به گزارش خبرنگار گروه مسجد و کانون‌های مساجد خبرگزاری شبستان، نوزدهم مهرماه سال ۱۳۹۱، یکی از مقاطع مهم در بازخوانی جایگاه کانون‌های فرهنگی هنری مساجد کشور به شمار می‌رود؛ روزی که رهبر شهید انقلاب اسلامی در جریان سفر به استان خراسان شمالی و در دیدار با جمعی از روحانیون و ائمه جماعات، بر اهمیت توجه به کانون‌های فرهنگی هنری مساجد و همکاری آنها با بسیج تأکید کردند.
این رهنمود، نقطه عطفی در توجه به ظرفیت‌های کانون‌های فرهنگی هنری مساجد بود؛ مجموعه‌هایی که می‌توانند در کنار دیگر بخش‌های مسجد، بستری برای حضور هدفمند نوجوانان و جوانان و گسترش فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی، علمی و هنری فراهم کنند.
حجت‌الاسلام والمسلمین محمدرضا حشمتی، در گفت‌وگو با خبرنگار گروه مسجد و کانون های مساجد شبستان، با اشاره به اهمیت رهنمودهای رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره کانون‌های مساجد، این بیانات را فرصتی برای توجه جدی‌تر به جایگاه نوجوانان و جوانان در حیات مسجد دانست.
نوجوانان و جوانان؛ موتور محرک پویایی مساجد
وی با بیان اینکه در زمان طرح این رهنمودها، کانون‌های فرهنگی هنری مساجد سال‌ها در حال فعالیت بودند، اظهار کرد: تأکید رهبر شهید انقلاب اسلامی بر توجه به این مجموعه‌ها، نقطه عطفی برای فعالان و دست‌اندرکاران حوزه کانون‌های مساجد به شمار می‌رفت و ضرورت توجه مسئولان به ظرفیت‌های این بخش را برجسته می‌کرد. اهمیت این رهنمودها را می‌توان از دو منظر بررسی کرد؛ نخست، جایگاه نوجوانان و جوانان در محوریت فعالیت‌های مسجد و دوم، ضرورت فراهم کردن زمینه رشد علمی، فرهنگی و هنری آنان در محیط مسجد.
رئیس اسبق ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد کشور با تأکید بر اینکه پشتیبانی و حمایت از فعالیت‌های مسجد بر عهده متولیان و مسئولان آن است، ابراز کرد: در کنار این حمایت‌ها، نوجوانان و جوانان باید در مرکز فعالیت‌ها قرار گیرند؛ چراکه پویایی و آبادانی مسجد در دنیای امروز، تا حد زیادی به حضور و تحرک این نسل وابسته است.
حجت الاسلام و المسلمین حشمتی ادامه داد: جوانان مستعدی که در حوزه‌های هنری، اجتماعی، آموزشی و ورزشی توانمندی دارند، می‌توانند در مسجد نقش‌آفرینی کنند. کانون‌های فرهنگی هنری نیز به دلیل تنوع فعالیت‌ها و ظرفیت‌هایی که در اختیار دارند، امکان مناسبی برای شناسایی و پرورش این استعدادها فراهم می‌کنند.
وی با اشاره به ظرفیت کتابخانه‌های مساجد گفت: کتابخانه و فعالیت‌های مطالعاتی می‌توانند زمینه ارتقای سطح علمی اعضای مسجد را فراهم کنند. همچنین نوجوانان و جوانان باید از همان ابتدای حضور در مسجد با مسئولیت‌های اجتماعی آشنا شوند و فرصت مشارکت در فعالیت‌های جمعی را به دست آورند.
حجت الاسلام و المسلمین حشمتی با تأکید بر ضرورت توجه به استعدادهای هنری نسل جوان خاطرنشان کرد: اگر نوجوانی در زمینه هنر استعداد دارد، باید زمینه فعالیت او فراهم شود تا بتواند به تولید اثر هنری برسد، گروه تشکیل دهد و حاصل توانایی خود را ارائه کند. این فرصت‌ها کمک می‌کند که مسجد به محیطی پویا برای رشد استعدادها و شکوفایی توانمندی‌های جوانان تبدیل شود.
اگر مسجد سه وعده نماز جماعت داشته باشد، اما نوجوانان و جوانان در آن حضور نداشته باشند، نمی‌توان گفت که همه ظرفیت‌های مسجد برای احیا و آبادانی آن به کار گرفته شده است.
رئیس اسبق ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد کشور با اشاره به ضرورت حفظ هویت دینی فعالیت‌ها بیان کرد: قرآن کریم، بیانات ائمه معصومین(ع)، سخنان بزرگان دین و آموزه‌های اخلاقی می‌توانند محور اساسی فعالیت‌های کانون‌های فرهنگی هنری مساجد باشند و برنامه‌های علمی، هنری، اجتماعی و آموزشی در چارچوب این مبانی دنبال شوند. هدف آن است که در کنار تقویت هویت دینی، زمینه رشد علمی، فرهنگی و اجتماعی نوجوانان و جوانان نیز فراهم شود و آنان بتوانند با بهره‌گیری از ظرفیت‌های مسجد، استعدادهای خود را پرورش دهند.
مشاور رئیس ستاد هماهنگی کانون های فرهنگی هنری مساجد کشور با تأکید بر اینکه صرف باز بودن درهای مسجد و برگزاری نمازهای جماعت برای تحقق مسجد پویا کافی نیست، اظهار کرد: اگر مسجد سه وعده نماز جماعت داشته باشد، اما نوجوانان و جوانان در آن حضور نداشته باشند، نمی‌توان گفت که همه ظرفیت‌های مسجد برای احیا و آبادانی آن به کار گرفته شده است.
وی اضافه کرد: حضور نسل جوان باید با برنامه‌ریزی، مسئولیت‌سپاری و فراهم کردن فرصت مشارکت همراه باشد تا نوجوانان و جوانان احساس کنند که مسجد به توانایی‌ها و دیدگاه‌های آنان اهمیت می‌دهد و می‌توانند در شکل‌گیری فعالیت‌های آن نقش مؤثری داشته باشند.
مسجدمحوری نیازمند تقسیم کار و هم‌افزایی مجموعه‌هاست
وی در ادامه با اشاره به ضرورت تقویت رویکرد مسجد محوری در برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی کشور گفت: در دولت‌های مختلف، حمایت‌هایی از فعالیت‌های کانون‌های فرهنگی هنری مساجد صورت گرفته است و در دولت چهاردهم نیز رئیس جمهور بر ضرورت توجه به محله و محوریت مسجد در فعالیت‌ها تأکید داشته است.
ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد باید در کنار دیگر مجموعه‌های فعال در حوزه مسجد، به تقسیم کار مناسب و هماهنگی در اجرای برنامه‌ها توجه کند تا فعالیت‌ها به موازات یکدیگر پیش نروند و ظرفیت مجموعه‌ها صرف خنثی کردن اقدامات یکدیگر نشود
وی با بیان اینکه تحقق مسجد محوری نیازمند تعریف روشن وظایف و مسئولیت‌هاست، افزود: ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد باید در کنار دیگر مجموعه‌های فعال در حوزه مسجد، به تقسیم کار مناسب و هماهنگی در اجرای برنامه‌ها توجه کند تا فعالیت‌ها به موازات یکدیگر پیش نروند و ظرفیت مجموعه‌ها صرف خنثی کردن اقدامات یکدیگر نشود.
رئیس اسبق ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد کشور تصریح کرد: مسجد به‌خودی‌خود ظرفیت مناسبی برای فعالیت‌های فرهنگی، تربیتی و اجتماعی دارد؛ اما گاهی تعدد متولیان و نبود هماهنگی کافی، مانع استفاده مطلوب از این ظرفیت می‌شود. در چنین شرایطی، ممکن است نوجوانان و جوانان به سمت مجموعه‌هایی گرایش پیدا کنند که برای حضور و فعالیت آنان برنامه مشخص‌تری دارند و فرصت بیشتری برای مشارکتشان فراهم می‌کنند.
حجت الاسلام و المسلمین حشمتی ادامه داد: اگر قرار است مساجد احیا شوند، باید در دو زمینه به‌طور جدی برنامه‌ریزی کنیم؛ نخست، تقویت فعالیت‌های اجتماعی و دوم، فراهم کردن زمینه حضور و مشارکت نوجوانان و جوانان. تحقق این اهداف مستلزم آن است که متولیان مسجد، ضمن حمایت از ایده‌های نسل جدید، برای شنیدن دیدگاه‌های آنان و همراهی با فعالیت‌هایشان نیز آمادگی داشته باشند.
وی خاطرنشان کرد: بزرگ‌ترها و متولیان مسجد باید در مواجهه با فعالیت‌های جوانان، صبوری بیشتری به خرج دهند و به‌جای محدود کردن ابتکارهای آنان، از برنامه‌های مفید و هدفمندشان پشتیبانی کنند. البته این همراهی باید با هدایت و برنامه‌ریزی مناسب همراه باشد تا ظرفیت جوانان در مسیر رشد و خدمت به جامعه به کار گرفته شود.
تجربه فعالیت‌های مسجدی در دوران جنگ؛ الگویی برای همدلی و خدمت اجتماعی
حجت الاسلام و المسلمین حشمتی با اشاره به نقش مساجد و کانون‌های فرهنگی هنری در حوادث و شرایط بحرانی اظهار کرد: در جریان جنگ و حوادثی که برای مردم پیش آمد، مساجد و مجموعه‌های فعال در آنها توانستند بخشی از ظرفیت خود را در خدمت‌رسانی اجتماعی به کار بگیرند و حضور مؤثری در کنار مردم داشته باشند.
وی افزود: مراقبت از اموال مردم، رسیدگی به خانواده‌های آسیب‌دیده، سرکشی به افراد و خانواده‌های نیازمند حمایت، پیگیری وضعیت خانواده شهدا و کمک به تأمین نیازهای اولیه مردم، از جمله اقداماتی بود که در برخی مساجد و کانون‌ها دنبال شد.
رئیس سابق ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد کشور با اشاره به استفاده از امکانات مساجد برای پشتیبانی از فعالیت‌های خدمت‌رسانی بیان کرد: در برخی موارد، امکانات آشپزخانه‌های مساجد برای تهیه غذا و پشتیبانی از نیروهای حاضر در میدان به کار گرفته شد و شماری از مساجد نیز در زمینه اسکان افراد آسیب‌دیده مشارکت داشتند.
حجت الاسلام و المسلمین حشمتی با بیان اینکه نیروهای جوان مسجدی در بسیاری از این فعالیت‌ها نقش داشتند، گفت: در برخی حوادث، گروه‌هایی متشکل از جوانان مسجدی، اعضای بسیج، فعالان کانون‌ها و هیئت امنای مساجد شکل گرفتند و در مراحل اولیه برای کمک به مردم در محل حادثه حضور یافتند. این گروه‌های محلی با شناختی که از شرایط منطقه و نیازهای ساکنان داشتند، می‌توانستند در کنار نیروهای امدادی به خدمت‌رسانی کمک کنند.
وی همدلی و هماهنگی میان مجموعه‌های مختلف را از نکات مهم این تجربه دانست و افزود: در چنین شرایطی، اولویت اصلی این بود که چگونه می‌توان به مردم و محله کمک کرد؛ نه اینکه کدام مجموعه مسئولیت اصلی را بر عهده دارد یا چه نهادی باید در صدر فعالیت‌ها قرار گیرد.
حجت الاسلام و المسلمین حشمتی تأکید کرد: همین روحیه همدلی باید در فعالیت‌های اجتماعی، فرهنگی و تربیتی نیز استمرار داشته باشد. نمی‌توان در دوران بحران با همدلی و همکاری وارد میدان شد، اما پس از پایان شرایط اضطراری، هر مجموعه صرفاً فعالیت‌های جداگانه خود را دنبال کند و مسجد و نیازهای محله را به حال خود رها سازد.
وی خاطرنشان کرد: تجربه حضور مساجد در حوادث اخیر نشان داد که این مجموعه‌ها در صورت برخورداری از هماهنگی، برنامه‌ریزی و مشارکت نیروهای مردمی، ظرفیت قابل توجهی برای خدمت‌رسانی دارند. این ظرفیت باید در دیگر مسائل و نیازهای محله نیز مورد توجه قرار گیرد.
حضور نخبگان در مسجد با فراهم کردن زمینه اثرگذاری محقق می‌شود
رئیس سابق ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد کشور در ادامه با اشاره به ضرورت گسترش ارتباط مسجد با اقشار مختلف جامعه، به‌ویژه نخبگان و متخصصان، گفت: حضور مردم در مسجد برای عبادت و اقامه نماز، امری طبیعی است؛ اما اگر بخواهیم افراد توانمند و نخبه محله را نیز به مشارکت در فعالیت‌های مسجدی ترغیب کنیم، باید زمینه‌ای فراهم شود که آنان بتوانند از تخصص و تجربه خود به شکلی مؤثر استفاده کنند.
حجت الاسلام و المسلمین حشمتی افزود: فردی که در حوزه‌های علمی، ورزشی، هنری، حقوقی یا دیگر زمینه‌های تخصصی توانمندی دارد، برای اختصاص بخشی از وقت خود به فعالیت‌های مسجدی باید بداند که حضورش نتیجه‌بخش است و می‌تواند به دیگران کمک کند. صرف دعوت از این افراد، بدون تعریف مسئولیت و برنامه مشخص، برای تداوم حضور آنان کافی نیست.
وی تصریح کرد: مدیریت مسجد و کانون باید متناسب با تخصص افراد، زمینه فعالیت آنان را فراهم کند. برای مثال، اگر در محله استادی توانمند در یک رشته علمی حضور دارد، می‌توان گروه کوچکی از نوجوانان و جوانان علاقه‌مند را گرد هم آورد تا از دانش و تجربه او بهره ببرند. ضرورتی ندارد که همیشه برنامه‌ها با جمعیت زیاد برگزار شود؛ گاهی یک گروه محدود و تخصصی نیز می‌تواند آثار تربیتی و علمی ارزشمندی داشته باشد.
حجت الاسلام و المسلمین حشمتی ادامه داد: تشکیل چنین گروه‌هایی از چند جهت اهمیت دارد؛ از یک سو، مسجد از ظرفیت علمی و تخصصی افراد بهره‌مند می‌شود و از سوی دیگر، نوجوانان و جوانان فرصت پیدا می‌کنند در کنار افراد باتجربه و توانمند رشد کنند. حضور یک استاد، هنرمند یا متخصص در مسجد می‌تواند انگیزه بیشتری برای مشارکت نسل جوان ایجاد کند و پیوند آنان را با فعالیت‌های مسجدی تقویت کند.
وی با اشاره به ضرورت فراهم کردن امکانات مناسب برای حضور نخبگان در مسجد گفت: نظم برنامه‌ها، رعایت بهداشت و نظافت، برخورداری از فضای مناسب برای برگزاری کلاس‌ها، توجه به امکانات سرمایشی و گرمایشی و مدیریت زمان، از جمله مواردی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
رئیس سابق ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد کشور افزود: وقت افراد متخصص و صاحب‌تجربه ارزشمند است و نمی‌توان آنان را بدون برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی مشخص به مسجد دعوت کرد. مدیریت مسجد باید شرایطی فراهم کند که افراد بتوانند در زمان مناسب و با آمادگی کافی، دانش و تخصص خود را در اختیار مخاطبان قرار دهند.
مدیریت مسجد، افراد توانمند را شناسایی کند و برای استفاده از تخصص آنان، برنامه‌ای روشن و متناسب با نیازهای محله داشته باشد
حجت الاسلام و المسلمین حشمتی با اشاره به امکان بهره‌گیری از متخصصان حقوقی برای ارتقای آگاهی عمومی اظهار کرد: برای مثال، حضور یک حقوقدان توانمند در مسجد می‌تواند فرصتی برای آشنایی مردم با حقوق و مسائل قانونی فراهم کند؛ اما تحقق این هدف به برنامه‌ریزی منظم، انتخاب زمان مناسب و توجه به نیازهای مخاطبان وابسته است. مساجد در محله‌های مختلف با ظرفیت‌های انسانی قابل توجهی روبه‌رو هستند و شناسایی و به‌کارگیری این ظرفیت‌ها می‌تواند به تقویت نقش اجتماعی مسجد کمک کند. مهم آن است که مدیریت مسجد، افراد توانمند را شناسایی کند و برای استفاده از تخصص آنان، برنامه‌ای روشن و متناسب با نیازهای محله داشته باشد.
مسئولیت‌سپاری به نوجوانان؛ راهی برای تربیت نیروهای مسجدی
حجت الاسلام و المسلمین حشمتی در ادامه، کادرسازی و واگذاری مسئولیت به نوجوانان و جوانان را از دیگر ضرورت‌های پویایی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد دانست و گفت: برای آنکه نسل جدید ارتباطی پایدار با مسجد برقرار کند، باید مسئولیت‌هایی متناسب با توانایی و علاقه خود بر عهده بگیرد و در اجرای برنامه‌ها نقش داشته باشد.
وی افزود: زمانی که به نوجوانان مسئولیت داده می‌شود و آنان فرصت پیدا می‌کنند برنامه‌ای را طراحی و اجرا کنند، به‌تدریج احساس هویت و تعلق بیشتری نسبت به مسجد پیدا می‌کنند. این مشارکت همچنین زمینه پرورش توانایی‌های مدیریتی، اجتماعی و فرهنگی آنان را فراهم می‌کند.
رئیس اسبق ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد کشور با تأکید بر ضرورت اعتماد به نسل جوان تصریح کرد: بخشی از فعالیت‌ها باید به خود نوجوانان و جوانان واگذار شود تا آنان بتوانند در چارچوب اهداف مسجد، مسئولیت بپذیرند، برنامه‌ریزی کنند و در اداره فعالیت‌ها نقش‌آفرین باشند.
کانون‌های فرهنگی هنری مساجد زمانی می‌توانند نقش مؤثرتری در احیای مساجد ایفا کنند که از یک سو، زمینه حضور و رشد نوجوانان و جوانان را فراهم آورند و از سوی دیگر، ارتباط مسجد با نخبگان، متخصصان و اقشار مختلف جامعه را تقویت کنند
وی خاطرنشان کرد: در کنار این رویکرد، شیوه‌های سنتی اداره مسجد نیز باید با نیازهای نسل جدید هماهنگ شود. هیئت امنا و دیگر متولیان مسجد می‌توانند با حمایت از ایده‌های جوانان، نظارت بر اجرای برنامه‌ها و فراهم کردن زمینه مشارکت آنان، به شکل‌گیری نسلی توانمند از نیروهای مسجدی کمک کنند.
وی در پایان تأکید کرد: کانون‌های فرهنگی هنری مساجد زمانی می‌توانند نقش مؤثرتری در احیای مساجد ایفا کنند که از یک سو، زمینه حضور و رشد نوجوانان و جوانان را فراهم آورند و از سوی دیگر، ارتباط مسجد با نخبگان، متخصصان و اقشار مختلف جامعه را تقویت کنند. تحقق این هدف نیز به مدیریت منسجم، تقسیم کار روشن، همدلی میان مجموعه‌های فعال و اعتماد به ظرفیت‌های مردمی وابسته است.
نظر شما