حجت‌الاسلام محمدمهدی مسلمی‌فر در گفتگو با خبرنگار گروه مسجد و کانون های مساجد خبرگزاری شبستان با اشاره به تأکید رهبر معظم انقلاب به مساجد و امام جماعت به عنوان «مأمن مردم» و «گوش شنوا و پذیرای درد دل‌های آنان»، اظهار کرد: وقتی از مسجد به عنوان مأمن مردم سخن می‌گوییم، در واقع از یک کارکرد عمیق و تمدنی برای این نهاد صحبت می‌کنیم، یعنی مسجد نباید صرفاً محلی باشد که مردم در ساعتی مشخص برای اقامه نماز در آن حضور پیدا کنند و پس از آن از مسجد خارج شوند، بلکه باید در متن زندگی مردم و در کنار مسائل واقعی آنان حضور داشته باشد.
دبیر ستاد راهبری مساجد مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه کشور ادامه داد: مسجد مأمن، مسجدی است که مردم محله بدانند اگر در زندگی، خانواده، تربیت فرزند، معیشت، تحصیل، اشتغال یا حتی یک دغدغه ساده اجتماعی با مسئله‌ای مواجه شدند، می‌توانند به مسجد مراجعه کنند و کسی وجود دارد که حرف آنها را بشنود، مسئله‌شان را بفهمد و برای حل آن، شبکه‌ای از ظرفیت‌های محله را پای کار بیاورد.
حجت‌الاسلام مسلمی‌فر با بیان اینکه این نگاه به معنای تبدیل مسجد به یک مجموعه خدماتی صرف نیست، افزود: اساس و محور مسجد همچنان نماز است. یکی از مهم‌ترین نکاتی که در بیانات رهبر معظم انقلاب درباره نماز مورد تأکید قرار گرفته، «نهادینه شدن و فراگیر و همگانی شدن نماز» است و باید تلاش کنیم نماز از یک تکلیف فردی یا برنامه مناسبتی به بخشی از فرهنگ و سبک زندگی مردم محله تبدیل شود. برای رسیدن به این نقطه، صرفاً ساختن مسجد یا افزایش تعداد نمازگزاران کافی نیست، بلکه مسجد باید جذاب، زنده، فعال و مسئله‌شناس باشد. نوجوان و جوان زمانی مسجد را انتخاب می‌کند که احساس کند مسجد فقط به دنبال حضور او در صف نماز نیست، بلکه خود او، استعدادهایش، دغدغه‌هایش و آینده‌اش را می‌بیند.
دبیر ستاد راهبری مساجد مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه ادامه داد: بنابراین کیفیت نماز جماعت فقط به کیفیت قرائت و نظم صفوف محدود نمی‌شود، بلکه کیفیت ارتباط امام جماعت با مردم، فضای مسجد، نحوه برخورد خادم و هیئت امنا، برنامه‌های تربیتی، نقش دادن به نوجوانان و جوانان و حتی میزان احساس هویت و اثرگذاری یک نوجوان در مسجد، همگی بخشی از کیفیت جماعت و مسجد به شمار می‌روند.
مسجدی که امام جماعت آن بتواند نوجوان را به مربی، خانواده را به مشاور، خیر را به مسئله محله، متخصص را به نیاز مردم و جوان را به میدان خدمت متصل کند، در حقیقت یک مسجد زنده و اثرگذار است
وی امام جماعت را «مدیر ذاتی مسجد» و محور راهبری آن دانست و گفت: این موضوع به این معنا نیست که امام جماعت باید همه کارها را خودش انجام دهد؛ بلکه باید بتواند ظرفیت‌های مختلف را شناسایی، سازماندهی و به یکدیگر متصل کند. مسجدی که امام جماعت آن بتواند نوجوان را به مربی، خانواده را به مشاور، خیر را به مسئله محله، متخصص را به نیاز مردم و جوان را به میدان خدمت متصل کند، در حقیقت یک مسجد زنده و اثرگذار است.
وی با تأکید بر اینکه «گوش شنوا بودن» نباید تنها در حد یک تعبیر زیبا باقی بماند، اظهار کرد: این ویژگی باید در برنامه روزانه مسجد نمود عینی داشته باشد. ممکن است یک امام جماعت هر روز زمانی را برای گفت‌وگوی مستقیم با مردم اختصاص دهد، ممکن است مسجد میز مشاوره خانواده، ارتباط با نوجوان، پیگیری مسائل معیشتی، اشتغال یا حقوقی داشته باشد و حتی برای مسائل محله پرونده مسئله تشکیل دهد و افراد متخصص و خیرین را برای حل آن به میدان بیاورد. اینها یعنی مسجد درد مردم را می‌شنود و برای آن اقدام می‌کند. امروز انتظار مردم از مسجد صرفاً برگزاری مراسم و مناسبت نیست، بلکه مردم می‌خواهند مسجد در روزهای سخت نیز کنار آنها باشد.
دبیر ستاد راهبری مساجد مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه کشور خاطرنشان کرد: اگر خانواده‌ای درگیر آسیب اجتماعی است، اگر نوجوانی در معرض آسیب قرار گرفته، اگر جوانی با مسئله اشتغال مواجه است، اگر خانواده‌ای دچار اختلاف شده یا فردی در محله نیازمند کمک است، مسجد باید بتواند دست‌کم نقش «نقطه شروع حل مسئله» را ایفا کند. البته مسجد قرار نیست جای همه دستگاه‌های تخصصی را بگیرد، بلکه باید نقش قرارگاه محله را داشته باشد و ظرفیت دستگاه‌ها، خیرین، متخصصان و مردم را برای حل مسائل به یکدیگر متصل کند.
وی با بیان اینکه باید مسجد را از «محل مراجعه در مناسبت‌ها» به «پایگاه دائمی زندگی مردم» تبدیل کرد، گفت: این اتفاق با اضافه کردن برنامه‌های متعدد به تقویم مسجد رخ نمی‌دهد، بلکه نیازمند تغییر در مأموریت و مدل مدیریت مسجد است. مسجد باید برای محله خود شناسنامه داشته باشد، مسائل محله را بشناسد، ظرفیت‌های انسانی آن را شناسایی کند و برای هر مسئله، یک شبکه مردمی و تخصصی شکل دهد. در این صورت مسجد از یک ساختمان به یک مرکز فرماندهی فرهنگی، اجتماعی و خدمت‌رسانی محله تبدیل می‌شود.
وی در ادامه به ظرفیت کانون‌های فرهنگی هنری مساجد اشاره کرد و گفت: کانون‌ها زمانی می‌توانند نقش مؤثری در این عرصه ایفا کنند که در کنار امام جماعت، هیئت امنا، پایگاه بسیج، هیئت، گروه‌های جهادی، خیرین و سایر مجموعه‌های فعال مسجد قرار گیرند و بخشی از عملیات فرهنگی و اجتماعی مسجد را برعهده بگیرند.
حجت‌الاسلام مسلمی‌فر اظهار کرد: تجربه بحران‌های مختلف، از جمله جنگ اخیر، نشان داد هرجا شبکه‌های مردمی از قبل شکل گرفته باشند، سرعت واکنش و توان خدمت‌رسانی در زمان بحران بسیار بالاتر خواهد بود. در بحران، مردم به دنبال یک تابلو یا عنوان سازمانی نیستند، بلکه به دنبال یک «نقطه اتکا» هستند و مسجد می‌تواند همان نقطه اتکا باشد. در چنین شرایطی، کانون‌های فرهنگی هنری می‌توانند در حوزه اطلاع‌رسانی، سازماندهی نیروهای داوطلب، پشتیبانی از خانواده‌ها، فعالیت‌های فرهنگی برای کودکان و نوجوانان، کمک‌های مردمی و ایجاد آرامش اجتماعی نقش‌آفرین باشند.
وی شرط اثربخشی این ظرفیت‌ها را پرهیز از فعالیت جزیره‌ای دانست و تصریح کرد: این مجموعه‌ها نباید جدا از یکدیگر فعالیت کنند، بلکه همه ظرفیت‌ها باید در یک نقشه واحد برای مسجد و محله تعریف شوند.
باید مسجد را از «محل مراجعه در مناسبت‌ها» به «پایگاه دائمی زندگی مردم» تبدیل کرد، این اتفاق با اضافه کردن برنامه‌های متعدد به تقویم مسجد رخ نمی‌دهد، بلکه نیازمند تغییر در مأموریت و مدل مدیریت مسجد است. مسجد باید برای محله خود شناسنامه داشته باشد، مسائل محله را بشناسد
وی همچنین درباره تأکید رئیس‌جمهور بر مسجد محوری گفت: اگر مسجد محوری بخواهد به یک گفتمان عملی تبدیل شود، باید از سطح استفاده از ظرفیت فیزیکی مسجد فراتر برود. مسجد محوری یعنی در هر محله یک شبکه اجتماعی فعال شکل بگیرد که مسجد در مرکز آن قرار داشته باشد؛ شبکه‌ای که بتواند مسائل را بشناسد، مردم را مشارکت دهد و ظرفیت دستگاه‌های مختلف را به میدان بیاورد.
حجت‌الاسلام مسلمی‌فر با اشاره به نقش مسجد در کاهش آسیب‌های اجتماعی خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم آسیب‌های اجتماعی را فقط با بخشنامه و ساختار اداری حل کنیم، قطعاً با محدودیت مواجه خواهیم شد؛ چراکه مسئله اجتماعی در متن زندگی مردم اتفاق می‌افتد و برای حل آن به اعتماد، ارتباط مستمر و حضور میدانی نیاز داریم.
وی افزود: مسجد از معدود ظرفیت‌هایی است که می‌تواند این اعتماد و ارتباط را به صورت دائمی ایجاد کند. به همین دلیل، آینده مسجد را نباید در افزایش تعداد برنامه‌ها جست‌وجو کنیم، بلکه باید در افزایش «مسئله‌گشایی» مسجد ببینیم. مسجد موفق، مسجدی است که مردم محله وقتی از آن خارج می‌شوند، احساس کنند چیزی در زندگی‌شان بهتر شده است؛ نوجوان احساس هویت و فرصت کرده، خانواده احساس امنیت و پناه کرده، جوان احساس اثرگذاری کرده و فرد نیازمند احساس کرده تنها نیست.
وی تأکید کرد: اگر بخواهیم فرمایش رهبر معظم انقلاب درباره مسجد به عنوان مأمن مردم و همچنین نهادینه شدن نماز را در یک جمله خلاصه کنیم، باید گفت مسجد باید جایی باشد که مردم هم برای خدا به آنجا می‌آیند و هم برای زندگی‌شان به آن اعتماد می‌کنند. وقتی مسجد چنین جایگاهی در محله پیدا کند، نماز نیز از یک برنامه در مسجد فراتر می‌رود و به فرهنگ عمومی محله تبدیل می‌شود؛ چراکه مردم، مسجد را نه یک ساختمان، بلکه خانه امن خود می‌دانند.
نظر شما