خبرگزاری شبستان- رشت، مهری شیرمحمدی؛ « لاشیدان حکومتی» روستایی در دهستان بازکیاگوراب واقع در شهرستان لاهیجان است. در این روستا بقعهای وجود دارد که همانند بقعهها و بناهای زیارتی باقیمانده در شرق گیلان، جداره خارجی دیوارها دارای سنت نگارگری مذهبی مهلم از حواث عاشورا است. بقعه در حیاط گورستانی است که مسجد و حسینه روستا نیز در این مجموعه قرار دارند.
بنای بقعه دارای معماری بومی و چند ایوانه بوده است. ولی به گفته خادم بقعه، بعدها در یک ضلع ایوان، حسینیهای ساخته میشود و بخشهایی از نقاشیهای ایوان از بین میرود. در حال حاضر با وجود فرسودگی و گاها تخریب بخشهایی از نقاشیها، بازهم دیوارهای داخل حرم و دیوارهای جداره خارجی ایوان با نقاشیهای مذهبی پوشیده شده است. ازارههای ایوان و داخل حرم با کاشیهای هفت رنگ مزین به گل و بوته پوشیده شده است. در برخی از قسمتها، کاشیهای ایوان و داخل حرم کنده شده و آسیب در این بخش بهحدی است که کاه گل زیرین و جرز دیوار هم پیداست.
به گفته حسین زارع، تاکنون چندین بار کاشیها و پول نذورات صندوق حرم به سرقت رفته و یکبار نیز کاشیهای کنده شده را از سارقین پس گرفتهاند. این کاشیها در انبار نگهداری میشود و چون بنا در فهرست آثار ملی ثبت شده است، هیئت امنا نمیتواند شخصا و بدون نظارت اداره کل میراث فرهنگی گیلان بقعه را مرمت کند.
بام بنا، سراسر سفال پوش و لبه آن سه پشته است. ضریح مشبک چوبی بزرگی دور تا دور قبر را فرا گرفته و لبههای آن تزیینات بسیار زیبایی دارد. در برخی از قسمتها لبههای صندوق و درب مقبره، دارای نقاشیهای پرنده و گل و بوته به صورت تکرار شونده است. ولی به دلیل فرسودگی و گذشت زمان، نقاشیها کمرنگ شده است.
ضریح، همچنین صندوق چوبی روی قبر دارد. این صندوق با درب کوچک چوبی با شمسههای زیبای چوبی باز میشود. «حسین زارع» این در چوبی را بازکرده و میگوید: تاکنون چندبار لولاهای این صندوق را شکسته و پولهای داخل ضریح را دزدیدهاند.
بخشهایی از صندوق نیز حلب پوش شده و به گفته خادم بقعه به دلیل شکستگی ضریح توسط سارقین بوده است. زارع، همچنین میگوید: سه سال پیش کارشناسانی از طرف اداره میراث فرهنگی برای مرمت این بنا آمدند، بخشهایی از گچهای روی نقاشیها را تراشیدند و نمونه رنگ برداشتند که نقاشیها را مرمت کنند ولی پس از آن برای مرمت بنا و نقاشیها اقدامی نشده است.
وی میافزاید: اداره اوقاف و امور خیریه نیز به عنوان متولی نسبت به هزینه کرد برای مرمت بقعه بی توجه است. بقعه دیگری در همین روستاست که اوقاف آن را نوسازی کرده است.
زارع که پدرش نیز متولی و خادم این بقعه بوده، میگوید: چنین بنای ارزشمندی نیازمند حفاظت بیشتری است و من به تنهایی نمیتوانم از هنرهای ارزشمند این بقعه، کاشیها و ضریح مشبک مراقبت کنم.
وی ستونهای ایوان جنوبی را هم نشان داده و میگوید: ستونهای ایوان قبلا، تیرکهای چوبی داشت و روی آنها هم نقش و نگار مذهبی کشیده شده بود. بعدا روی آن را گچ کشیدند. چهره شهدای کربلا در نقاشیها هم واضح بود که روی آنها را گچ کشیدند. بهخاطر همین نقاشیهای روی ایوان و داخل حرم بیشتر تخریب شده است. ولی نقاشیهای دیوار مجاور حسینیه که محفوظ مانده، سالمتر مانده است.
نقاشیهای بهجامانده از دوره قاجار این بنا، شبیه دیگر بناهای مذهبی شرق گیلان است. حوادثی برگرفته از عاشورا و کربلا؛ مجلس انتقام کشیدن از قاتلان حادثه کربلا توسط مختار ثقفی، گهواره علی اصغر و زنان اهل بیت(ع)، نبرد حضرت علی اکبر(ع)، طلب آب از سوی امام حسین(ع) برای علی اصغر و کاروان اسیران کربلا و... همچنین دورتا دور دیوارها و نزدیک به سقف، نام پیامبر (ص) و ائمه معصوم(ع) با کتیبه های زیبایی با خط نستعلیق تزئین شده است.
در ایوان شرقی رو به حسینیه باز میشود. زارع قفل در را باز کرده و اجازه میدهد نقاشیهای سالم این بخش را ببینم. تصویری از مجلس به میدان بردن علی اصغر توسط امام حسین(ع)، مجلسی از به میدان رفتن حضرت علی اکبر(ع) و زنان اهل بیت(ع) و مجلس دیگری از مختار ثقفی و در بند نمودن یزدیان. گویا پردههای تعزیهخوانی است که به صورت مقتلخوانی روی گچ دیوار کشیده شده است.
نزدیک به در، کتیبهای با سنگ مرمر سفید نصب شده و بالای آن یک کاشی آبی رنگ دیده میشود. وسط کاشی یک بیت شعر نوشته شده است و در پایان نام « ملاعلی لاشیدانی پسر کدخدا هادی» بهچشم میخورد. با توجه به نصب این کاشی در بالای کتیبه، بهنظر میرسد بانی مرمت این بقعه «ملاعلی لاشیدانی» بوده باشد. زیر این کاشی آبی، کتیبه سنگی دیگری دیده میشود که تاریخ فوت صاحب مزار را نشان میدهد. براساس متن کتیبه میتوان نتیجه گرفت، « ملا شمس الدین» در ۱۰ ذی الحجه ۹۵۹ قمری مصادف با ۲۷نوامبر ۱۵۵۲ میلادی درگذشته و در این مکان آرمیده است و بقعه در سال ۱۲۷۵ ق یا ۱۸۵۸ میلادی تعمیر گردیده است.
بقعه در حال حاضر دو درب چوبی دو لنگه دارد. در ضلع شرقی، بسیار نفیس بوده و دارای گل و بوتههای کنده کاری شده بر چوب است. بالای سر در ضلع جنوبی پنجره ای است که دور تا دور آن با گچ بری و نقاشی تزیین شده است. در گوشه آن نام نقاش را میتوان به زحمت خواند. نقاشیهای دیواری این بقعه را «آقاجان نقاش» کشیده است. آقاجان نقاش، پرکارترین نقاش اواخر دوره قاجار است و بسیاری از نقاشیهای دیواری بقعههای شرق گیلان را او کشیده است. مهمترین آنها که هنوز هم موجود است، بقعه بهشت و دوزخ واقع در روستای متعلق محله لاهیجان و نقاشی های بقعه باباجان دره در کوه های املش است.
بقعه آقا «پیر ملا شمس الدین» لاشیدان حکومتی، در تاریخ ۱۳بهمن ماه سال ۱۳۸۸ و به شماره ۲۹۳۱۸ در فهرست بناهای میراثی کشور به ثبت رسیده است. اما تاکنون برای مرمت نقاشیهای دیواری بقعه اقدامی نشده است. نه تنها این بقعه، بلکه هیچکدام از بقعههای میراثی شرق گیلان که نقاشی دیواری دارند، مرمت نشدهاند. سربندی و استحکام بخشی بقعه روستای متعلق محله توسط اداره میراث فرهنگی انجام شده است ولی برای مرمت نقاشیها هیچ اقدامی نشده. در برخی از بقعهها، نظیر بقعه دوبرادران در روستای تمیجان متاسفانه روی نقاشیها به طور کامل گچ کشیدهاند.
نظر شما