به گزارش خبرنگار گروه دین و اندیشه خبرگزاری شبستان، نشست خبری سومین جشنواره نشان ملی نیکوکاری صبح امروز(اول شهریورماه) در سازمان اوقاف و امور خیریه برگزار شد.
بنابراین گزارش، حجتالاسلام احمد شرفخانی، رئیس مرکز امور خیریه سازمان اوقاف و امور خیریه در این نشست، با اشاره به پیشینه دیرینه نیکوکاری در فرهنگ ایرانی اسلامی اظهار کرد: نیکوکاری در کشور ما از سنت حسنه، نذر و صدقات گرفته تا ساخت مدرسه، مسجد، درمانگاه و بیمارستان و همچنین حمایت از ایتام، بیماران و خانوادههای کمبرخوردار، همواره حضوری پررنگ داشته است.
وی افزود: حضور فعال مردم ایران در حوادث و بلایای طبیعی و قرار گرفتن آنان در کنار یکدیگر در شرایط سخت، جلوهای از همدلی، نوعدوستی و مسئولیت اجتماعی مردم است و این سرمایه بزرگ فرهنگی میتواند پشتوانهای ماندگار برای کشور باشد.
حجت الاسلام شرفخانی با بیان اینکه نیکوکاری از سرمایههای ریشهدار فرهنگ ایرانی ـ اسلامی است، گفت: وجود حدود ۲۳۰ هزار موقوفه در کشور با بیش از ۸۰۰ نوع نیت واقف، نشاندهنده عمق نوعدوستی، انساندوستی و مسئولیت اجتماعی مردم است و بیانگر آن است که فرهنگ نیکوکاری بهعنوان یکی از هویتهای اصلی جامعه ایرانی ـ اسلامی ریشه دارد.
رئیس مرکز امور خیریه سازمان اوقاف و امور خیریه ادامه داد: در فرهنگ اسلامی نیز مردم در موقعیتهای مختلف و بهویژه در شرایط سخت وارد میدان میشوند و مسئولیت اجتماعی خود را به نمایش میگذارند، از دوران کرونا گرفته تا حوادث و جنگها، همواره شاهد حضور مردم در عرصههای خدمترسانی و کمک به یکدیگر بودهایم.
وی با اشاره به تغییر الگوی نیکوکاری در کشور تصریح کرد: در گذشته بخش قابل توجهی از کارهای خیر به صورت فردمحور انجام میشد؛ به این معنا که یک فرد تصمیم میگرفت اقدام خیری را انجام دهد، اما امروز با توجه به ضرورت حل مسائل اجتماعی، باید به سمت خیر جمعی حرکت کنیم.
حجت الاسلام شرفخانی خاطرنشان کرد: وقتی افراد و مجموعههایی با تخصصها و تجربههای مختلف در کنار یکدیگر قرار میگیرند، امکان حل ریشهای مسائل اجتماعی فراهم میشود و اقدام خیر از یک کمک مقطعی و فردی به اقدامی سازمانیافته، مسئولانه و اثرگذار تبدیل خواهد شد.
وی با اشاره به گسترش ساختارهای خیر جمعی پس از پیروزی انقلاب اسلامی گفت: پیش از انقلاب اسلامی تعداد مؤسسات و بنیادهای خیریه بسیار محدود بود، اما پس از پیروزی انقلاب، فعالیتهای خیر جمعی و سازمانیافته در قالب مؤسسات و بنیادهای خیریه، انجمنهای خیریه، مراکز نیکوکاری و گروههای جهادی گسترش قابل توجهی پیدا کرده است.
رئیس مرکز امور خیریه سازمان اوقاف و امور خیریه تأکید کرد: صرف داشتن نیت خیر و منابع مالی برای اثرگذاری کافی نیست، بلکه فعالیتهای خیرخواهانه باید حرفهای، تخصصی، برنامهریزیشده و مبتنی بر اولویتبندی مسائل اجتماعی باشد تا بتواند بهرهوری لازم را داشته و به حل ریشهای مشکلات کمک کند.
وی افزود: در همین چارچوب، موضوع مدیریت حرفهای و تخصصی تشکلهای خیریه اهمیت پیدا میکند. در برخی کشورها حتی خود مؤسسات خیریه برای ارزیابی عملکردشان هزینه میکنند تا مشخص شود فعالیتهای آنها تا چه اندازه اثربخش، شفاف و پاسخگو بوده و منابع مالی خیرین را در مسیر درست هزینه کردهاند.
وی ادامه داد: در برخی کشورها نیز ارزیابی عملکرد تشکلهای خیریه بر اساس شاخصها و استانداردهای مشخص انجام میشود و ادامه فعالیت آنها به نتایج این ارزیابیها وابسته است. در کشور ما هنوز چنین نظام ارزیابی و سطحبندی به شکل کامل ایجاد نشده، اما تلاش داریم با ایجاد سازوکارهای مناسب، سطح کار حرفهای و تخصصی تشکلهای خیریه را ارتقا دهیم.
اهداف جشنواره ملی نیکوکاری
وی با اشاره به اهداف جشنواره ملی نیکوکاری اظهار کرد: یکی از اهداف اصلی این جشنواره، شناسایی تشکلهای حرفهای، مؤثر و الگو در حوزه نیکوکاری است، مجموعههایی که ممکن است در نقاط مختلف کشور بدون هیاهو فعالیت کنند، اما خدمات ارزشمند و اثرگذاری ارائه میدهند.
رئیس مرکز امور خیریه سازمان اوقاف و امور خیریه افزود: ترویج نیکوکاری حرفهای و تخصصی، معرفی و تکثیر الگوهای برتر و افزایش اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی نسبت به تشکلهای خیریه از دیگر اهداف این جشنواره است.
حجت الاسلام شرفخانی تصریح کرد: نباید تخلف یا اشتباه احتمالی یک مؤسسه خیریه موجب خدشهدار شدن اعتماد مردم نسبت به همه تشکلهای خیریه شود. باید تلاش کنیم عملکرد مؤسسات شفاف، پاسخگو و اثرگذار را به مردم معرفی کنیم تا خیرین نیز با اطمینان بیشتری منابع خود را در اختیار مجموعههای معتبر قرار دهند.
وی مهمترین هدف جشنواره را استقرار نظام صلاحیت حرفهای در عرصه نیکوکاری جمعی دانست و گفت: تلاش داریم این نظام به یک معیار ارزشمند در میان تشکلهای خیریه تبدیل شود و مجموعههایی که استانداردهای لازم را رعایت میکنند، شناسایی و به عنوان الگو معرفی شوند.
رئیس مرکز امور خیریه سازمان اوقاف و امور خیریه با اشاره به سومین دوره جشنواره نیکوکاری گفت: در نخستین دوره، مؤسسات، بنیادها و انجمنهای خیریه دارای مجوز از دستگاههای ذیربط امکان حضور در جشنواره را داشتند. در دومین دوره، مراکز نیکوکاری نیز به جشنواره اضافه شدند و امسال در سومین دوره، گروههای جهادی سازمانیافته و دارای ساختار نیز به بخشهای جشنواره افزوده شدهاند. سومین دوره جشنواره در سه بخش مستقل شامل تشکلهای خیریه، مراکز نیکوکاری و گروههای جهادی برگزار میشود و مجموعههای واجد شرایط میتوانند تا پایان مهرماه نسبت به ثبتنام و بارگذاری اطلاعات و مستندات خود از طریق سایت جشنواره اقدام کنند.
وی با تشریح مراحل ارزیابی آثار و عملکرد مجموعهها گفت: پس از پایان ثبتنام، دبیرخانه علمی جشنواره وارد مراحل غربالگری، ارزیابی و داوری میشود و در مراحل نهایی، بازدیدهای میدانی نیز انجام خواهد شد تا مستندات و عملکرد مؤسسات از نزدیک بررسی و راستیآزمایی شود.
وی ادامه داد: در دوره گذشته، پس از طی مراحل ارزیابی، ۱۵ تشکل خیریه موفق به دریافت نشان نیکوکاری شدند و هشت مرکز نیکوکاری نیز حائز دریافت این نشان شدند. امسال نیز فرآیند ارزیابی در هشت مرحله انجام میشود و مراسم اختتامیه جشنواره و تجلیل از برگزیدگان در بهمنماه برگزار خواهد شد.
رئیس مرکز امورخیریه سازمان اوقاف و امور خیریه با اشاره به آمار دورههای گذشته جشنواره اظهار کرد: در سال ۱۴۰۳، یکهزار و ۹۹۸ تشکل خیریه در جشنواره ثبتنام کردند که پس از ارزیابی، ۲۳ تشکل موفق به دریافت نشان نیکوکاری شدند و چهار تشکل نیز شایسته تقدیر شناخته شدند. در سال ۱۴۰۴ نیز مجموعاً ۷ هزار و ۶۹۴ مجموعه شامل تشکلهای خیریه و مراکز نیکوکاری در جشنواره ثبتنام کردند که از این تعداد، ۲ هزار و ۵۳۳ تشکل خیریه و ۵ هزار و ۱۶۱ مرکز نیکوکاری بودند و در پایان فرآیند ارزیابی و داوری، ۱۵ مؤسسه خیریه و هشت مرکز نیکوکاری موفق به دریافت نشان نیکوکاری شدند.
حجت الاسلام شرفخانی تأکید کرد: این آمارها صرفاً اعداد و ارقام نیستند، بلکه نشاندهنده حضور گسترده مردم و مجموعههای مردمی در عرصه خدمت و نیکوکاری و بیانگر اراده جمعی برای حل مسائل جامعه از مسیر خیر و مسئولیت اجتماعی است.
جشنواره نیکوکاری مسیر کار حرفهای و تخصصی خیر جمعی را هموار میکند
حجتالاسلام شرفخانی، با اشاره به استقبال تشکلهای خیریه و مراکز نیکوکاری از جشنواره نیکوکاری اظهار کرد: حضور گسترده این مجموعهها نشان میدهد رویکرد تشکلهای خیریه و مراکز نیکوکاری نسبت به گذشته تغییر کرده و فعالیتهای خیرخواهانه از رویکرد سنتی به سمت کار حرفهای، تخصصی و مبتنی بر شاخصهای مشخص حرکت کرده است.
وی افزود: حضور این تعداد از تشکلها و مراکز نیکوکاری در دورههای گذشته جشنواره، اتفاقی ارزشمند و کمنظیر است و نشان میدهد مجموعههای فعال در حوزه خیر جمعی تمایل دارند فعالیتهای خود را بر اساس معیارهای حرفهای و تخصصی ارتقا دهند.
وی با تأکید بر اینکه جشنواره نیکوکاری صرفاً با هدف تقدیر از فعالان این عرصه برگزار نمیشود، گفت: تقدیر و تجلیل از مجموعههای خیریه اقدامی ارزشمند و ضروری است، اما هدف اصلی جشنواره فراتر از این موضوع است.
رئیس مرکز امور خیریه سازمان اوقاف و امور خیریه ادامه داد: در این جشنواره تلاش میکنیم از طریق برنامههای آموزشی، راهبری، تدوین شاخصها و ارائه روشها و راهکارهای مناسب، تشکلهای خیریه و جریان خیر جمعی را به سمت فعالیتهای حرفهایتر و اثربخشتر هدایت کنیم. هدف ما این است که تشکلهای خیریه بتوانند با استفاده صحیح و هدفمند از ظرفیتهای موجود، در مسیر حل بنیادین و زیربنایی نظام مسائل اجتماعی کشور گام بردارند و فعالیتهای خیرخواهانه از اقدامات مقطعی به فعالیتهایی ماندگار و اثرگذار تبدیل شود.
حجت الاسلام شرفخانی با اشاره به ضرورت استقرار صلاحیت حرفهای در مؤسسات خیریه اظهار کرد: یکی از اهداف مهم جشنواره این است که بتوانیم نظام صلاحیت حرفهای را در مجموعههای خیریه مستقر کنیم؛ موضوعی که در نهایت موجب افزایش کیفیت فعالیتها و ارتقای اعتماد عمومی نسبت به تشکلهای خیریه خواهد شد.
وی افزود: هرچه فعالیت مؤسسات خیریه حرفهایتر، شفافتر و اثربخشتر باشد، اعتماد مردم نیز افزایش پیدا میکند و زمینه ارتباط و مشارکت بیشتر مردم با مجموعههای خیر جمعی فراهم خواهد شد.
رئیس مرکز امور خیریه سازمان اوقاف و امور خیریه از همه مؤسسات، بنیادها، تشکلهای خیریه، مراکز نیکوکاری و گروههای جهادی دعوت کرد در جشنواره نیکوکاری حضور پیدا کنند و گفت: حضور همه مجموعههای فعال در این عرصه میتواند به ارتقای کار خیر جمعی و حرکت آن به سمت فعالیتهای حرفهای و تخصصی کمک کند.
به دنبال استانداردسازی و حرفهایسازی فعالیت تشکلهای خیریه هستیم
جعفری، دبیر علمی سومین جشنواره ملی نشان نیکوکاری، هم در این نشست با اشاره به تجربه مشارکت مردمی در شرایط مختلف کشور اظهار کرد: مردم ایران در جنگ هشتساله، دوران کرونا و جنگهای اخیر نشان دادهاند که هرگاه میدان برای مشارکت آنان فراهم شود و مردم به عنوان شریک و نه صرفاً مخاطب دولت و حاکمیت دیده شوند، میتوانند در حل پیچیدهترین چالشهای کشور نقشآفرینی کنند.
وی افزود: یکی از اهداف جشنواره نشان نیکوکاری نیز معرفی همین ظرفیتهای بزرگ مردمی به جامعه است، ظرفیتهایی که میتوانند در مواجهه با چالشهای اجتماعی جدید، نقش مؤثری ایفا کنند.
جعفری با اشاره به تغییر سبک زندگی و ورود فناوریهای جدید گفت: کشور با مسائل اجتماعی متنوعی مواجه است و بخشی از این مسائل جدید، نیازمند ظرفیتها و روشهای نوین برای مواجهه و حل هستند، بنابراین باید زمینه مشارکت مؤثر مردم و تشکلهای اجتماعی را در حل این مسائل فراهم کنیم.
دبیر علمی سومین جشنواره ملی نشان نیکوکاری، تعالی فعالیتهای ساختاریافته در حوزه خیر و احسان را از محورهای اصلی جشنواره عنوان کرد و گفت: در دو دوره گذشته تلاش کردیم روحیه یادگیری سازمانی را در تشکلهای خیریه تقویت کنیم زیرا هرچه این مجموعهها بر اساس دغدغههای ملی، دینی و انسانی، حرفهایتر و تخصصیتر فعالیت کنند، بهرهوری سازمانی آنها نیز افزایش خواهد یافت.
وی ادامه داد: خود دبیرخانه جشنواره نیز تلاش میکند از تجربه دو دوره گذشته برای بهبود عملکرد جشنواره استفاده کند و هر سال با اعمال تغییرات و پیشبینی محورهای جدید، مسیر تعالی و ارتقای عملکرد جشنواره را دنبال کند.
تنوعبخشی به مخاطبان جشنواره
جعفری با اشاره به نخستین محور تحولی سومین دوره جشنواره اظهار کرد: در دو دوره گذشته تمرکز اصلی بر خیریههای کلاسیک و مؤسسات رسمی دارای شخصیت حقوقی بود، اما اگر صرفاً این مجموعهها را ببینیم، زیستبوم احسان و نیکوکاری کشور را بهدرستی نشناختهایم.
وی افزود: با توجه به تفاوتهای جغرافیایی، اعتقادی، فرهنگی و اقتضائات بومی کشور، تشکلهای خیریه متنوعی شکل گرفتهاند و در سومین دوره جشنواره تلاش کردهایم این تنوع را بیشتر مورد توجه قرار دهیم.
دبیر علمی سومین جشنواره نشان نیکوکاری گفت: مراکز نیکوکاری در دوره دوم به مخاطبان جشنواره اضافه شدند و در دوره سوم نیز گروههای جهادی به عنوان تشکلهای عمدتاً داوطلبمحور و همچنین مؤسسات خیریهای که با محوریت یک خیر فعالیت میکنند، به جمع مخاطبان جشنواره افزوده شدهاند. بر این اساس، مؤسسات خیریه دارای مجوز، مؤسسات خیریه تکخیر، مراکز نیکوکاری و گروههای جهادی، از مخاطبان سومین دوره جشنواره هستند و همچنین مجموعههایی که در حوزه آموزش، پژوهش، توانمندسازی، تأمین مالی و حمایت از نوآوری در نظام خیر و احسان فعالیت میکنند، مورد توجه جشنواره قرار خواهند گرفت.
حرکت از معرفی برگزیدگان به سمت استانداردسازی
جعفری با بیان اینکه محور تحولی دوم جشنواره بر استانداردسازی و کنشگری حرفهای متمرکز است، گفت: در دو دوره گذشته نیز فعالیت جشنواره صرفاً به معرفی مؤسسات برگزیده محدود نبود، اما امسال بهصورت جدیتر به دنبال آن هستیم که استانداردسازی و کنشگری حرفهای در میان مؤسسات و تشکلهای خیریه جریان پیدا کند.
وی از تدوین گزارشی با عنوان «راز مؤسسات خیریه برتر» خبر داد و افزود: در دبیرخانه علمی جشنواره، الگوی فعالیت مؤسسات منتخب و برتر با سایر مؤسسات مقایسه میشود تا بتوانیم تجربیات موفق آنها در حوزههایی مانند مدیریت داوطلبان، تأمین مالی، حاکمیت سازمانی و شفافیت را در قالب یک دستنامه به جامعه تشکلی کشور معرفی کنیم.
راهاندازی آکادمی برگزیدگان نشان نیکوکاری
دبیر علمی سومین جشنواره ملی نشان نیکوکاری همچنین از راهاندازی «آکادمی برگزیدگان نشان نیکوکاری» خبر داد و گفت: در نخستین دوره جشنواره ۲۳ مؤسسه و در دومین دوره ۱۵ مؤسسه به عنوان برگزیده نشان نیکوکاری معرفی شدند و در مجموع ۳۸ مؤسسه تاکنون موفق به دریافت این نشان شدهاند.
وی افزود: امسال آکادمی برگزیدگان نشان نیکوکاری با محوریت این ۳۸ مؤسسه راهاندازی میشود و دو هدف اصلی دارد، نخست استفاده از ظرفیت و تجربه این مؤسسات برای کمک به ارتقای عملکرد سایر تشکلها و دوم کمک به خود مؤسسات برگزیده برای بهبود مستمر فعالیتهایشان.
جعفری ادامه داد: در ارزیابیهای میدانی سال گذشته، اعضای شورای علمی و داوری در برخی موارد ساعتها در مؤسسات حضور داشتند و ابعاد مختلف فعالیت آنها را بررسی کردند. تعدادی از مؤسسات برگزیده نیز درخواست کردند نقاط ضعف و خلأهای فعالیتشان به آنها اعلام شود تا بتوانند برای رفع این مشکلات اقدام کنند.
وی خاطرنشان کرد: بر همین اساس، کمیتههای تخصصی عارضهیابی و بهبود عملکرد برای مؤسسات برگزیده نشان تشکیل خواهد شد و با بهرهگیری از ظرفیت متخصصان و همکاری دانشگاه تهران، دورههای آموزشی تخصصی مدیریت در سازمانهای خیریه نیز برگزار میشود.
انتشار نخستین گزارش ملی زیستبوم احسان و نیکوکاری
جعفری حکمرانی دادهمحور را سومین محور تحولی سومین دوره جشنواره عنوان کرد و گفت: یکی از چالشهای حوزه حکمرانی خیر و احسان، کمبود داده و اطلاعات دقیق است و به همین دلیل بسیاری از سیاستگذاریها و برنامهریزیها در این حوزه مبتنی بر داده کافی انجام نشده است.
وی افزود: تجربه دو دوره جشنواره نشان داده است که اطلاعات ارزشمندی درباره فعالیت تشکلهای خیریه در کشور به دست آمده و بر اساس همین دادهها، کمیتهای در شورای علمی جشنواره تشکیل شده تا نخستین گزارش ملی زیستبوم احسان و نیکوکاری کشور را تدوین کند.
دبیر علمی سومین جشنواره نشان نیکوکاری اظهار کرد: بر اساس برنامهریزی انجامشده، امیدواریم نخستین گزارش ملی زیستبوم احسان و نیکوکاری طی دو تا سه ماه آینده به همت دبیرخانه نشان نیکوکاری منتشر و در اختیار دستگاهها و ذینفعان مختلف قرار گیرد.
وی با اشاره به چهارمین محور تحولی جشنواره گفت: نگاه غالب به مؤسسات خیریه معمولاً بر منابع مالی متمرکز است، در حالی که منابع مالی تنها دارایی این مؤسسات نیستند.
جعفری ادامه داد: سرمایههای انسانی و نهادی، نیروهای داوطلب، دانش حرفهای و تجربهای که طی سالها در این تشکلها شکل گرفته، از داراییهای بسیار مهم مؤسسات خیریه است و باید در کنار منابع مالی مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: امروز مؤسساتی داریم که هزاران داوطلب در آنها فعالیت میکنند، بدون اینکه لزوماً منابع مالی بسیار گستردهای داشته باشند، اما تخصص، تجربه و ظرفیت داوطلبانهای که در این مجموعهها وجود دارد، سرمایهای ارزشمند برای جامعه است.
دبیر علمی سومین جشنواره ملی نشان نیکوکاری در پایان گفت: امیدواریم در شرایط دشوار امروز کشور، تشکلهای خیریه بیش از گذشته در مسیر حل مسائل اجتماعی و حمایت از جامعه هدف فعال شوند و با تکیه بر انگیزههای ملی، انسانی و الهی، شاهد گسترش و رونق فعالیتهای خیرخواهانه در کشور باشیم.
نظر شما