به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان، نشست خبری چهارمین جایزه ملی آهنگسازی استاد روح‌الله خالقی، پیش از ظهر امروز، دوشنبه ۴ آبان‌ماه، با حضور محمدرضا عزیزی، دبیر این جایزه، و کیوان ساکت، علی‌اکبر قربانی، بابک خضرایی و شهرام توکلی، از داوران این رویداد، در دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شد.
تداوم جایزه خالقی با تمرکز بر آهنگسازان جوان
در ابتدای این نشست، «محمدرضا عزیزی»، دبیر چهارمین جایزه ملی آهنگسازی استاد روح‌الله خالقی با اشاره به چهارمین دوره برگزاری این رویداد اظهار کرد: این جایزه از ابتدا به‌صورت مستقل و با انگیزه‌ای قلبی برگزار شده است و به نظر می‌رسد نام استاد خالقی و جایگاه هنری ایشان موجب شده است تا استادان برجسته موسیقی نیز در کنار برگزارکنندگان این رویداد قرار بگیرند.
وی با بیان اینکه امسال یکصدوبیستمین سالروز تولد استاد روح‌الله خالقی مورد توجه قرار گرفت، افزود: برنامه‌های امسال صرفاً به برگزاری یک جشنواره محدود نبود و مجموعه‌ای از فعالیت‌های هنری و پژوهشی را در بر می‌گرفت که از مردادماه آغاز شد.
عزیزی ادامه داد: اجرای ارکستر خالقی، برگزاری شب استاد خالقی، برپایی نشست‌های پژوهشی با حضور استادان موسیقی و تقدیر از چهره‌های برجسته این عرصه، از جمله برنامه‌های این دوره بود. همچنین استاد حسین علیزاده نشان استاد خالقی را پذیرفت و مراسم افتتاحیه نیز در منزل استاد فرهاد فخرالدینی برگزار شد.
دبیر چهارمین جایزه ملی آهنگسازی استاد روح‌الله خالقی با تأکید بر اینکه توجه به نسل جوان یکی از محورهای اصلی این رویداد است، گفت: در کنار پاسداشت استادان بزرگ موسیقی ایران، تلاش کردیم زمینه حضور و فعالیت آهنگسازان جوان را فراهم کنیم و امسال با ایجاد تغییراتی در شیوه برگزاری، بخش‌های رقابتی و پژوهشی را نیز توسعه دادیم.
وی با اشاره به تدوین شیوه‌نامه جدید برای سامان‌دهی فعالیت‌های جشنواره اظهار کرد: در این دوره، بخش‌های مربوط به موسیقی مجلسی، کلاسیک و باکلام تفکیک شده‌اند تا آثار در چارچوب مشخص‌تری بررسی شوند. همچنین بخش آهنگسازی با الهام از ادبیات ایران و با تأکید بر هویت ایرانی و ایران‌دوستی، که از محورهای مهم اندیشه و آثار استاد خالقی بود، مورد توجه قرار گرفته است.
عزیزی از برگزاری مراسم اختتامیه چهارمین جایزه ملی آهنگسازی استاد روح‌الله خالقی در ۱۶ آبان‌ماه در تالار رودکی خبر داد و گفت: در این مراسم، بخشی از دستاوردهای دوره گذشته و آثار منتخب با اجرای ارکستر خالقی ارائه می‌شود. همچنین در بخش پژوهشی، ویژه‌نامه‌ای درباره استاد روح‌الله خالقی منتشر شده است.
نام خالقی، انگیزه‌ای برای خلق آثار موسیقایی ایرانی است
در ادامه این نشست، «کیوان ساکت»، آهنگساز برجسته موسیقی ایران و داور چهارمین جایزه ملی آهنگسازی استاد روح‌الله خالقی، با اشاره به ویژگی‌های شخصیتی و هنری این استاد موسیقی اظهار کرد: روح‌الله خالقی، افزون بر آزاداندیشی و ایران‌دوستی، از انسانی‌ترین و شریف‌ترین هنرمندان ایرانی بود و برگزاری رویدادی با نام او، نشان‌دهنده هوشمندی برگزارکنندگان است.
وی با تأکید بر استقلال این جایزه افزود: این جشنواره وابستگی سازمانی به نهادها و دستگاه‌های دولتی ندارد و حضور هنرمندان شناخته‌شده و صاحب‌نام در هیئت داوری آن، به اعتبار این رویداد افزوده است.
ساکت ادامه داد: چنین جشنواره‌ای می‌تواند برای آهنگسازان جوان انگیزه ایجاد کند تا بر اساس اصول ارکستراسیون و روش‌های علمی آهنگسازی، آثار خود را بنویسند و تجربه‌هایشان را در معرض ارزیابی قرار دهند.
این آهنگساز با اشاره به ضرورت حمایت مالی از فعالیت‌های مستقل فرهنگی گفت: امیدوارم این جشنواره در ابعادی گسترده‌تر و با حمایت حامیان مالی غیردولتی برگزار شود. بسیاری از افراد توانمند از نظر مالی، در حوزه‌های فرهنگی و خیریه فعالیت می‌کنند و می‌توانند با حمایت از چنین رویدادهایی، به توسعه موسیقی ایران کمک کنند.
وی با بیان اینکه تداوم چهار ساله این جشنواره در شرایط دشوار، دستاورد مهمی است، اظهار کرد: اگر این رویداد با حمایت‌های مناسب ادامه پیدا کند، می‌تواند در ابعاد بزرگ‌تری برگزار شود و به جایگاهی اثرگذار در عرصه موسیقی ایران دست یابد.
تداوم رمز موفقیت رویدادهای فرهنگی است
در این نشست «بابک خضرایی»، پژوهشگر موسیقی و داور چهارمین جایزه ملی آهنگسازی استاد روح‌الله خالقی، نیز در این نشست با تأکید بر اهمیت استمرار فعالیت‌های فرهنگی گفت: یکی از ویژگی‌های مهم این جشنواره، تداوم آن است. در کشور ما فعالیت‌های فرهنگی و هنری ارزشمندی شکل می‌گیرد، اما بسیاری از آن‌ها به دلیل نداشتن استمرار متوقف می‌شوند.
وی افزود: هر جشنواره یا حرکت فرهنگی برای پیدا کردن مسیر درست خود، شناسایی نقاط ضعف و اصلاح اشتباهات، به زمان نیاز دارد. تداوم می‌تواند زمینه‌ساز رشد و بلوغ چنین رویدادهایی شود و حتی به موفقیت‌هایی در سطح بین‌المللی منجر شود.
خضرایی با قدردانی از محمدرضا عزیزی و دیگر برگزارکنندگان این جایزه اظهار کرد: مهم این است که چنین حرکتی در هر سطحی ادامه پیدا کند؛ حتی اگر امکانات محدود باشد. نباید اجازه داد مشکلات و دشواری‌ها موجب دلسردی برگزارکنندگان شود.
این پژوهشگر موسیقی در ادامه با اشاره به ابعاد مختلف شخصیت هنری استاد خالقی گفت: خالقی افزون بر توانایی در آهنگسازی، شناخت عمیقی از موسیقی دوره قاجار داشت و با علاقه و دقت درباره موسیقی استادانی همچون علینقی وزیری سخن می‌گفت. از این منظر، او همچنان برای موسیقی ایران آموزه‌های ارزشمندی دارد.
وی با تأکید بر اهمیت توجه به اخلاق حرفه‌ای در موسیقی افزود: نوشته‌ها و توصیه‌های استاد خالقی، حتی پس از گذشت دهه‌ها، همچنان می‌توانند راهگشا باشند. برای نمونه، او بر ضرورت تمرکز نوازنده بر اجرای موسیقی و پرهیز از توجه به جایگاه و موقعیت مخاطبان تأکید داشت؛ موضوعی که امروز نیز در رفتار حرفه‌ای نوازندگان اهمیت دارد.
شهرام توکلی: استقلال جشنواره از دلایل حضورم در این رویداد است
در بخش دیگری از این نشست، «شهرام توکلی»، آهنگساز و داور چهارمین جایزه ملی آهنگسازی استاد روح‌الله خالقی، درباره دلایل حضور خود در این رویداد گفت: مستقل و غیردولتی بودن جشنواره یکی از دلایل اصلی حضور من در این مجموعه است.
وی با اشاره به دشواری‌های برگزاری رویدادهای فرهنگی و هنری افزود: از نزدیک می‌دانم که برگزاری چنین جشنواره‌ای با چه سختی‌ها و مشکلاتی همراه است و تداوم آن به تلاش و پیگیری مستمر نیاز دارد.
آثار برگزیده جشنواره باید به اجرای صحنه‌ای برسند
«علی‌اکبر قربانی»، آهنگساز و داور چهارمین جایزه ملی آهنگسازی استاد روح‌الله خالقی، نیز با اشاره به اهمیت حضور در رویدادی با نام این استاد موسیقی اظهار کرد: برای من، حضور در جشنواره‌ای که نام استاد خالقی را بر خود دارد، افتخار بزرگی است. این رویداد فرصتی برای یک رقابت سالم با هدف تولید آثار ایرانی فراهم می‌کند.
وی با بیان اینکه گسترش رپرتوار موسیقی ایرانی به حمایت از آهنگسازان و معرفی آثار تازه نیاز دارد، افزود: آثار تولیدشده باید ثبت، ضبط و نگهداری شوند و زمینه اجرای صحنه‌ای آن‌ها نیز فراهم شود تا بتوانند در چرخه تولید و عرضه موسیقی باقی بمانند.
قربانی درباره شیوه داوری آثار در این جشنواره توضیح داد: قطعات بدون درج نام آهنگساز در اختیار داوران قرار می‌گیرند و ارزیابی‌ها بر اساس خود آثار انجام می‌شود. این روش به رعایت عدالت در انتخاب آثار کمک می‌کند. البته تمام آثاری که به جشنواره راه پیدا می‌کنند، ارزشمند هستند، اما هیئت داوران ناگزیر است بر اساس معیارهای مشخص، تعدادی از آن‌ها را انتخاب کند.
نت‌نویسی به ماندگاری و تحلیل آثار موسیقی کمک می‌کند
در ادامه نشست خبری، موضوع نت‌نویسی و ضرورت ثبت مکتوب آثار موسیقایی با توجه به دیدگاه‌های مطرح‌شده از سوی علیرضا مشایخی، آهنگساز ایرانی، مورد بحث قرار گرفت؛ کیوان ساکت در این‌باره با اشاره به اهمیت نت‌نویسی در آهنگسازی گفت: امروزه بسیاری از آهنگسازان آثار خود را بر ساز خلق می‌کنند، اما همه این آثار به شکل مکتوب و در قالب نت ثبت نمی‌شوند. من به ضرورت نت‌نویسی اعتقاد دارم، زیرا ثبت مکتوب آثار این امکان را فراهم می‌کند که آن‌ها باقی بمانند، بررسی و تحلیل شوند و نقاط قوت و ضعفشان مورد ارزیابی قرار گیرد.
وی با اشاره به تجربه شخصی خود در بازنگری آثارش اظهار کرد: بارها آثار خودم را دوباره تنظیم کرده‌ام و معتقدم آهنگساز باید بتواند اثرش را تحلیل کند و در صورت لزوم، تغییراتی در آن به وجود آورد.
این آهنگساز با اشاره به پیشینه نت‌نویسی در موسیقی ایران افزود: از زمانی که علینقی وزیری فعالیت‌های خود را در این زمینه آغاز کرد و پس از او هنرمندانی همچون روح‌الله خالقی، ابوالحسن صبا، حسین دهلوی و فرهاد فخرالدینی این مسیر را ادامه دادند، نت‌نویسی به یکی از موضوعات مهم موسیقی ایران تبدیل شد.
ساکت با اشاره به تفاوت میان آهنگسازی مکتوب و بداهه‌نوازی گفت: برخی از استادان موسیقی ایرانی، از جمله جلیل شهناز، فرهنگ شریف، احمد عبادی و دیگر نوازندگان برجسته، بیشتر در حوزه تک‌نوازی و بداهه‌نوازی فعالیت می‌کردند. نمی‌توان ثبت نکردن آثار این هنرمندان را صرفاً به تنبلی نسبت داد؛ زیرا ممکن است آنان ضرورت نت‌نویسی را به شیوه‌ای متفاوت درک کرده باشند.
وی با اشاره به تجربه خود در تألیف و انتشار آثار مکتوب موسیقی اظهار کرد: من تاکنون ۱۳ عنوان کتاب و پارتیتور منتشر کرده‌ام و در سال‌های ابتدایی حضورم در تهران، استاد حسین دهلوی برای چاپ پارتیتورهای من اعلام آمادگی کرد. با این حال، متأسفانه پارتیتور در ایران با استقبال گسترده‌ای مواجه نیست.
ساکت تأکید کرد: جشنواره استاد خالقی می‌تواند جرقه‌ای برای تقویت فرهنگ نت‌نویسی باشد و آهنگسازان جوان را به ثبت مکتوب آثارشان تشویق کند. حتی اگر آهنگسازی در این رقابت رتبه‌ای کسب نکند، حضور در آن می‌تواند انگیزه‌ای برای مطالعه بیشتر، آشنایی با پارتیتور و ارتقای دانش موسیقایی او باشد.
خلق موسیقی روی ساز با نت‌نویسی تفاوت دارد
بابک خضرایی نیز در ادامه این بحث، با اشاره به دیدگاه‌های علیرضا مشایخی درباره شیوه شکل‌گیری آهنگسازی در ایران گفت: به نظر من، شاید منظور استاد مشایخی این بوده باشد که بخش مهمی از فرایند خلق موسیقی در ایران، روی ساز اتفاق می‌افتد؛ بحث اصلی لزوماً نت‌نویسی نیست، بلکه این است که تفکر آهنگسازی چگونه شکل می‌گیرد و آیا موسیقی ابتدا در ذهن آهنگساز و به‌صورت مستقل از ساز ساخته می‌شود یا فرایند خلق آن مستقیماً با نواختن ساز پیش می‌رود.
وی افزود: در موسیقی ایران، تفکر آهنگسازی مستقل از ساز، به معنای طراحی و تدوین مکتوب اثر پیش از اجرا، کمتر شکل گرفته است و از این منظر می‌توان با بخشی از دیدگاه استاد مشایخی موافق بود.
خضرایی با اشاره به زمینه‌های فرهنگی و آموزشی این مسئله اظهار کرد: نمی‌توان این موضوع را به تنبلی آهنگسازان نسبت داد؛ زیرا شیوه آموزش و سنت‌های موسیقایی در شکل‌گیری این رویکرد نقش داشته‌اند. برای نمونه، بخش مهمی از آثار پرویز مشکاتیان در فرایند نوازندگی بر ساز سنتور شکل گرفته است و این مسئله به‌خودی‌خود به معنای ضعف یا کم‌کاری نیست.
آثار مشکاتیان حاصل جهان‌بینی و شوریدگی هنری اوست
کیوان ساکت نیز با اشاره به جایگاه پرویز مشکاتیان در موسیقی ایران گفت: پرسش این است که چرا آثار زنده‌یاد مشکاتیان با آثار بسیاری از سنتورنوازان دیگر تفاوت دارد؛ در حالی که استادانی همچون فرامرز پایور نیز از توانایی و دانش موسیقایی بالایی برخوردار بودند.
وی افزود: به باور من، یکی از ویژگی‌های آثار مشکاتیان، برخورداری از شوریدگی و نگاهی عمیق به جهان موسیقی و ادبیات است. در آثار او می‌توان نشانه‌هایی از پیچیدگی‌های فکری، جهان‌بینی خیام و ظرافت‌های شعر حافظ را مشاهده کرد.
این آهنگساز با تأکید بر اهمیت نتیجه نهایی فرایند خلاقه اظهار کرد: آنچه اهمیت دارد، خلق اثر ارزشمند موسیقایی است. نمی‌توان تلاش و تمرین استادانی همچون فرهنگ شریف، فرامرز پایور و احمد عبادی را نادیده گرفت؛ همان‌طور که شیوه خلق آثار هر هنرمند باید در بستر تجربه، دانش و ویژگی‌های فردی او بررسی شود.
جشنواره خالقی به گسترش موسیقی ایرانی کمک می‌کند
علی‌اکبر قربانی نیز در ادامه این بحث، با اشاره به تفاوت‌های تاریخی موسیقی ایران و غرب گفت: برداشت من این است که استاد مشایخی موسیقی ایران را با موسیقی غرب مقایسه می‌کنند؛ در حالی که موسیقی کلاسیک غربی نیز حاصل تجربه و فعالیت آهنگسازان در کشورهای مختلف است و نمی‌توان آن را به یک کشور محدود کرد.
وی افزود: موسیقی ایران از گستردگی و تنوع قابل توجهی برخوردار است، اما آشنایی گسترده‌تر با نت‌نویسی و ثبت مکتوب آثار، در مقایسه با سنت‌های قدیمی موسیقی ایرانی، سابقه چندان طولانی ندارد. بخش مهمی از میراث موسیقایی ما به‌صورت شفاهی و سینه‌به‌سینه منتقل شده و نت‌نویسی به‌تدریج، به‌ویژه از دوره قاجار، مورد توجه قرار گرفته است.
قربانی با تأکید بر نقش جشنواره ملی آهنگسازی استاد روح‌الله خالقی در توسعه این روند اظهار کرد: این جشنواره در مسیر گسترش موسیقی ایرانی و حمایت از آهنگسازان جوان حرکت می‌کند. حضور نسل جوان در چنین رویدادهایی می‌تواند به تولید آثار تازه، افزایش تنوع رپرتوار موسیقی ایرانی و تقویت فرهنگ ثبت و نگهداری آثار موسیقایی کمک کند.
نظر شما