به گزارش خبرگزاری شبستان از استان قم، در روزگاری که جهان با بحرانهای پیچیده اخلاقی، شکافهای طبقاتی، جنگ روایتها و سرگشتگیِ هویتی روبهروست، بازخوانی نهضت سیدالشهدا(ع) ضرورتی مضاعف یافته است. عاشورا فراتر از یک رخداد تاریخی، جریانی پویا برای «زیستنِ مسئولانه» و «مقاومتِ اخلاقی» است. در ایام محرم و عزاداری سالار شهیدان، به سراغ حجتالاسلام والمسلمین محسن اکبری شاهرودی از اساتید سطوح عالی حوزه علمیه رفته ایم تا از دریچه نگاه ایشان، آموزههای عاشورا را برای زیستِ امروزِ بشر تحلیل و تبیین کنیم.
به نظر حضرتعالی، مهمترین پیام نهضت امام عاشورا برای انسان امروز چیست و چه درسهایی برای زندگی فردی و اجتماعی ما دارد؟
پیام نهضت حسینی برای بشر امروز، «اصالت کرامت انسانی و ایستادگی در برابر سلطه استبداد و انحراف» است. در عصری که بشر با بحرانهای اخلاقی و پوچی مواجه است، امام حسین(ع) به ما میآموزد که سعادت در منطقِ تکلیفمداری نهفته است، نه «عافیتطلبی». درس فردی آن، شجاعت در تغییر خود و درس اجتماعی آن، مسئولیتپذیری جمعی است. عاشورا به ما میگوید که جامعه سالم، جامعهای است که در آن حق بر مصلحتهای شخصی مقدم شمرده شود.
چرا پس از قرنها، نام و پیام امام حسین(ع) همچنان در میان ملتهای مختلف زنده مانده است؟
ماندگاری پیام امام حسین(ع) در دو عامل ریشه دارد: اول «خلوص نیت» که به کلام و قیام ایشان برکتی ابدی بخشیده است. دوم «جهانشمول بودن ارزشهای نهفته در نهضت ایشان». مفاهیمی همچون عدالتخواهی، ایثار و ظلمستیزی، فطری هستند. هر انسانی در هر کجای جهان، وقتی با داستان کربلا روبرو میشود، وجدانش در برابر این حجم از حقطلبی سر تعظیم فرود میآورد. کربلا، زبانِ مشترکِ بشریت است.
جوانان امروز چگونه میتوانند ارتباط عمیقتر و آگاهانهتری با فرهنگ عاشورا برقرار کنند؟
جوان امروز باید در کنار عاطفهگرایی به سمت معرفتگرایی نیز حرکت کند. برای این مهم، مطالعه مستندات تاریخی و تحلیل فلسفه قیام ضروری است. جوان باید درک کند که این حرکت، یک اقدامِ کور نبوده، بلکه نقشه راهی برای نجات جامعه بوده است. ارتباط با عاشورا باید در سبک زندگی جوان نمود پیدا کند؛ در صداقت، در کمک به محرومان و در تقوا و اخلاقمداری در فضای مجازی.
مفهوم «امر به معروف و نهی از منکر» در نهضت امام حسین(ع) چه جایگاهی دارد و چگونه باید آن را در جامعه امروز تبیین و اجرایی کرد؟
در نگاه امام حسین(ع)، امر به معروف یعنی اصلاح ساختارهای اجتماعی و هدایت آن به سمت صراط مستقیم الهی. ایشان قیام نکردند تا فقط به تذکر لسانی بپردازند؛ بلکه میخواستند جلوی انحرافِ کلان در حکومت را بگیرند. در جامعه امروز، این فریضه نباید تنها در برخی مسائل خلاصه شود. امر به معروف و نهی از منکر یعنی مطالبه عدالت، مبارزه با فساد اقتصادی و فرهنگی، اتقان در کار و ترویج فضایل اخلاقی در سطوح کلان مدیریتی.
برخی تصور میکنند عاشورا فقط برای گریه و عزاداری است. چگونه میتوان این نگاه را به سمت گریه همراه با عملِ اجتماعی سوق داد؟
گریه و عزاداری، اگر از معرفت جدا شود، ناقص است. عاشورا مدرسه عاطفه است، اما در اصل، مدرسه بصیرت و اصلاح است. عزاداریِ حسینی باید انسان را متحول کند؛ باید از خود بپرسیم که آیا در خانه، محل کار و جامعه، اهل انصاف هستیم؟ عزاداری باید به کنشگری اجتماعی منجر شود؛ یعنی مؤمن باید در برابر ظلم ساکت نماند و برای اصلاح محیط پیرامون خود گام بردارد. پس عزادار ایدهآل یعنی عزاداری که اشک وعمل را با هم همراه نماید.
به نظر حضرتعالی در برابر شبهاتی که بخصوص در فضای مجازی درباره نهضت عاشورا مطرح میشود، چه باید کرد؟
باید به جای رویکردهای هیجانی و دفعی، رویکرد علمی داشت. ضعف در پاسخگویی، میدان را به شبهات میدهد. حوزویان و نهادهای فرهنگی باید با ادبیاتی روزآمد، منطقی و بر پایه استدلال، به پرسشها پاسخ دهند. همچنین باید سواد رسانهای مردم را ارتقا داد تا هر مطلبی را بدون ارجاع به منابع معتبر نپذیرند.
یکی از شبهات این است که امام حسین(ع) از نتیجه قیام آگاه بود؛ پس چرا قیام کرد؟ چگونه میتوان میان علم امام به آینده و تصمیم ایشان جمع کرد؟
این از مباحث عمیق کلامی است. علم امام، علم به تکلیفِ الهی است نه جبرِ حتمی. تکلیف، تابعی از علمِ به وظیفه است، نه نتیجه ظاهری. امام حسین(ع) میدانست که اگر قیام نکند، اسلام در معرض نابودیِ کامل قرار میگیرد. ایشان برای احیای ارزشها قیام کرد؛ حتی اگر نتیجهاش شهادت باشد. از نگاه امام، ادای تکلیف، فارغ از نتیجه، وظیفهای است که خدای متعال بر عهده ایشان گذاشته است. این علم برای ایشان حجتی بود که راهی جز قیام برای نجات جامعه باقی نمانده است.
در پایان بفرمایید آیا میتوان درس عاشورا را در یک عبارت برای جهان امروز خلاصه کرد؟
بله؛ درس عاشورا برای جهان امروز این است: با حق بمان، حتی اگر تنها باشی. این حقیقت، رمز پیروزی در هر میدانِ دشواری است. اگر انسان، حقیقتجو باشد و از ترسِ خود برای از دست دادنِ منافعِ دنیوی دست بکشد، همواره پیروز است؛ چرا که کرامتِ انسان، در گروِ عزتِ اوست و عزت، جز در سایه حق حاصل نمیشود.
نظر شما