اینها بهترین مردم هستند

به گزارش خبرنگار دین و اندیشه خبرگزاری شبستان، همدلی، به عنوان یکی از بنیادی‌ترین ویژگی‌های انسانی، نقشی کلیدی در ایجاد و حفظ پیوندهای اجتماعی دارد. این مفهوم فراتر از احساس ترحّم یا شفقت نسبت به دیگران و مستلزم توانایی درک و تجربه احساسات، افکار و شرایط دیگران است. در واقع، همدلی نوعی مشارکت عاطفی و شناختی با دیگری است که ما را قادر می‌سازد درد یا شادی دیگران را بفهمیم و به آن واکنش مناسب نشان دهیم.

اسلام تأکید فراوانی درباره همدلی و یاری رساندن به دیگران دارد، و این روحیه و رفتار را به قدری مهم می‌داند که بی‌تفاوتی نسبت به امور دیگر مسلمانان را موجب خروج از اسلام برشمرده است. از پیامبر(ص) نقل است که فرمودند: «هر کسی که صبح کند و اهتمامی به امور مسلمانان نداشته باشد، مسلمان نیست.»(الکافی، ج ۲، ص ۱۶۳).

بنابر آموزه‌های دینی و روایی ما مواسات، همدلی و همراهی با دیگران، در فطرت آدمی جای دارد و از بهترین جلوه‌های اعمال نیک به شمار می‌رود؛ چنان‌که پیامبر اکرم(ص) خطاب به امام علی(ع) می‌فرمایند: «برترین و سرور اعمال عبارتند از: حق دادن به مردم از طرف خودت (رعایت انصاف) و همدردی با برادر دینی‌ات در راه خدا و ذکر خدای عز و جل در هر حال» (الکافی، ج ۲، ص۱۴۵) امام علی(ع) نیز مواسات و همدلی را به عنوان بهترین اعمال نیک معرفی کرده و می‌فرمایند: «بهترین احسان، همدردی و همیاری با برادران است.»(مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج ۷، ص ۲۱۰)

قرآن هم نسبت به همدلی توصیه بسیار دارد و آن را به عنوان یک‌ نعمت بسیار بزرگ بر پیغمبر اکرم(ص) معرفی می‌کند. در منطق قرآن تحقق عدالت به همدلی و انسجام اجتماعی و گذشت و ایثار نیاز دارد، چنان که در آیه ۹۰ سوره مبارکه نحل می‌فرماید: «إن الله یأمر بالعدل و الإحسان و إیتاء ذی القربی» این آیه نشان می‌دهد عدالت با همه قدرت و شکوه و تأثیر عمیقش در مواقع بحرانی و استثنایی به تنهایی کارساز نیست، لذا قرآن بلافاصله دستور به احسان را پشت سر آن می‌آورد که در سایه روحیه همدلی محقق می‌شود.

خداوند در آیاتی از جمله آیه ۲ سوره مائده بر تعاون و همکاری بویژه در حوزه نیکی و تقوا تاکید می‌کند. اصولا کسانی که هم‌دل هستند بر آن هستند تا در یک چارچوب همکاری، اهداف مشترک را برآورده سازند و موفقیت جمعی را برای هم رقم زنند. روایات نیز جامعه انسانی را به یک پیکره تشبیه کرده‌اند که در سایه همدلی و همراهی با هم به اهداف عالیه می‌رسند. امام باقر(ع) فرمودند: «مؤمنان در نکویی و مهربانی به همدیگر، همانند یک پیکرند که وقتی یک عضوی به درد آید همه پیکر و تمام اعضا گرفتار تب و بی خوابی می‌شود» (بحارالانوار، ج ۷۴، ص ۲۷۴)

همچنین، در روایت از امام صادق(ع) نقل است که فرمودند: «به خدا سوگند هرگز یک انسان مؤمن، راستین شمرده نمی‌شود مگر آن که او و برادرش مانند یک پیکر باشند که اگر رگی صدمه ببیند بقیه رگ‌ها نیز به درد می‌آید» (بحارالانوار، ج ۷۴، ص ۲۷۴). اگر درد دیگران در کسی پیدا شد، از گرسنگی دیگران خوابش نمی‌برد بلکه گرسنگی برای خودش از گرسنگی دیگران آسان‌تر است. اگر خاری در پای دیگران فرو رود، مثل این است که در پای او فرو رفته، درست مانند مادری که هرگونه رنج و سختی را به جان می‌خرد، اما نمی‌تواند لحظه‌ای ناراحتی فرزند را تحمل کند.

از جمله روایاتی که می‌تواند سبب تحول در سبک زندگی اجتماعی گردد، اخباری است که ائمه(علیهم‌السّلام) با تعابیری چون بهتر و بدتر، مسیر روابط اجتماعی مؤمنان را روشن نموده‌اند. از جمله‌ی این موارد بیان حضرت رضا(علیه‌السّلام) در ارتباط با مواسات است. ایشان وقتی از صحابی خویش به نام علی‌بن‌شعیب پرسیدند: «به نظرت چه کسی از همه‌ی مردم بهترین و چه کسانی بدترین زندگی را دارند؟» و او ادب نمود و عرض کرد: «ای سرور من، شما داناترید»، فرمودند: «آن کس که دیگران در زندگی او شریک باشند، بهترین زندگی و آن کس که دیگران در زندگی او شریک نباشند، بدترین زندگی را دارد.»

همدلی اصولی دارد که رعایت آنها ما را به اهدافی مدنظر نزدیک‌تر می کند؛ ازجمله نیت خیر و حُسن فاعلی، یعنی شخص در مقام عمل نیز نیت خیر داشته باشد و آنچه را باور دارد در مقام عمل براساس آن، رفتار کند. حُسن ظن و خوش‌گمانی اصل بعدی است، بدگمانی عامل تشدید اختلاف است؛ برای آنکه هم‌دلی میان افراد جامعه پدید آید و تقویت شود باید به جای بدگمانی حسن ظن و خوش گمانی جایگزین شود. خوش‌خویی و حُسن خلق از دیگر عوامل هم‌دلی است. انسان‌هایی که دارای حُسن خلق هستند مردم را بیشتر به سوی خویش جلب می‌کنند.