای مواجهه با فتنهها چیست، اظهار کرد: مهمترین درس، شناخت دقیق جایگاه امام و رهبر جامعه و درک پیوند عمیق میان ولایت با بقای دین و ارزشهای الهی است. مهمترین درس، شناخت دقیق جایگاه امام و رهبر جامعه و درک پیوند عمیق میان ولایت با بقای دین و ارزشهای الهی است. ما باید با تأسی به کلیدواژههای نهجالبلاغه در تحلیل فتنهها، دشمنشناسی خود را تقویت کنیم.
معاون قضایی دادگستری خراسان جنوبی با هشدار نسبت به پیچیدگیهای «جنگ شناختی» و «جنگ روایتها» تصریح کرد: امروز حوزه فکر و اندیشه جامعه، بهویژه قشر جوان، نوجوان و حتی کودکان، هدف مدیریت معاندین قرار گرفته است. اگر از اهداف شوم دشمن در عرصهی بر ملاسازی چهره پلید نفاق غفلت شود، جبران آن دشوار خواهد بود.
حجتالاسلام وحدانینیا در پایان با تأکید بر لزوم عمل به فرامین رهبری توسط متولیان امر و مسئولان، خاطرنشان کرد: چنانچه در اجرای وظایف و پیروی از امام جامعه کوتاهی یا غفلتی صورت گیرد، متأسفانه خیلی زود دیر خواهد شد؛ در آن زمان نه تنها ندامت سودی نخواهد داشت، بلکه این غفلت پیامدی جز خفت و خواری برای جامعه به دنبال نخواهد داشت.
نظر شما