خبرگزاری شبستان، گروه بینالملل، فاطمه دوستدار: در روایت عاشورا، نام حضرت زینب(س) تنها در کنار کاروان اسرا معنا نمییابد؛ او را باید به عنوان نخستین راوی کربلا شناخت؛ زنی که در اوج مصبیت و اسارت، سکوت را شکست و با سخنانی کوبنده در کوفه و شام، روایت تحریفشده قدرت را به چالش کشید.
آن خطبه تاریخی نه تنها حادثه کربلا را به گوش مردم رساند، بلکه نشان داد که نقش زنان در تحولات بزرگ تاریخ تنها محدود به حاشیه نیست؛ آنان میتوانند به بازیگران اصلی در شکلگیری روایتهای اجتماعی و سیاسی تبدیل شوند.
امروز نیز در صحنههای اجتماعی ایران، حضور زنان در تجمعها و راهپیماییها برای بسیاری از ناظران یادآور همان الگوی مشارکت تاریخی است؛ الگویی که در آن زن مسلمان نه تنها ناظر رویدادها نیست، بلکه بخشی از روایت و کنش اجتماعی به شمار میرود.
تصویری از حضور زنان در خیابانها
در تجمعهای مردمی روزهای اخیر، حضور زنان در میان جمعیت به وضوح دیده میشود؛ مادرانی که تصاویر شهدا را در دست دارند، دختران دانشجویی که با پرچمهای ایران در میان جمعیت حرکت میکنند و زنانی که همراه خانوادههای خود برای اعلام همبستگی در این مراسم حضور یافتهاند.
برای بسیاری از این زنان، حضور در چنین صحنههایی تنها یک اقدام نمادین نیست، بلکه نوعی اعلام موضع اجتماعی است. یکی از زنان حاضر در تجمع میگوید: «ما آمدهایم بگوییم در روزهای سخت هم کنار کشورمان هستیم.»
این حضور، تصویری از مشارکت اجتماعی زنان را به نمایش میگذارد که در ادبیات علوم سیاسی به عنوان یکی از شاخصهای مهم سرمایه اجتماعی شناخته میشود.
زنان و قدرت نرم در تحولات اجتماعی
در بسیاری از تحولات سیاسی جهان، حضور زنان در عرصه عمومی به عنوان نشانهای از عمق اجتماعی یک حرکت تلقی میشود. پژوهشگران علوم سیاسی بارها تأکید کردهاند که مشارکت زنان در فعالیتهای مدنی میتواند به تقویت مشروعیت اجتماعی جنبشها و حرکتهای مردمی کمک کند.
از این منظر، حضور زنان در تجمعهای مردمی تنها یک تصویر اجتماعی نیست، بلکه بخشی از آن چیزی است که در ادبیات روابط بینالملل از آن با عنوان قدرت نرم اجتماعی یاد میشود؛ قدرتی که از مشارکت داوطلبانه مردم در صحنههای عمومی شکل میگیرد.
تجربههای مشابه در منطقه؛ از فلسطین تا لبنان
تحولات سالهای اخیر در منطقه غرب آسیا نشان میدهد که حضور زنان در صحنههای اجتماعی و سیاسی، تنها به یک کشور محدود نمیشود و در بسیاری از جوامع منطقه به بخشی از هویت مقاومت تبدیل شده است.
در فلسطین، این حضور سابقهای طولانی دارد. از سالهای انتفاضه اول و دوم گرفته تا جنگها و درگیریهای سالهای اخیر، زنان فلسطینی در کنار مردان نه تنها در صحنههای مبارزه حضور داشتهاند، بلکه نقش مهمی در حفظ روحیه جامعه، حمایت از خانوادههای آسیبدیده و روایت واقعیتهای میدانی ایفا کردهاند.
با آغاز جنگ غزه در اکتبر ۲۰۲۳، این نقش بار دیگر به شکلی گستردهتر در برابر چشم افکار عمومی جهان قرار گرفت. در شرایطی که حملات سنگین به مناطق مسکونی ادامه داشت، بسیاری از تصاویر و روایتهایی که از غزه به جهان مخابره شد، از زبان مادران و زنانی بود که در میان آوار خانهها از رنج مردم و ایستادگی جامعه فلسطین سخن میگفتند.
برای بسیاری از ناظران، این صحنهها یادآور نقشی است که زنان در حفظ حافظه تاریخی ملتها ایفا میکنند؛ زنانی که در میان جنگ و بحران، روایت رنج و مقاومت را به جهان منتقل میکنند.
در لبنان نیز در مقاطع مختلف، حضور زنان در تجمعهای مردمی و حرکتهای اجتماعی قابل توجه بوده است. در سالهای گذشته، بسیاری از تجمعهایی که در حمایت از مقاومت برگزار شد، با حضور گسترده زنان همراه بود؛ حضوری که به گفته تحلیلگران، نشاندهنده عمق اجتماعی این حرکتها در میان خانوادهها و نسلهای مختلف جامعه است.
در عراق و یمن نیز نمونههای مشابهی دیده میشود. در بسیاری از راهپیماییهای مردمی، زنان در کنار مردان در صحنه حضور دارند و با مشارکت در فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی، تلاش میکنند پیام همبستگی و مقاومت را تقویت کنند.
این تجربهها نشان میدهد که در بسیاری از جوامع منطقه، زنان تنها شاهد تحولات سیاسی نیستند؛ بلکه در شکلگیری روایتهای اجتماعی و تقویت هویت جمعی نقش فعالی ایفا میکنند.
از این منظر، حضور زنان در تجمعهای مردمی در ایران نیز میتواند در چارچوب همین تجربه گسترده منطقهای تحلیل شود؛ تجربهای که در آن زنان در لحظههای حساس تاریخ، به یکی از صداهای اصلی جامعه تبدیل میشود
ریشههای تاریخی حضور زنان در ایران
در ایران نیز حضور زنان در صحنههای اجتماعی پیشینهای طولانی دارد. در جریان انقلاب اسلامی، زنان در بسیاری از راهپیماییها و تجمعهای مردمی نقش فعالی ایفا کردند. در سالهای دفاع مقدس نیز آنان در عرصههای مختلف از پشتیبانی اجتماعی گرفته تا فعالیتهای فرهنگی حضور داشتند.
این پیشینه تاریخی باعث شده است که مشارکت زنان در رویدادهای اجتماعی امروز نیز به عنوان ادامه همان سنت مشارکت عمومی در جامعه ایران دیده شود.
شاید به همین دلیل است که در بسیاری از تحلیلها، نقش زنان در تحولات اجتماعی جهان اسلام با الگوی حضرت زینب(س) مقایسه میشود؛ الگویی که نشان میدهد روایت حقیقت گاه از زبان کسانی شنیده میشود که در ظاهر در حاشیه قرار دارند، اما در عمل به مهمترین صداهای تاریخ تبدیل میشوند.
تصویری که به جهان مخابره میشود
در دنیای امروز که تصاویر و روایتها به سرعت در شبکههای اجتماعی منتشر میشود، صحنههای حضور زنان در تجمعهای مردمی میتواند توجه افکار عمومی جهانی را نیز جلب کند.
برای بسیاری از مخاطبان خارجی، چنین تصاویری نشاندهنده سطحی از مشارکت اجتماعی است که فراتر از کلیشههای رایج درباره جوامع خاورمیانه قرار میگیرد.
در چنین فضایی، حضور زنان در صحنههای اجتماعی نه تنها یک رخداد داخلی، بلکه بخشی از روایتی گستردهتر درباره مشارکت اجتماعی و هویت جمعی در ایران به شمار میآید.
تصویری که نشان میدهد زنان در بسیاری از لحظههای مهم تاریخ، تنها شاهد رویدادها نبودهاند، بلکه خود بخشی از شکل دهندگان به روایت آن رویدادها بودهاند.
برهمین اساس میتوان گفت که از کربلا تا شام، و از آن روزگار تا خیابانهای امروز، این روایت همچنان ادامه دارد؛ روایتی که در آن زنان نه تنها شاهد تحولات، بلکه بخشی از شکلدهندگان به حافظه تاریخی و اجتماعی جوامع هستند.این صدا همچنان شنیده میشود؛ صدایی که از دل ایمان، هویت و ایستادگی برمیخیزد.
نظر شما