به گزارش خبرگزاری شبستان از فارس، رمان میتواند پنجرهای به سوی تاریخ، فلسفه و تجربههای انسانی باشد؛ روایتی که مفاهیم دشوار را از زبان شخصیتها و در بستر داستان به مخاطب نزدیک میکند. این ظرفیت ادبیات داستانی، محور سخنان حجتالاسلام ابراهیم کلانتری در نشست نقد و بررسی کتاب «خونی که از چراغ میچکید» بود؛ اثری که زندگی حضرت احمد بن موسی الکاظم(ع) را در قالب رمان روایت کرده است.
تولیت آستان مقدس حضرت شاهچراغ(ع) در این نشست، رمان را بیش از قصهگویی و سرگرمی دانست و گفت: رمان بستری برای بیان حکمت، درس، فلسفه، عرفان و واقعیتهای تاریخی است و میتواند مفاهیم عمیق را در قالبی هنری و قابل فهم به مخاطبان منتقل کند.
کلانتری با قدردانی از نویسنده کتاب «خونی که از چراغ میچکید»، نگارش چنین اثری درباره زندگی حضرت احمد بن موسی(ع) را اقدامی ارزشمند در مسیر نشر معارف اهلبیت(ع) دانست و تأکید کرد که این حرکت فرهنگی باید استمرار پیدا کند.
به گفته وی، حضرت سیدالسادات الاعاظم، امین ولایت، جایگاهی والا در تاریخ اسلام و تشیع، بهویژه در میان ایرانیان دارد و رمان میتواند ابزاری جذاب و تأثیرگذار برای معرفی این شخصیت دینی و تاریخی باشد.
کلانتری در تبیین ظرفیت ادبیات داستانی، به این نکته اشاره کرد که رمان صرفاً داستانی ساختگی نیست، بلکه میتواند بازتاب احساسات و دریافتهای درونی نویسنده از واقعیتهای اجتماعی و تاریخی باشد. از نگاه او، زمانی که این دریافتها در قالب داستان به مخاطب منتقل میشوند، بر نگرش و بینش خواننده اثر میگذارند؛ تأثیری که گاه حتی پس از پایان مطالعه نیز ادامه پیدا میکند.
استاد دانشگاه تهران برای توضیح این ظرفیت، به رمان «دنیای سوفی» نوشته یوستین گردر اشاره کرد؛ اثری که تاریخ فلسفه غرب را با زبانی ساده و در قالب داستان روایت میکند و توانسته است مفاهیم پیچیده فلسفی را برای نوجوانان و مخاطبان عمومی قابل فهم کند.
وی با مقایسه این کتاب با آثار تخصصی تاریخ فلسفه گفت: اگرچه تاریخ فلسفه غرب در کتابهای متعدد و چندجلدی نیز منتشر شده، اما فهم مباحث سنگین آنها برای عموم مردم آسان نیست؛ در حالی که گردر توانسته است همین مفاهیم را در قالب رمان و با بیانی جذاب ارائه کند.
او همچنین از رمان «تهوع» اثر ژان پل سارتر نام برد که مفاهیم فلسفه اگزیستانسیالیسم را در بستر داستان مطرح میکند و به کتاب «روایت» اثر سیدمجتبی آقابزرگ علوی اشاره کرد؛ اثری که در آن، داستانی الهامگرفته از یک نوار ضبطشده، رنجها و رویدادهای زندگی گروهی از افراد را در مقطعی تاریخی بازگو میکند و مرز میان تخیل و واقعیت در آن بهسادگی قابل تفکیک نیست.
از «بینوایان» تا «ریشهها»؛ تاریخ در لباس داستان
بخش دیگری از سخنان کلانتری به رمان «بینوایان» اثر ویکتور هوگو اختصاص داشت؛ اثری که او از آن بهعنوان یکی از برجستهترین رمانهای قرن نوزدهم یاد کرد. این رمان، زندگی شخصیتهایی همچون ژان والژان را در بستر تحولات اجتماعی و سیاسی فرانسه روایت میکند و مفاهیمی مانند عدالت، ظلم، عشق، محبت و فداکاری را به تصویر میکشد.
تولیت آستان مقدس شاهچراغ(ع) با اشاره به نگاه رهبر شهید انقلاب به این اثر اظهار کرد: ایشان ویکتور هوگو را نویسندهای معمولی نمیدانستند، بلکه از او بهعنوان حکیمی یاد میکردند که بهترین اندیشهها و سخنان خود را در رمان «بینوایان» بیان کرده است.
وی با یادآوری بخشی از بیانات رهبر شهید انقلاب درباره این رمان، به مطلب منتشرشده در چهارم تیرماه ۱۴۰۳ در پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار امام شهید خامنهای با عنوان «بینوایان؛ بیدار شدن از خواب وهمآلود تجسم عدالت» نیز اشاره کرد.
کلانتری در ادامه، رمان «ریشهها» اثر الکس هیلی را نمونه دیگری از پیوند ادبیات داستانی و واقعیت تاریخی دانست. این کتاب با روایت زندگی خانواده و نیاکان نویسنده، به رنجهای آمریکاییان آفریقاییتبار در دوران بردهداری و پس از آن میپردازد و موضوعاتی همچون تبعیض نژادی، بردگی و سلطه انسان بر انسان را به تصویر میکشد.
به گفته وی، مطالعه این اثر میتواند مخاطب را با بخشهایی از تاریخ اجتماعی و سیاسی آمریکا و رنجهایی که بر میلیونها انسان آفریقایی و بومی این سرزمین رفته است، آشنا کند.
وقتی تخیل از مستندات تاریخی پیشی میگیرد
کلانتری در بخش اصلی نقد خود بر کتاب «خونی که از چراغ میچکید»، به ویژگیهای روایی اثر پرداخت و آن را از نظر حجم، تعداد صفحات و روانی متن، کتابی مناسب و خوشخوان برای نسل جدید توصیف کرد. وی همچنین چهرهپردازی شخصیت حضرت احمد بن موسی(ع) را برخوردار از ظرافت و هنر ادبی دانست.
با این حال، او یکی از نکات قابل تأمل کتاب را پیشی گرفتن تخیل از واقعیت در برخی بخشها عنوان کرد و گفت: هرچند تخیل از عناصر اصلی رماننویسی است، اما نباید بهگونهای باشد که واقعیت در سایه آن قرار بگیرد و مخاطب نتواند مرز میان واقعیت تاریخی و پردازش داستانی را تشخیص دهد.
تولیت آستان مقدس شاهچراغ(ع) احتمال داد محدودیت اسناد و منابع تاریخی درباره زندگی حضرت احمد بن موسی الکاظم(ع) در شکلگیری این مسئله نقش داشته باشد؛ بهگونهای که نویسنده برای تکمیل روایت، ناچار به کنار هم قرار دادن استنباطهای مختلف و استفاده بیشتر از داستانپردازی شده باشد.
«آرزو شدی»؛ روایتی مستند از زندگی شهیده کرباسی
کلانتری در پایان این نشست، بر ضرورت تداوم برنامههای نقد و بررسی کتاب و تقویت فرهنگ مطالعه تأکید کرد و از برگزاری نشست دیگری درباره کتاب «آرزو شدی» خبر داد.
این کتاب نوشته طاهره کوهکن و منتشرشده از سوی انتشارات سوره مهر، به زندگی شهیده کرباسی، بانوی شهیده راه قدس، میپردازد و روایتی مستند از زندگی او بر پایه اسناد، گفتهها و مستندات واقعی ارائه میدهد.
وی با اشاره به اینکه مدفن این شهیده در حرم مطهر حضرت شاهچراغ(ع) قرار دارد، ابراز امیدواری کرد نشست نقد و بررسی این اثر نیز بهزودی برگزار شود تا ابعاد مختلف زندگی و مجاهدتهای این بانوی شهیده برای جامعه تبیین شود.
تولیت آستان مقدس شاهچراغ(ع) برگزاری نشستهای نقد و بررسی را خدمتی فرهنگی دانست و تأکید کرد که چنین برنامههایی علاوه بر معرفی آثار ارزشمند، میتواند به گسترش فرهنگ کتابخوانی و کاهش سهلانگاری در مطالعه کمک کند.
نظر شما